Modernisme les 3

Kunst rond WOI- 1940: futurisme, DADA, De Stijl, Berlijnse DADA en surrealisme

Eerste WOI is erg schokkend geweest voor de kunstenaars > veel ideeën en gedachten + stijlen uit voortgekomen. Nationalisme was heel groot > het was wachten op oorlog. Heel de EU was verdeeld in bondgenoten en dit zorgde uiteindelijk voor een kettingreactie.

Futurisme: zij waren aan het wachten op oorlog. Marinetti: futuristisch manifest > heel nationalistisch. Wilde Italie weer op de kaar hebben. Hij vond renaissance kunst oude meuk en wilde nieuwe kunst. Vond oorlog iets goeds > broederschappen en maakte beeldhouwwerken van verwoeste dingen.

Veel futuristische kunstenaars zijn gestorven in de WOI loopgraven, maar Marinetti niet, hij spoorde wel veel mensen aan om te vechten. Hij vond in zijn manifest een raceauto (toekomst) mooier dan de Nike in het louvre. Hij wilde schokkeren en Ook kwam hierdoor Italie weer op de kaart met kunst.

Kenmerken futurisme:

Voortgangsgeloof en toekomstgericht

Obsessie met moderne technologie, dynamische beweging en snelheid

Moderne stadsleven verheerlijkt

Verheerlijking van oorlog, geweld, militairsme en nationalisme

Tegen emancipatie van de vrouw en echte minachting voor de vrouw

Ook tegen morealisme

Sympathiek naar Mussolini’s facisme > schreef in zijn manifest

Kunst: ze wilde snelheid laten zien door herhalingen. Veel over auto’s en beweging weergeven. Ook werd er gebruikt van de techniek van fotografie: lange sluitertijd en sequentie maar dan geschilderd.

Boccioni: eerst neo-impressionistisch > kubisme + futurisme. Hij gaat dus heel anders schilderen: lawaai, reuring, stad, dynamiek, vervormd perspectief.

De impressionisten willen 1 moment zo goed mogelijk weergeven, maar futuristen willen meerdere momenten weergeven in 1 geheel. > simultaan of erna gebeurt. Verticale lijnen vinden ze statisch.

Beweging uitbeelden door herhalingen, bewegelijke lijnen

Beweging uitbeelden door vervorming en fragmentatie

Breken met traditionele kunst

Boccioni: ontwierp hele nieuwe gebouwen, alsof je in de toekomst kwam.

Franz Marc: blauwe ruiters, schilderde vaak dieren.

1914-1918: WOI> juli kroonprins oostenrijk-hongarije wordt vermoord > oorlogsverklaring aan servie = gealieerde en du, o-h = centrale. Duitsland had al een aanvalsplan liggen voor de oorlog. Als 1e frankrijk binnenvallen, maar dit ging mis toen ze daarmee door belgie trokken (neutraal) > en engeland zich ermee ging bemoeien en raakte ze in een loopgraven oorlog. Uiteindelijk moesten ze toch op twee fronten vechten, omdat het zo lang duurde en rusland had sneller hun manschappen klaar dan verwacht.

Loopgraven aan het westfront echt 10 mil dood en 20 gewond. In deze tijd is de tank uitgevonden en werd gifgas gebruikt.

Tijdens de oorlog Gino Serverini vond oorlog nogsteeds goed, maar hij was afgekeurd > schaamtevol verhuisd naar parijs woonde hier naast een station : ging treinen bekijken en schilderen. Zijn motto was oorlog is motor voor de kunst.

Duits expressionisme: Kircher met al kritiek op de oorlog, zij waren rebels tegen oorlog = Dadaïsme. Dit is opgericht in een neutraal land: zwitserland. Maar waren gevluchte duitsers. Zij zijn tegen zowat alles:

anti gevestigde orde (want niemand deed iets tegen de oorlog)

Ant godsdienst

Anti hoge kunst

Anti verheerlijke technologie

Anti ratineel

Ze wilde kunst maken terwijl ze anti-kunst waren.

