Untitled
Kategorya ng mga Pag-aaklas at Isyung Panlipunan sa Panahon ng Espanyol
Mga Kategorya ng Pag-aaklas (Aklat ni Teodoro Agoncillo):
- Ayon sa aklat ni Teodoro Agoncillo na pinamagatangg History of the Filipino People, may tatlong kategorya ang mga pag-aaklas noong panahon ng pananakop ng mga Espanyol:
- Personal: Kabilang ang pagbawi sa dating mga politikal na posisyon (mga datu, maginoos, Maharlika) at panrelihiyong lider (mga babaylan o katalona).
- Pagtutol sa Mapang-abusong Institusyon: Paglaban sa mga mapang-abusong institusyong ekonomikal at panrelihiyon ng mga Espanyol.
- Problema sa Lupa: Pag-aaklas dulot ng mga usapin at pangangamkam ng lupain.
- Ayon sa aklat ni Teodoro Agoncillo na pinamagatangg History of the Filipino People, may tatlong kategorya ang mga pag-aaklas noong panahon ng pananakop ng mga Espanyol:
Mga Halimbawa ng Personal at Panrelihiyong Pag-aaklas:
- Tamblot ng Bohol: Isang babaylan na bumalik sa animismo dahil nawalan ng karapatang pamunuan ang kaniyang nasasakupan. Pinaniniwalaan ni Tamblot na kakampi nila ang kanilang mga ninuno at diwata (anito).
- Apolinario dela Cruz (Hermano Pule):
- Isang panrelihiyong pag-aaklas. Bagaman isang ganap na lay associate (katuwang sa isang relihiyong kongregasyon), hindi siya pinapayagang maging kura-paroko dahil sa pagiging indio.
- Dahil dito, nagtatag si Hermano Pule ng isang panrelihiyong samahan sa Tayabas (lalawigan ng Quezon ngayon), ang Confradia de San Jose, upang maging ganap na lider ng isang panrelihiyong samahan.
- Francisco Dagohoy:
- Itinuturing na pinakamahabang rebolusyon sa kasaysayan ng Pilipinas, na tumagal ng taon.
- Nagsimula ang personal na pag-aaklas na ito dahil sa pagtanggi ni Fr. Gaspar Morales na magkaroon ng kristiyanong libing ang kaniyang kapatid na si Sagarino.
Klasipikasyon ng Lipunan at Sistemang Panlipunan
Pagkawasak ng Sinaunang Lipunan:
- Bago dumating ang mga Espanyol, ang lipunan ng mga sinaunang Pilipino ay egalitaryan, organisado, at may balanseng kapangyarihan na tumitiyak sa pagkakapantay-pantay ng lahat.
- Ang strukturang ito ay pinalitan ng kolonyalismong Espanyol ng pagkakahati-hati, pang-aapi, at pag-aabuso sa kapangyarihan.
Sistemang Piyudal at Klasipikasyon sa Lipunan:
- Lumaganap ang sistemang piyudal na naghati sa lipunan batay sa lahi, relihiyon, at kapangyarihan.
- Kinontrol ng mga Espanyol ang halos kabuoan ng bansa, kinamkam ang mga lupain, at ipinatupad ang encomienda o pagkakaloob ng lupain ng mga katutubo sa mga Espanyol.
- Umiral ang sistemang Kastila-Mestizo-Indio bilang batayan ng katayuang panlipunan:
- Peninsulares: Mga Espanyol na ipinanganak sa Espanya na naninirahan sa Pilipinas. Sila ang nasa pinakamataas na uri sa lipunan.
- Insulares: Mga Espanyol na ipinanganak sa Pilipinas.
- Mestizo: Mga Pilipinong may dugong Espanyol o dugong Tsino.
- Indio: Itinuring na pinakamababang uri. Sila ang mga Pilipinong walang kayamanan at kapangyarihan, karaniwang naninilbihan sa mga nasa itaas na uri, at kabilang sa manggagawang-uri na bumubuhay sa lipunan.
- Iba pang pangkat at klasipikasyon:
- Ilustrado at Principalia: May kapangyarihan at katungkulan sa bayan at nagtataglay ng mga karapatan tulad ng makapag-aral sa ibang bansa.
- Sangley: Mga Tsino na naninirahan sa Parian, na kilala ngayon sa tawag na Binondo.
Mga Institusyong Pang-ekonomiko at mga Rebolusyong Pangkabuhayan
Mga Mapang-abusong Institusyong Pang-ekonomiko:
- Ayon sa aklat ni Agoncillo, ang mga pang-ekonomikong institusyon na nagdulot ng mga pasanin at paghihirap sa maraming indio ay kinabibilangan ng:
- Polo y servicio (sapilitang paggawa).
- Pagbubuwis.
- Kalakalang galyon.
- Indulto de comercio.
- Monopolyo.
- Sistemang Bandala: Isang uri ng pagbubuwis kung saan ang mga ani ng mga magsasaka ay sapilitang ipinagbibili sa mga Espanyol sa mababang halaga kapalit ng kanilang buwis.
- Sistemang Encomienda: Nagbigay ng kapangyarihan sa mga encomendero upang mangolekta ng buwis at magpatrabaho sa mga katutubo.
- Kalakalang Galyon: Nagpayaman lamang sa iilan. Naging tulay ito upang makilala ng mga Pilipino ang produkto ng ibang bansa ngunit nagkaroon ng negatibong epekto sa mga lokal na produkto at nagpabaya sa lokal na ekonomiya.
- Hindi Makataong Pagbubuwis: Naging hindi makatao ang pagpataw ng buwis sa mga Pilipinong walang gaanong kakayahang magbayad ng halagang itinatakda ng mga Espanyol.
- Ayon sa aklat ni Agoncillo, ang mga pang-ekonomikong institusyon na nagdulot ng mga pasanin at paghihirap sa maraming indio ay kinabibilangan ng:
Mga Pag-aaklas Dulot ng Isyung Pang-ekonomiko:
- Juan dela Cruz Palaris: Ang kaniyang pag-aaklas sa Pangasinan ay nagsimula dahil sa hindi makatwirang pagtataas ng buwis ni Alkalde Mayor Joaquin de Gamboa.
- Magsasaka sa Silang, Cavite: Pinangunahan nina Luis de los Santos at Juan Silvestre laban sa hindi makatwirang pagbubuwis at pagkamkam ng mga ani.
Kalagayang Politikal, Sensura, at Edukasyon sa Ilalim ng Espanya
Kontrol sa Pamamahala at Lipunan:
- Lahat ng bagay sa lipunan ay kontrolado ng mga Espanyol, mula sa kultura hanggang sa sosyo-politikal na aspekto ng buhay.
- Ang mga desisyong politikal ay nasa kapangyarihan lamang ng Gobernador-Heneral at Prayle. Mula sa dikta ng mga mananakop nagmula ang sapilitang pagbubuwis at paggawa maging hanggang sa uri at sistema ng pananampalataya.
- Umiral ang korapsiyon at nepotismo sa pamahalaan. Ang mga Pilipinong kabilang sa uring indio ay bihirang makapasok sa mga posisyong pampolitika.
**Edukasyon at