Franse Grammatica Deel 1 - Samenvatting
Het Zelfstandig Naamwoord (Le Substantif)
Geslacht van zelfstandige naamwoorden:
Mensen: Volgt de biologische sekse (le fils / la fille, le roi / la reine).
Woorden die eindigen op -e hebben vaak dezelfde vorm voor mannelijk en vrouwelijk (un/une élève, un/une secrétaire, un/une journaliste).
Bepaalde beroepen hebben enkel een mannelijke vorm (un soldat, un peintre, un général, un plombier), waarbij vrouwelijke personen aangeduid worden met femme of madame (un guide femme).
Woorden met een vaste vrouwelijke vorm die ook naar mannen kunnen verwijzen: une personne, une victime, une vedette, une brute, une crapule, une connaissance.
Regels voor voorwerpen en abstracte begrippen:
Mannelijke uitgangen: -age (un garage, un voyage; uitzonderingen: une image, une page, une plage, une cage, la nage, la rage), -al (un journal), -ail (un travail), -el (le miel), -eil (le soleil), -en (un moyen), -et (un carnet), -er (un fer; uitzonderingen: une forêt, une mer, une cuiller), -eau (un tableau; uitzonderingen: une eau, une peau), -eu (un cheveu), -ou (un genou), -ment (un commencement), -isme (le réalisme).
Vrouwelijke uitgangen: -té (la beauté, la santé; uitzonderingen: un côté, un été), -aison (une maison, une saison), -sion / -tion (une passion, une répétition).
Categorieën:
Mannelijk: bomen (un chêne), maten en gewichten (un gramme, un litre), talen (le français, le russe), dagen en seizoenen (le lundi, le printemps).
Vrouwelijk: wetenschappen (la philosophie, la grammaire; behalve le droit), landen en streken die eindigen op -e (la France, la Wallonie; behalve o.a. le Mexique, le Mozambique, le Cambodge, le Zaïre, le Zimbabwe, le Bengale).
Homoniemen: De betekenis verandert afhankelijk van het geslacht:
un aide (helper) vs. une aide (hulp)
un livre (boek) vs. une livre (pond)
un tour (ronde/rit) vs. la tour (toren)
un mode (wijze) vs. la mode (mode)
un poêle (kachel) vs. une poêle (pan)
un poste (toestel/functie) vs. la poste (post)
un vase (vaas) vs. la vase (slijk)
le voile (sluier) vs. la voile (zeil)
Dieren: Specifieke vormen bestaan bij veel dieren (un coq / une poule, un taureau / une vache, un chien / une chienne). Voor overige dieren gebruikt men mâle of femelle (un éléphant mâle / femelle).
Afkortingen: Behouden het geslacht van het volledige woord (le TGV, la SNCB).
Meervoudsvorming:
Algemeen: Enkelvoud (un jouet des jouets).
Uitgangen op -ou: , behalve 7 uitzonderingen met (bijoux, cailloux, choux, genoux, hiboux, joujoux, poux).
Uitgangen op -ail: , behalve uitzonderingen op -aux (baux, coraux, émaux, soupiraux, travaux, vitraux).
Uitgangen op -au / -eu: (des cadeaux, des cheveux; uitzonderingen met : pneus, bleus).
Uitgangen op -al: Wordt -aux (un journal des journaux; uitzonderingen met : bals, carnavals, chacals, festivals, récitals, régals).
Uitgangen op -s, -x, -z: Blijven onveranderd (un bas des bas, un prix des prix).
Onregelmatige meervouden: un œil des yeux, un ciel des cieux.
Samengestelde woorden met koppelteken (Traditionele regels):
Zelfstandig naamwoord zelfstandig naamwoord / adjectief: beide delen worden meervoudig (des chefs-lieux, des basses-cours).
Bevat een voorzetsel: enkel het eerste deel wordt meervoudig (des arcs-en-ciel, des chefs-d'œuvre).
Werkwoord zelfstandig naamwoord: werkwoord blijft onveranderd, zelfstandig naamwoord volgt de betekenis (des porte-avions, des tire-bouchons).
Bijwoord zelfstandig naamwoord: bijwoord blijft onveranderd, zelfstandig naamwoord krijgt meervouds-s (des contre-offres).
Herziene spelling 1990: Bij werkwoord/voorzetsel zelfstandig naamwoord krijgt alleen het tweede deel een meervouds-s (des essuie-mains, des abat-jours).
Het Lidwoord (L'Article)
Vormen en samentrekkingen:
Bepaald (le, la, les), Onbepaald (un, une, des), Deelaanduidend (du, de la, de l', des).
Voor klinker of stomme : le/la wordt l' (l'homme, l'arrivée).
Samentrekkingen: , , , .