Dada naam: beetje kinderlijk idee voor hun stromingsnaam dit sprak ze aan.

Dadaisme: eenvoudige materialen en van afval gemaakt. Het moest toevalskunst, spontaan en spelen als in kindertijd = hans Arp. Bekendste kunstwerk is 1917 fontein: urinoir in een museum = provocerend, antikunst en het was al readymade. Het concept is wat het een kunstwerk maakt.

Dadaisme was invloedrijk voor surrealisme, popart en conceptuele kunst.

Nieuwe stroming: De Stijk 1917-1928. Hun doel was creeeren van gemeenschappelijke kunstenaars in collectieve stijl> universele beeldtaal en dit zou harmonie en vrede brengen.

Mondriaan kwam vast in NL tijdens de oorlog en kon niet meer terug naar Parijs. Hij ging van kubisme naar rasters en neo-plasticisme. Het is ontzettend moeilijk om na te maken, omdat het wit niet echt wit is maar blauwachtig.

Rietveld maakte dat bekende huis, geinspireerd op mondriaan met veel opbergruimte alles moest opgeruimd blijven. Geen enkel onderdeel mag domineren.

1917: was een beslissend jaar.

Nieuwe bondgenoot voor gealieerde: VS op 6 april. Het oostfront stond op instorten > de duitsers hebben Lenin weer in Rusland gekregen om een revolutie te schoppen en dit zorgde ervoor dat Rusland stopte met de oorlog.

1918: duitse revolutie. Phillip Scheidemann riep de Weimarrerepubliek uit. Keizer Wilhelm II vlucht naar Nl : doorn leeft zijn oude dag. Toen kwamen de vredes besprekingen van Versailles > dit was zo zwaar voor Duitsland dat ze in een economische crisis belande. = gedemilitaliseed, bedrag geld betalen, grote gebieden land weg en ze krijgen als enige de schuld van WOI

Berlijnse DADA: de oorlogsinvaliden. Dit reflecteerde op de oorlog en spotdrijven met de duitse oorlogheroik = bijtende spot.

Ze waren ontzettend links> zijn nog steeds niet tevreden met de Weimarrrepobliek. Kunstenaars moesten maatschappelijke misstanden en onrecht aankaarten: justitie, politie, politici, journalisten, kerk en het legen.

Ook werden er in deze tijd fotocollages gemaakt van Hitler door dappere kunstenaars. Om hem te ontmaskeren en ze probeerde te zeggen dat extreem links en rechts gevaarlijk waren.

Surrealisme: opvolgers van DADA. Max Ernst: hij heeft op beide fronten gevochten. > zijn olifanten schilderij werd gezien door een Fransman andre Breton >> vond het heel interessant. Hij was ook arts en geintereseerd in de menselijke psyche. Wil vernieuwing in literatuur, kunst, poezie > hij wil het onderbewusten en fantasie naar buiten laten komen. Hij is ook door Sigmund Freud geinspireerd.

Gedreven door driften

Om sociaal te functioneren driften onderdrukken

Herinneringen die pijnlijk zijn gaan naar het onderbewuste

In dromen komt onze onbewuste verlangen naar boven.

Het boek van Freud werd door de avant-garde gelezen.

Trucs om onderbewuste naar boven te halen: juxtapositie: combineren van objecten die niks met elkaar te maken hebben > hierdoor ga je nieuwe verbanden leggen en wordt je op het verkeerde been gezet.

Surrealisme = huperrealistisch, dus wel stofuitdrukkking en anatomisch correct MAAR het kan alleen in fantasie bestaan.

Salvador dali: de verzoeking van de hielige antonius. Spontane uitingen zonder tussenkomst van verstand gaat hij naar een woestijn, maar krijgt mentale blokkades: naakte vrouwen en lekker eten. Hij vecht om zijn driften te onderdrukken.

