Psychologiczne koncepcje człowieka

Spis treści

  1. Psychoanaliza Zygmunta Freuda
  2. Struktura osobowości według Freuda
  3. Stadia rozwoju osobowości w teorii psychoanalizy
  4. Mechanizmy obronne ego
  5. Terapia psychoanalityczna

Psychoanaliza Zygmunta Freuda

Ogólna charakterystyka

  • Zygmunt Freud (1856–1939) jest uznawany za „ojca” psychoanalizy.
  • Opracował teorię tłumaczącą zachowania człowieka na podstawie kształtowania się procesów psychicznych (świadomych i nieświadomych).
  • Odpowiedź na tradycyjne założenia psychologii świadomej, które koncentrowały się na analizie widocznych zachowań jednostki.

Porównanie psychiki

  • Freud porównuje psychikę do góry lodowej, gdzie:
    • Część nad wodą odpowiada sferze świadomości.
    • Większa część poniżej wody to nieświadomość, gdzie znajdują się mechanizmy wpływające na ludzkie życie:
    • Namiętności
    • Popędy
    • Wyrzucane myśli lub uczucia

Wartość koncepcji Freuda

  • Krytyka klasycznej psychologii za zbyt wąskie podejście do analizy motywów.
  • Najważniejsze koncepcje to:
    1. Rozwój osobowości
    2. Rozwój psychoseksualny

Praca terapeutyczna

  • Przy użyciu metody swobodnych skojarzeń Freud badał pacjentów z zaburzeniami zachowania, co doprowadziło do rozwoju jego teorii osobowości.

Struktura osobowości według Freuda

Podstawowe komponenty osobowości

  1. Id (system pierwotny)
  2. Ego
  3. Superego

Charakterystyka systemów osobowości

  • Każdy z systemów ma swoje funkcje, właściwości i zasady działania, a razem współdziałają w regulacji zachowania człowieka.
  • Wyodrębnienie każdego z systemów w analizie zachowania jest niewłaściwe, ponieważ ich interakcje są kluczowe dla zrozumienia.

Pojęcie dynamizmów

  • Dynamizmy to siły w człowieku, które prowadzą do zaspokojenia potrzeb oraz regulacji napięcia, w dużej mierze związane z biologicznymi popędami.

Id

  • Id to pierwszy system osobowości (system pierwotny).
  • Zawiera dziedziczne i wrodzone komponenty psychiczne, w tym popędy.
  • Jest zbiornikiem energii psychicznej, która zasila ego i superego.
  • Widzi świat wyłącznie przez pryzmat wewnętrznej rzeczywistości, bez odniesienia do rzeczy podlegających zewnętrznej weryfikacji.
  • Id operuje zasadą przyjemności, dążąc do redukcji wszelkiego napięcia.

Procesy w id

  • Czynności odruchowe: automatyczne reakcje, np. mruganie lub kichanie.
  • Procesy pierwotne: bardziej złożone zjawiska psychiczne, np. wyobrażenia związane z pragnieniami.

Ego

  • Ego: drugi system, który zaspokaja potrzeby w rzeczywistym świecie, porównując wewnętrzne wyobrażenia z rzeczywistością zewnętrzną.
  • Operuje na zasadzie rzeczywistości, co pozwala na odłożenie działania do znalezienia adekwatnego obiektu, który może zaspokoić potrzebę.
  • Ego jest „władzą wykonawczą” osobowości, koordynując działania, analizując otoczenie i godząc sprzeczne żądania różnych systemów.

Superego

  • Superego: moralna instancja, obejmująca ideały i społecznie akceptowane normy.
  • Zawiera sumienie i idealne Ja, uczucia winy oraz dumy.
  • Kształtowane przez wartości przekazywane przez rodziców.
  • Jego celem jest regulowanie działań id i ego w kierunku zgodności z normami społecznymi.

Zasady działania superego

  • Zasady nagrody i kary: skłonności do dobrego lub złego postępowania zależą od społecznych oczekiwań.
  • Introspekcja emocji: sumienie wywołuje poczucie winy, a idealne Ja - dumę.

Stadia rozwoju osobowości w teorii psychoanalizy

Przyczyny i konsekwencje

  • Wczesne dzieciństwo (do 5. roku życia) uważane za kluczowe dla kształtowania charakteru jednostki.
  • Psychiczne zaburzenia mogą wynikać z niewłaściwego przebiegu tych wczesnych lat.

Fazy rozwoju osobowości

  • Faza oralna: do 1. roku życia, związana z przyjmowaniem pokarmu i zaspokajaniem potrzeb.
  • Faza analna: od 2. roku życia, zaspokajanie potrzeb związanych z kontrolą wydalania.
  • Faza falliczna: 3.-5. rok życia, związana z kompleksami Edypa i pojawianiem się pierwszych pragnień erotycznych.
  • Okres latencji: względny spokój psychiczny, gdzie impulsy popędowe są wyparte.
  • Faza genitalna: od adolescencji, rozwijanie zdolności do miłości i spojrzenie na relacje międzyludzkie.

Mechanizmy obronne ego

Definicja

  • Mechanizmy obronne: nieświadome struktury ego, które chronią jednostkę przed lękiem wskutek konfliktów psychicznych.

Typy mechanizmów obronnych

  • Mechanizmy takie jak:
    • Wyparcie
    • Projekcja
    • Izolacja
    • Konwersja
    • Przemieszczenie
    • Anulowanie
    • Regresja
    • Reakcja upozorowana
    • Sublimacja
    • Zaprzeczanie

Terapia psychoanalityczna

Cele i metody

  • Psychoanaliza jako metoda diagnozowania i leczenia zaburzeń psychicznych.
  • Analiza pragnień, fantazji oraz konfliktów nieświadomych.
  • Dążenie do modyfikacji mechanizmów obronnych oraz połączenia obszarów psychicznych.
Praktyka
  • Psychoanaliza opiera się na relacji pacjent-terapeuta, eksplorowaniu nieświadomych stanów, a także analizie przeniesienia.

Zasady działania terapii

W terapii psychoanalitycznej ważne zasady to:

  • Zasada poufności: zapewnia bezpieczeństwo pacjentów.
  • Zasada neutralności: bezstronność terapeuty w aspekcie problemów pacjenta.
  • Zasada optymalnej frustracji: niegratyfikowanie potrzeb pacjenta w sposób bezpośredni.

Setting terapeutyczny

  • Ustalone zasady sesji, częstotliwości wizyt i stałość czasu przebywania na terapii.

Krytyka i wyzwania

  • Subiektywność doświadczeń terapeuty w analizie jakości terapii.
  • Proces kształcenia przyszłych psychoanalityków przez osobistą psychoanalizę.

Literatura uzupełniająca

  1. Antoszewska N., Mechanizmy obronne w ujęciu psychoanalitycznym, Wrocław, 2011.
  2. Killingmo B., Psychoanalityczna metoda leczenia. Zasady i pojęcia, Gdańsk, 1995.
  3. Kuligowska A., Jarząbek G., Miejsce seksualności dziecięcej w teorii osobowości Zygmunta Freuda, Poznań, 2006.
  4. Trempała J. (red.), Psychologia rozwoju człowieka, Warszawa, 2020.