Tarih

İLK DÖNEM İSLAM DÜNYASI MÛSİKÎ ÇALIŞMALARI

• Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi

• Emevîler Dönemi

• Abbâsîler Dönemi

Cahiliye Döneminde Arap Müziği

• Arapların ortak dini olmadığından dolayı dünyevî müzik ön planda.

• Bu dönemde Arap müziğinin merkezleri: Suriye, Irak, Batı Arap Yarımadası.

• Mekke ve Hicaz, müziğin merkezi.

• Panayırlarda dünyevî müzikler, Mekke’de tavaf esnasında dinî duyguların tezahürü.

• Sahrâ mûsikîsi, bedevî yaşamın sadeliğini simgeler.

• Aruz veznini esas alan ritmik formlar: Nasb, hudâ, inşâd.

• Arap gınâsının ilk örneği hudâ formunda.

• Formlar genellikle acemi terennümlerden oluşur.

Cahiliye Döneminde Arap Müziği (Devamı)

• İnşâd: Şiirin aruza uygun yüksek ve ahenkli okunması.

• «Kayne» genç şarkıcı cariyelerin önemli bir rolü vardır.

• Müziğin icrası irticâlî olarak yapılır.

• Arap Yarımadasında kullanılan enstrümanlar: def, davul, kadib, mizef.

• Kuzey bölgelerde telli enstrümanlar tercih edilir.

• Müzik nazariyesine dair ıstılah günümüze ulaşmamıştır.

Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi

• Bu dönemde müzik dini bir boyut kazanır.

• Dinî mûsikî formları: Kur’ân-ı Kerîm tilâveti, ezan, tekbir, tehlil, bayram salâtı.

• Dinî müziğin ana kaynağı mihrab dolayısıyla Kur’an tilâvetidir.

• Kur’an tilâveti, İslâm dünyasında sesli estetik ifadenin ilk örneğidir.

• Halk mûsikîsi formları: Nasb, hudâ, inşâd.

• Peygamber efendimiz zamanında düğünler ve bayramlarda müzik icra edilmiştir.

Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi (Devamı)

• Hz. Ömer zamanında fetihler ile farklı kültür müziklerine etkilenmeler: İran, Bizans.

• Hz. Osman ve Hz. Ali dönemlerinde müzikte yenilikler: Yeni tür ve sazlarla tanışma.

• Ritim sazları: Def, davul, kadîb, sanca (el-kûsat).

• Telli saz: Mi’zefe (ud, tambur benzeri).

• Üflemeli sazlar: el-kassâbe, el-bûk.

Emevîler Dönemi

• Mûsikî, sanat değeri kazanmış ve halifeler ile soylular tarafından himaye edilmiştir (I. Muâviye ve Ömer b. Abdülaziz dönemi hariç).

• Müzik, ictimâî hayatın vazgeçilmez unsuru olmuştur.

• Mûsikîşinaslar saygınlık kazanmış bir sosyal tabaka haline gelmiştir.

• Yeni ritmik formlar ortaya çıkmıştır.

• Mûsikî hafızaya ve işitmeye dayanmıştır.

• Ritim sazlarına ek olarak Hicaz’da ud, kuzeyde tambur kullanılır.

• Arap İslâm âleminde mûsikî nazariyatına dair ilk eser: Yunus el-Kâtib’in "Kitâbü’n-neğam".

Abbâsîler Dönemi

• Mûsikînin ilmî yapısı incelenmeye başlanmıştır.

• İslâm mûsikîsi nazariyatı ve kaideleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.

• Grek müziği eserleri Beytü’l-hikme’de tercüme edilmiştir.

• Halifelerin desteği ve halkın ilgisi sayesinde büyük ilerlemeler kaydedilmiştir.

• Mûsikîşinaslar branşlaşmıştır: bestekâr, nazariyeci, şarkıcı, enstrüman icracısı.

• Kullanılan enstrümanlar: Tambur, mi’zefe, şebbût (büyük ud), mizmar, surnây.

Abbâsîler Dönemi (Devamı)

• Nazarî ve tarihî eserler yazılmıştır.

• Kindî (874): İslâm mûsikîsinde ilmî ekolün kurucusu ve notasyonu ilk ele alan kişidir.

• Fârâbî (950): Kitâbü’l-mûsîka’l-kebîr adlı eserinde Grekler’in eksik nazarî bilgilerini tamamlamıştır.