Olympische spelen in Nazi-Duitsland 1936 in Berlijn. Afro-amerikaan won 4x goud: Jesse Owens. Duitsland was toen al nazi en hitler wilde dat ariers wonnen,

Er werd geprotesteerd tegen OS in duitsland omdat het al 3 jaar een nazistaat was: in ADAM was er een internationaal protest > duitsland gaf hier kritiek op omdat Nl een neutraal land was en moest het worden weggehaald = censuur voor oorlog uberhaupt begon

19137: in munchen georgeniseerd door hitler in een tentoonstellingen gehangen die entartete kunst maakte. Dus een tentoonstelling van wat slechte kunst was. Hitler wilde zelf naar de kunstacademie maar om realisme te maken. De kunstenaars op de lijst mochten niet meer verkopen en tentoonstellen

Hiermee stopt de modernistische stroming

Studenten kunnen futuristisch werk herkennen en kunnen de kenmerken en doelstellingen van het futurisme beschrijven.

Dynamiek en beweging, fragmentatie, contrasterende kleuren, technologische themas, simultaniteit

Studenten kennen de namen van enkele bekende futuristen

Marienettie, Boccioni, Severini

Studenten kunnen uitleggen waarom de stroming van het futurisme maar kort duurde

Omdat WOI er aan kwam en de meeste kunstenaars in de loopgraven zijn gestorven en er was een nieuwe stroming als reactie op WOI

Studenten kunnen uitleggen hoe WOI zijn inpact had op de kunst

Optimistische, pessimistische en verandering van thematiek

Studenten kennen de ontstaansgeschiedenis en uitgangspunten van De Stijl en Dada.

De stijl: een tijdschrift door Van Doesburg in Leiden, omdat het een neutraal land was. De bedoeleing was neoplasticisme, alleen de essentie

DADA: Kunstenaars vluchte voor de oorlog en waren eigen tegen alles wat er bestond. Naam vond zich in baby, hobbypaard: ze waren tegen de kunst, nihilisme en spot en provocatie en toeval

Studenten kennen de belangrijkste vertegenwoordigers van beide stromingen en kunnen werk van hen herkennen.

De stijl: Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, Gerrit van Rietveld, Bart van Leck, JJP Oud en Vilmos Huszar

DADA: marcel Duchamp, Tristan Tzara, Hans Jean Arp, Kurt Schwitters, Max Ernst

Studenten kunnen een overeenkomst en verschil benoemen tussen DADA en Berlijnse DADA.

Beiden waren antikunst, maar Berlijnse DADA was zeer politiek en agresief. Terwijl DADA meer speelser was en poezie enzo en gewoon onzin was

Studenten kunnen uitleggen hoe deze stromingen internationaal van grote invloed zijn geweest op de moderne en postmoderne architectuur (De Stijl) en kunst (DADA)

Het abstracte, geometrische zijn nog steeds van invloed op de hededaagse architectuur.

DADA heeft voor popart, conceptuele kunst en surrealisme gezorgd

Studenten kunnen uitleggen wat ready mades zijn.

Een kunstwerk dat niet zelf is gemaakt, maar wat al bestond en daar kunst van gemaakt.

Studenten kunnen het werk van constructivisten herkennen, en kennen enkele namen van bekende Russische constructivisten

Abstractie, alleen geometrische vormen, dynamische ruimte, politieke functie. Vladimir Tatlin, El Lissitzky, Antoine Pevsner

Studenten kennen de stroming van het suprematisme en een voorbeeld noemen van een suprematisch werk (+ naam kunstenaar)

Kazimir Malevitsj: zwart vierkant op een witte ondergrond of rood vierkant

Studenten kunnen uitleggen dat suprematisten en constructivisten politiek geëngageerd waren. (zie achtergrond artikel in het financieel dagblad: meer info over de Russische revolutie en het klimaat voor kunst onder Lenin en Stalin)

Ze waren beiden enthousiast over de russische revolutie. Onder Lenin werd experimentele kunst gestimuleerd, maar het moest wel functioneel en bruikbaar zijn volgens de constructivisten. Onder Stalin moest kunst toegankelijk en herkenbaar zijn voor het normale volk. Dit was het einde van Modernisme in de SU

