Les 4: Democratie en Politieke Vertegenwoordiging

Democratie is een omstreden concept en wordt vaak gebruikt in politieke discussies.
Veel voorkomende mislukkingen zijn voorbeelden zoals de DDR en de Volksrepubliek China die soms als democratisch worden gekarakteriseerd.
Talmon onderscheidt twee typen democratisch denken:
- Empirisch-liberale variant:
- Vrijheid is al aanwezig en is ingebed in procedures.
- Hier fungeert vrijheid als middel en democratie als middel.
- Totalitair-messianistische variant:
- Vrijheid is een doel, en een vrije samenleving is nog niet gerealiseerd.
- Er is een overtuiging dat mensen 'bevrijd' moeten worden, wat soms via totalitaire middelen kan gebeuren.
- Voorbeelden zijn de Franse Revolutie onder Robespierre en het voortdurende totalitarisme in veel communistische landen.

Joseph Schumpeter (1942) definieert democratie als:
- "De democratische methode is die institutionele regeling om politieke beslissingen te nemen waarbij individuen macht krijgen door middel van een competitieve strijd voor de stemmen van het volk."
Drie minimumvoorwaarden van democratie:
1. Macht gaat uit van de burgers:
  - Dit houdt in dat de staat zijn macht ontvangt van de burgers op basis van een sociaal contract.
  - Macht is niet gebaseerd op religie of traditie; de manier van machtsoverdracht kan verschillen (representatieve versus directe democratie).
  - In de praktijk betekent dit: vrije verkiezingen.
  - Algemeen stemrecht is essentieel.
2. Macht volgt regels (Rule of Law):
  - Machthebbers dienen procedures en regels na te leven.
  - Wanbetaling aan de regels leidt tot andere middelen voor controle (bijvoorbeeld impeachment in de VS).
  - De daden van machthebbers zijn onderworpen aan de rechtsstaat (bijvoorbeeld via het Grondwettelijk Hof).
3. Individuele rechten van burgers respecteren:
  - Dit type democratie is 'liberaal'.
  - Inclusief vrijheid van meningsuiting, vereniging, en toegang tot informatie (pers).
  - Deze vrijheden zijn voorwaarden voor vrije verkiezingen en controle op machthebbers.
  - Respect voor mensenrechten is cruciaal.

Dahl's Polyarchie definieert democratie met zeven criteria:
1. Gekozen officials. Control over government decisions about policy is constitutionally vested in elected officials.
2. Vrije en eerlijke verkiezingen. Elected officials zijn gekozen in frequente en eerlijk gehouden verkiezingen met weinig dwang.
3. Inclusief stemrecht. Bijna alle volwassenen hebben het recht om te stemmen.
4. Recht om zich verkiesbaar te stellen. Bijna alle volwassenen mogen zich kandidaat stellen voor electieve functies.
5. Vrijheid van meningsuiting. Burgers mogen zich uiten zonder ernstige straffen voor politieke zaken.
6. Alternatieve informatie. Burgers hebben recht om andere informatiebronnen te zoeken, welke beschermd zijn door de wet.
7. Associatieve autonomie. Burgerrechten omvatten het recht om onafhankelijke organisaties en politieke partijen te vormen.

De verkiezingscomponent en vrijhedencomponent hebben verschillende normatieve en historische basis.
Wat gebeurt er als burgers via vrije verkiezingen besluiten om vrijheden af te schaffen?:
- De volgende verkiezingen zouden dan niet vrij zijn.
Daarom worden vrijheden buiten bereik van verkozen machthebbers geplaatst; ze zijn absoluut en universeel.
Vrijheden zijn een voorwaarde voor een participatieve democratie.

Diverse landen hebben de drie kenmerken van democratie, maar er zijn variaties:
- Mate van politieke participatie: deelname aan verkiezingen kan worden belemmerd.
- Sociaal-economische ongelijkheid.
- De aanwezigheid van een autonoom middenveld.
- Onafhankelijke rechtspraak en scheiding der machten (voorbeelden: Hongarije en Polen).
- Er moet een reële machtsstrijd zijn tussen regering en oppositie.
Freedom House score op de liberale vrijhedencomponent geeft informatie over de effectiviteit van deze aspecten in landen zoals België, die doorgaans hoog scoort.

Status landen:
- Free: 84 landen
- Partly Free: 54 landen
- Not Free: 57 landen
In totaal zijn 210 landen en 15 gebieden over de hele wereld beoordeeld.