Ustrój demokracji szlacheckiej

<<Geneza demokracji szlacheckiej<<

• przywileje szlacheckie
• zróżnicowanie materialne szlachty
• równość wobec prawa wewnątrz stanu
• najwięcej ziemi mają szlachice

<<Prawo ziemskie<<

• regulowało stosunki między szlachtą
• sądy grodzkie i ziemskie
• łagodniejsze kary
• ścięcie mieczem - bardziej honorowe

<<Jan Zamoyski<<

• ==1572 -== dziedziczy po starym dwie wsie
• ==1606== - śmierć Zamoyskiego
    * miał wtedy dużą ORDYNACJĘ + Zamość

Bogate rody:

• Zamoyscy
• Leszczyńscy
• Ostrogscy
• Radziwiłłowie
• Wiśniowieccy etc.

<<Jagiellonowie po Kazimierzu Jagiellończyku<<

==1492== - śmierć KJ

Jan Olbracht

• syn KJ
• ==1493== - obrady pierwszego ever sejmu walnego w Piotrowie
• ==1496== - przywilej piotrkowski
• SEJM - król, senat, izba poselska

Aleksander Jagiellończyk

• brat JO (bo ten zmarł bezpotomnie)
• ==1501== - przywilej mielnicki
    * pod naciskiem senatorów
    * znika izba poselska
    * szlachta może wypowiedzieć posłuszeństwo królowi
• ==1504== - sejm w Piotrkowie
    * zakaz zastawiania królewszczyzn przez władcę
    * ustawa o inkompatibiliach - zakaz łączenia w jednej osobie najważniejszych stanowisk w kraju
• ==1505== - konstytucja “Nihil novi” w Radomiu
    * “nic nowego”
    * fundamentalna
    * anulowanie przywileju mielnickiego

<<Schemat ustroju demokracji szlacheckiej:<<

==SEJM WALNY== ==KRÓL== ==SĄDY==

władza ustawodawcza władza wykonawcza władza sądownicza

Senat:

• urzędnicy centralni
• kasztelanowie
• wojewodowie
• abp i bp

sejmiki - lokalne wiece szlacheckie

królewszczyzna - ziemia będąca własnością władcy

<<Sejmiki ziemskie i ich kompetencje<<

PRZEDSEJMOWE

• wybór posłów na sejm walny
• instrukcje poselskie

ELEKCYJNE

• wybór kandydatów na sędziów ziemskich

RELACYJNE

• wysłuchanie posłów po sejmie
• zapoznanie się z uchwałami
• decyzja o realizacji konstytucji sejmowych

KAPTUROWE

• powołanie władz konfederacji i sądu kapturowego na czas bezkrólewia

DEPUTACKIE

• coroczny wybór deputatów do Trybunału Koronnego
• deputat - przedstawiciel szlachty we władzy sądowniczej

GOSPODARCZE

• podatki
• skarb wojewódzki

<<Kompetencje sejmu<<

• ==ustawy==
• ==podatki== <--------------- ==wyłączne prawo szlachty!!!==
• ==pospolite ruszenie==
• polityka zagraniczna
• nadawanie szlachectwa
• prawo łaski
• prawo amnestii

<<Trzy stany sejmujące<<

• muszą dojść do porozumienia
• ==1543== - polski językiem urzędowym

KRÓL:

• ==przewodniczy obradom==
• pierwszy minister królestwa = marszałek wielki koronny = zastępca króla
• dożywotnio mianował senatorów

SENAT

• ministrowie - członkowie rady królewskiej
• ==142== senatorów
• I senator - prymas

  II senator - kasztelan krakowski

  I dygnitarz - marszałek wielki koronny

• prawo weta

IZBA POSELSKA

• mniejsza szlachta + marszałek na czele
• ==170== członków
• ==1652== - pierwsze liberum veto
    * Władysław Siciński
    * zerwanie obrad sejmowych

<<Procedura obrad sejmu:<<

• Msza Św.
• rugi poselskie -sprawdzenie mandatów
• połączenie trzech stanów
• propozycje króla
• wota senatorskie
• osobne obrady i konkluzje
• wspólne obrady i decyzje
• podpis króla
• publikacja w księgach grodzkich

księgi grodzkie - szlacheckie księgi sądowe

<<Zygmunt II August x Barbara Radziwiłłówna<<

• ==1530== - koronacja Zygiego
• ==1547== - tajemny ślub
• ==1551== - śmierć BR

<<Narodziny ruchu egzekucyjnego<<

==1506== - koronacja Zygmunta Starego

==1537== - rokosz lwowska

• żądano reform prawa
• stop dla fortun magnackich
• gwarancja przywilejów szlacheckich
• nie podobała im się królowa Bona
• chciano rezygnacji z elekcji “vivente rege”

  ==vivente rege== - koronacja za życia poprzedniego króla

<<Przyczyny ruchu egzekucyjnego<<

• wzrost średniej szlachty
• rozwój gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej
• ukształtowanie sejmu
• za mocna władza ZIS
• magnaci też za mocni
• reformejszyn

<<Program ruchu egzekucyjnego - 1562 - 1567<<

POSTULATY CELE

• egzekucja dóbr → poprawić stan skarbu państwa

  → powiększyć armię (KWARCIANE)

  → osłabić magnaterię

• egzekucja praw → praworządność

  → uniemożliwienie samowolki króla i magnatów

• unifikacja państwa → wzmocnienie państwa
• reforma Kościoła katolickiego → osłabienie kato

annaty - coroczne podatki Kościoła na armię

==REPREZENTANCI - Jan Zamoyski, Mikołaj Sienicki, Hieronim Ossoliński, Rafał Leszczyński==

<<Osiągnięcia ruchu egzekucyjnego<<

==1562== - zjazd w Sandomierzu - szlachta zwołuje sejm bez króla

==1562== - sejm w Piotrkowie - zmiana nastawienia Zygiego Augusta do ruchu egzekucyjnego

• spis majątku państwa
• egzekucja dóbr - królewszczyzny
• wprowadzenie kwarcianego
• starości nie mogą w sądy kościelne