Bijzonderheden in gebruik (Frans wel, Nederlands niet):
Bepaald lidwoord bij: meervoud in algemene zin (Les fraises zijn rood), titels met een naam (Le roi Philippe), talen en schoolvakken (behalve na parler), datums (le 18 juin), gewoontedagen (Le samedi), eenheidsmaten (un euro le kilo), lichaamsdelen (se laver les mains), feesten (la Fête des Pères, behalve Pâques, Noël), kleuren (le rouge), ziektes (la grippe), en geografische namen.
Geen lidwoord in het Frans (wel in het Nederlands):
Lange vorm van titels (Le roi Philippe premier), na voorzetsel en (en français, en prison, en rang), en bij straatnamen of pleinen (habiter rue de la Gare).
Vervanging door de / d':
Vóór een bijvoeglijk naamwoord dat voor het zelfstandig naamwoord staat (de jolies fleurs).
Na hoeveelheidsaanduidingen (beaucoup de, trop de, un kilo de; uitzonderingen: bien en la plupart behouden het deelaanduidend lidwoord: bien du mal, la plupart des étudiants).
In negatieve zinnen ter vervanging van un, une, du, de la, des (behalve bij être of wanneer un/une als specifiek telwoord fungeert).
Schrappen van lidwoord:
Na sans (une boisson sans alcool) en na het voorzetsel de (avoir besoin de temps, couvert de boue).
Aanwijzende en Bezittelijke Voornaamwoorden
Aanwijzend voornaamwoord (Démonstratif):
Niet-zelfstandig: ce (mannelijk medeklinker), cet (mannelijk klinker/stomme ), cette (vrouwelijk), ces (meervoud).
Toevoeging van -ci (dichtbij/nadruk/heden) of -là (afstand/contrast/verleden).
Zelfstandig: celui, celle, ceux, celles (altijd gevolgd door een betrekkelijk voornaamwoord of voorzetsel). Samengesteld: celui-ci, celui-là (gebruikt voor contrast, nabijheid/afstand of afkeer).
Neutraal: ce / c' / ç' (onderwerp van être). Cela is formeler en geschreven taal; ça is informeler en gesproken taal. Ceci verwijst vooruit naar een nieuwe gedachte; cela verwijst terug naar een eerdere gedachte.
Bezittelijk voornaamwoord (Possessif):
Niet-zelfstandig: mon/ma/mes, ton/ta/tes, son/sa/ses, notre/nos, votre/vos, leur/leurs.
Vóór vrouwelijke woorden die beginnen met een klinker of stomme wordt mon, ton, son gebruikt (mon équipe, mon habitude).
Bij lichaamsdelen gebruikt men een bepaald lidwoord (se brosser les cheveux).
Zelfstandig: le mien / la mienne / les miens / les miennes, le tien…, le sien…, le nôtre…, le vôtre…, le leur…. (Samentrekkingen: au mien, du mien, aux siens, des vôtres).
Andere structuren voor bezit: être à (La voiture est à Patrick), appartenir à, voorzetsel de.
Overige Voornaamwoorden en Tellen
Onbepaald voornaamwoord (Indéfini):
Onveranderlijke zelfstandige vormen: quelqu'un, quelque chose, n'importe qui, n'importe quoi, plusieurs, tout (als algemeen idee of voor infinitief/participe passé).
Veranderlijke zelfstandige vormen: certains/certaines, quelques-uns/quelques-unes, n'importe lequel/laquelle/lesquels/lesquelles, tous/toutes.
Niet-zelfstandige vormen: n'importe quel, divers/différents, certains, chacun, tout/toute/tous/toutes; onveranderlijk: plusieurs, quelques, chaque.
Uitroepend voornaamwoord: quel, quelle, quels, quelles ("wat een!"), stemt overeen in geslacht en getal.
Tellen (Les Nombres):
Hoofdtelwoorden (cardinaux) vs. Rangtelwoorden (ordinaux, uitgang -ième, uitzondering: premier/première).
Regel voor vingt en cent: Krijgen een meervouds- als ze een vermenigvuldiging zijn én aan het einde van het getal staan (deux cents, quatre-vingts, maar deux cent quatre, quatre-vingt-trois).
Breuken: = un demi / une moitié, = un tiers, = les deux tiers, = un quart, = les trois quarts, = un cinquième.
Het Bijvoeglijk Naamwoord (L'Adjectif)
Functie:
Binnen een woordgroep (une maison blanche), als gezegde bij koppelwerkwoorden (être, paraître, sembler, devenir, rester, avoir l'air), of als oordeel over het voorwerp (trouver, juger, rendre).
Positie van het adjectief:
Vóór het zelfstandig naamwoord: Korte en veelgebruikte adjectieven (bon, mauvais, beau, joli, grand, gros, petit, haut, long, vieux, jeune, dernier, premier, nouveau).
