Kompendium Wiedzy o Dwudziestoleciu Międzywojennym
Ramy czasowe i nazewnictwo epoki
- Pochodzenie nazwy: Termin „dwudziestolecie międzywojenne” bezpośrednio odnosi się do ram czasowych epoki oraz czasu jej trwania.
- Czas trwania: Epoka obejmuje okres około 20 lat przypadający pomiędzy zakończeniem pierwszej wojny światowej a wybuchem drugiej wojny światowej.
- Graniczne daty: - Początek: (zakończenie I wojny światowej). - Koniec: (wybuch II wojny światowej).
Przemiany polityczne w dwudziestoleciu międzywojennym
Faszyzm: - Jest to prawicowa ideologia, która wywodzi się z Włoch. - Zakładała istnienie autorytarnego rządu, stanowiąc bezpośrednie przeciwieństwo systemów demokratycznych oraz liberalizmu. - Wymagania wobec obywatela: Żądała od jednostki uznania państwa za wartość najwyższą i całkowitego podporządkowania się jego strukturze. - Postawy społeczne: Faszyści przejawiali dyskryminację wobec osób o odmiennej narodowości, otwarcie propagowali wojnę oraz stosowanie przemocy.
Komunizm: - Ideologia, której celem było zbudowanie społeczeństwa pozbawionego własności prywatnej. - Likwidacja podziałów: Brak własności prywatnej miał skutkować zniesieniem podziału na bogatych i biednych. - Zasady dystrybucji: Wszystko miało stać się własnością wspólną, ludzie mieli być równi, a dobra materialne dystrybuowane w sposób sprawiedliwy. - Realizacja w Rosji: System ten przerodził się w ustrój totalitarny, w którym niepodzielną, absolutną władzę sprawowała tylko jedna partia.
Sytuacja geopolityczna po I wojnie światowej: - Doszło do rozpadu wielkich cesarstw oraz upadku dotychczas rządzących dynastii i monarchii. - Proces odzyskiwania niepodległości: Wiele państw uzyskało suwerenność. Oprócz Polski były to: Czechosłowacja, Litwa, Łotwa, Estonia oraz Finlandia. - Globalne skutki: Nowy podział terytoriów oraz kolonii wywołał głębokie transformacje na polach politycznym, gospodarczym i społecznym.
Przemiany społeczne
Emancypacja kobiet: - Polegała na zrównaniu praw kobiet z mężczyznami w sferach społecznej oraz politycznej. - Kontekst polski: Polkom udało się uzyskać pełne równouprawnienie w roku, tuż po zakończeniu I wojny światowej.
Wyrównywanie szans: - Proces ten polegał na ujednolicaniu praw, statusu oraz szans różnych grup społecznych. - Przyczyny: Był to bezpośredni skutek wstrząsu, jakim była I wojna światowa, oraz efekt rozwoju nowoczesnej cywilizacji.
Kultura masowa (1918–1939): - Narodziny kultury masowej były możliwe dzięki gwałtownemu postępowi technicznemu, upowszechnieniu oświaty oraz ogólnemu wzrostowi poziomu wykształcenia w społeczeństwie. - Media: Prasa, radio oraz kino stały się powszechnie dostępne dla szerokich mas ludzkich. - Wynik: Ukształtowanie się nowoczesnego społeczeństwa audiowizualnego.
Przemiany kultury komunikacyjnej
- Charakterystyka ogólna: Kultura komunikacyjna w Polsce w latach 1918–1939 przeszła gigantyczną transformację, stając się masową, nowoczesną i dynamiczną dzięki niepodległości i technologii.
- Rozwój mediów i technologii: Dynamiczny wzrost znaczenia radia, filmu oraz prasy codziennej.
- Język i komunikacja literacka: - Działalność grup takich jak Skamandryci oraz formacji awangardowych. - Wprowadzenie i popularyzacja języka potocznego w przestrzeni publicznej i literackiej.
- Nowa obyczajowość i kultura codzienna: - Promowanie aktywnego trybu życia. - Dalszy wpływ emancypacji kobiet na codzienne interakcje.
- Komunikacja w literaturze: Jako wzorcowy przykład wskazuje się krytykę „formy” i „gęby” – pojęć odnoszących się do przymusu komunikacyjnego narzucanego jednostce przez społeczeństwo.
Przemiany w sztuce i główne kierunki artystyczne
Ekspresjonizm: - Cel: Ukazywanie głębokich przeżyć oraz stanów wewnętrznych twórcy. - Misja: Sztuka miała obowiązek przywrócić człowiekowi utraconą więź z naturą, Bogiem oraz drugą osobą. - Przedstawiciel: Ernst Kirchner.
Futuryzm: - Założenia: Koncentracja na przyszłości i odrzucenie wszystkiego, co przeszłe. - Negacja: Odrzucanie tradycji, negowanie dotychczasowych zdobyczy kultury i cywilizacji. - Fascynacje: Uwielbienie dla techniki, materii oraz nowoczesności. - Wartości: Afirmacja przyszłości, dynamizmu, witalności oraz wszelkiej aktywności życiowej.
Kubizm: - Technika: Rozbijanie przedmiotów oraz postaci ludzkich na uproszczone partie o kształcie brył. - Stylistyka: Wykorzystanie ostrych konturów, linii prostych oraz geometrycznych łuków. - Przedstawiciel: Pablo Picasso.
Surrealizm (Nadrealizm): - Wolność twórcza: Uwolnienie artysty od reguł logiki oraz wszelkich ogólnie przyjętych norm. - Środki wyrazu: Posługiwanie się absurdem oraz makabrycznym żartem. - Estetyka: Obrazy o charakterze groteskowym, przypominające sny lub halucynacje. - Konstrukcja: Brak logicznego uporządkowania oraz brak związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy elementami dzieła. - Inspiracje: Surrealiści często czerpali z twórczości dzieci oraz osób chorych umysłowo. - Przedstawiciel: Salvador Dali.
Abstrakcjonizm: - Definicja: Tworzenie zupełnie nowej rzeczywistości wizualnej. - Elementy: Kompozycje złożone z różnorodnych barwnych plam, kształtów i linii, które nie reprezentują konkretnych przedmiotów ze świata rzeczywistego.