• İbn Sînâ (1037): Müziği daha güzel olan üzerine kurulu bir iş olarak tanımlamış ve tedavi edici yönünü öne çıkarmıştır.

11-16.YÜZYILLAR ARASI TÜRK MÜZiGi TARIHI

• 11-13. yüzyılda Türk müziği alanında karanlık bir dönem yaşanmış, bu dönem Safiyyüddin Abdülmü’min el-Urmevî ile sonlanmıştır.

• Safiyyüddin, mûsikî nazariyatında yeni bir dönem başlatmıştır.

11-13. Yüzyıllarda Türk Müziği

• Safiyyüddin’in en önemli eserleri: Kitâbü’l-edvâr ve er-Risâletü’ş-şerefiyye.

• Kitâbü’l-edvâr: Türk müziği ses dizileriyle ilgili önemli bir eserdir ve on yedili perde sistemini açıklar.

• Er-Risâletü’ş-şerefiyye: Kitâbü’l-edvâr’ın şerhidir ve Eski Yunan alimlerinden alıntılar içerir.

14. Yüzyılda Türk Müziği

• 14. yüzyıldan 16. yüzyılın ortalarına kadar Türk İslâm coğrafyasındaki nazarî mûsikî çalışmaları Safiyyüddin’in sistemi üzerine kurulmuştur.

• Anadolu, Balkan ve Ortadoğu'daki tarikatların önemi artmıştır.

15. Yüzyılda Türk Müziği

• Osmanlı’nın fetihleri ile ilim ve sanat gelişmiştir; Sultan II. Murad Han, II. Mehmed Han ve II. Bâyezid destek olmuştur.

• Enderûn mektebinde şiir ve mûsikî dersleri eklenmiştir.

• Hacı Bayrâm-ı Velî, Anadolu’da dinî eseri bizden ulaşan ilk mutasavvıf bestekârdır.

15. Yüzyılda Türk Müziği (Devamı)

• Önemli çalışmalar: Kırşehirli Nizâmeddin oğlu Yusuf Dede’nin Risâle-i Mûsikî’si, Hızır b. Abdullah’ın Türkçe Kitâbü’l-edvâr’ı gibi eserler.

• Azerbaycan ve Batı Türkistan'daki müzik nazariyatları Osmanlı’ya kaymıştır.

16. Yüzyılda Türk Müziği

• Sultan II. Bâyezid’in dârüşşifâsında müzikle akıl hastalıkları tedavi edilmeye başlanmıştır.

• Üsküplü Niyâzi, Trabzonlu Tab’î Mehmed gibi bestekârlar dinî eserlerle tanınmışlardır.

17. ve 18. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• 17. yüzyıldan itibaren müzik nazariyatı eserlerinde azalma, beste ve icrâda artış görülmüştür.

17.Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• Tarikatlar ve tekkeler, müzik faaliyetlerinde ön planda kalmıştır.

• Bu yüzyılda daha çok müzisyen yetişmiştir.

17.Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• Dinî müziğin yanı sıra halk müziği ve diğer formlarda pek çok eser verildiği görülmektedir.

18.Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• Artan müzisyen sayısı ve eserler; fakat müzik alanında Batı etkisi hissedilmeye başlamıştır.

18.Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• İstanbul'daki mevlevîhâneler müzik merkezi haline gelmiş ve dinî mûsikî eserleri artmıştır.

19. ve 20. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• 19. yüzyılda Osmanlı'da müzik alanında modernleşme süreci başlamıştır; mehterhanenin kapatılması ile Batı tarzı müzikler yayılmaya başlamıştır.

19. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• Batı müziği ile Türk müziği arasında büyük değişimler olmuştur.

• Mızıka-yı Hümâyun’da yetişen müzisyenler, dönemin müzikal iklimine yön vermiştir.

19. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• Söz ve melodilerinin daha yalın olması müzik zevkini geliştirmiştir.

19. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• Nağme, kâr gibi büyük formlarda eserler üretiminde azalma görülürken, şarkı formu popülerleşmiştir.

20. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi

• 20. yüzyılda Türk müziği eğitimi kurumsal anlamda zayıflamış ve Batı müziği altında yeniden yapılandırılmıştır.

20. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• 20. yüzyıl Türk ulusal besteciliği ile Batı sanat müziği arasındaki buluşma dönemidir.

20. Yüzyıl Türk Müziği Tarihi (Devamı)

• Müzik dernekleri, özel müzik okulları ve sivil toplum kuruluşları yaygınlaşmıştır.