Achter het zelfstandig naamwoord: Deelwoorden, kleuren, nationaliteiten, godsdiensten, lange adjectieven, adjectieven met een bepaling of bijwoord, en bij nevenschikking (un homme mince et laid).
Betekenisverandering afhankelijk van positie:
un grand homme (groot man) vs. un homme grand (grote man in lengte)
une ancienne maison (vroeger huis) vs. une maison ancienne (oud huis)
un cher ami (dierbare vriend) vs. un livre cher (duur boek)
ma propre chambre (eigen kamer) vs. une chambre propre (schone kamer)
une simple question (slechts een vraag) vs. une question simple (gemakkelijke vraag)
Verbuiging:
Vrouwelijk: Algemene regel . Bijzondere uitgangen: -c -que (public publique; uitzondering grec grecque), -el/-eil/-ul dubbele medeklinker , -et -ette (uitzonderingen -ète: complet, incomplet, discret, inquiet, secret), -x -se, -er -ère, -f -ve.
Dubbele mannelijke vorm vóór klinker of stomme : beau/bel (belle), vieux/vieil (vieille), nouveau/nouvel (nouvelle), fou/fol (folle), mou/mol (molle).
Onveranderlijke adjectieven: Afgeleide kleuren (marron, orange), samengestelde kleuren (bleu foncé), leenwoorden (cool, super, gratis).
Trappen van vergelijking:
Comparatief: plus … que, moins … que, aussi … que.
Superlatief: le/la/les plus …, le/la/les moins ….
Onregelmatig: bon meilleur / le meilleur; mauvais pire / plus mauvais; petit moindre / plus petit.
Het Persoonlijk Voornaamwoord (Le Pronom Personnel)
Vormen per functie:
Onderwerp (Sujet): je, tu, il, elle, on, nous, vous, ils, elles.
Lijdend voorwerp (COD): me, te, le, la, nous, vous, les. (Met un/une of deelaanduidend lidwoord vervangen door en).
Meewerkend voorwerp (COI): me, te, lui, nous, vous, leur.
Voornaamwoordelijke bijwoorden: en (vervangt de zaak/dier/plaats of bijzin), y (vervangt à zaak/dier/plaats of bijzin).
Beklemtoonde vormen (Formes toniques): moi, toi, lui, elle, soi, nous, vous, eux, elles.
Gebruikt na voorzetsels bij personen (de lui, pour eux), na être à, penser à, renoncer à, in de gebiedende wijs (Aidez-moi !), na c'est/ce sont, in vergelijkingen (plus grand que moi), voor extra nadruk (Moi, je pense…), en na ne … que.
Positie van persoonlijke voornaamwoorden:
Mededelende zinnen: Vóór het vervoegde werkwoord (of vóór de infinitief indien aanwezig; uitzondering bij faire, laisser en waarnemingswerkwoorden waar het voor het hoofdwerkwoord staat).
Gebiedende wijs (Impératif):
Bevestigend: achter het werkwoord met koppeltekens (Donne-le-moi !, Vas-y !).
Ontkennend: vóór het werkwoord (Ne me le donne pas !).
Volgorde bij meerdere voornaamwoorden:
Mededelend:
me/te/se/nous/vousle/la/leslui/leuryen.Imperatief (bevestigend):
le/la/lesmoi/toi/nous/vous/lui/leuryen.
Het Voorzetsel en Bijwoord (La Préposition et L'Adverbe)
Geografische voorzetsels:
Richting / Plaats (Naar / In):
Continenter: en (en Europe).
Landen/Provincies: en vrouwelijk enkelvoud of mannelijk met klinker (en France, en Iran); au mannelijk enkelvoud met medeklinker (au Canada, au Québec); aux meervoud (aux États-Unis).
Steden: à (à Paris, au Caire).
Eilanden: à (à Cuba, à Madagascar); en (en Corse, en Sicile).
Herkomst (Van):
de/d' (vrouwelijk land / stad), du (mannelijk land), des (meervoud).
Vorming van bijwoorden (Adverbes):
Adjectief op medeklinker: vrouwelijke vorm (clairement, attentivement).
Adjectief op -ant: wordt -amment (couramment).
Adjectief op -ent: wordt -emment (évidemment; uitzondering lentement).
Adjectief op klinker: mannelijke vorm (vraiment, absolument).
Onregelmatig: bon bien, mauvais mal, meilleur mieux.
Bijzonderheid bij tout als bijwoord: Past zich aan vóór een vrouwelijk adjectief dat begint met een medeklinker of aangeblazen (toute gentille, toutes hautes).
Positie van het bijwoord:
Staat direct na het vervoegde werkwoord in enkelvoudige tijden. Bij samengestelde tijden staan korte/veelgebruikte bijwoorden (bien, mal, déjà, mieux, beaucoup, peu) vóór het voltooid deelwoord (Il a bien travaillé). Bijwoorden van tijd en plaats staan aan het begin of het einde van de zin.