Studenten kennen namen van de kunstenaars: Marcel Duchamp, Käthe Kollwitz, Salvador Dali, Georg Grosz, Max Ernst, El Lissitsky en Tatlin en weten tot welke stroming deze werken behoren

DADA: Marcel Duchamp

Surrealisme: salvador dali, Max ernst

Constructivisme: el lissitzky, Tatlin

Berlijnse DADa: George grosz

Kathe kollwitz: expressionisme en nieuwe zakelijheid

Studenten kennen de doelstellingen van de surrealisten én hoe zij hun doelen probeerden te bereiken

Droom en werkelijkheid samen brengen tot een nieuw realiteit, bevrijding van het onbewuste, verwerping van het realisme met alledaagse onderwerpen.

Automatisch schrijven, frottage, grattage, decalcomanie en paranoide kritische methode van Dali

Studenten kennen namen van de surrealisten Salvador Dali, Margritte, De Chirico, Max Ernst en kunnen hun werk herkennen

Studenten kunnnen uileggen dat Freud's psycho - analyse kunstenaars inspireerde tot het maken van surrealistische werken.

Ze geloofde in het onbewuste en dat dromen het sleutel tot de onbewustheid waren.

Studenten kunnen beargumenteren waarom het modernisme in 1904 begon en waarom het begin jaren 20 eindigde in de Sovjet-Unie en begin jaren 30 eindigde in Duitsland en in de rest van Europa rond 1940

Het begon na de postimpressionismeten, fauvisme en expressionisme en begon dat de avant-garde allemaal op zoek waren naar nieuwe vormen van experimenteren met kunst. Er kwam een einde aan in de SU, omdat Stalin tegen abstracte kunst was en alleen realisme van hedendaagse kunst van zijn mensen wilde om het communisme propaganda. Het kwam tot een eind in duitsland omdat Hitler een tentoonstelling gaf met kunst die lelijk was en dat was voornamelijk modernistische kunst en zij mochte geen kunst meer tentoonstellen of verkopen. Het kwam tot einde in de rest van europa door de WOII toen frankrijk werd aangevallen

VII.3.2 Futurisme

1. Marinetti’s futuristische manifest verraadt al de sympathie die de futuristen

zouden ontwikkelen voor Mussolini’s fascisme. Haal uit het manifest de punten

die overeenkomen met de fascistische uitgangspunten.

Tegen feminisme, voor geweld, oorlog, tegen moralisme, minachting voor het verleden

2. Vat de stijlkenmerken van het futurisme samen die Ad de Visser noemt op p

466/67.

Dynamiek, snelheid, beweging, fotografie schilderij

VII.3.3 Constructivisme p 467-469

1. In welke periode was het constructivisme invloedrijk?

1920-1935: bijdrage aan ontwikkeling modernisme

2. Hoe wordt door Ad de Visser de avant-garde beweging omschreven?

Internationale georienteerde kunsternaars die experimenteerde met kunstvormen en voorgangers afwezen

3. Het constructivisme ontwikkelde zich to de officiële kunst van de

Russische Revolutie. Wanneer was de Russische revolutie? En welke

idealen hadden de revolutionairen?

8 maart 1917-1922, vrede land en brood

4. Wat is er bijzonder aan het ontwerp van het monument van de Derde

Internationale van Vladimir Tatlin?

400 m hoge gebouw van glas, 3 etages die los van elkaar stonden en om hun eigen as konden draaien. Van onder naar boven: jaarlijks, maandelijks, dagelijks.

5. Leg uit dat ruimte een belangrijk thema is in het werk van Pevsner.

Motief van de beeldende kunst, dit was zijn kern

6. Ad de Visser schrijft: Pevsner’s werk oogt niet alleen constructivistisch,

maar is het ook feitelijk. Leg dit uit.

Omdat het is gemaakt van materiale door een mens: construeren door het gebruik van materialen.

7. Waarom weken veel constructivistische kunstenaars uit naar het

buitenland na 1924?

Door de dood van Lenin, en werd deze kunstvorm meer als bourgouise gezien, wat niet paste bij het communisme

8. Hoe noemen we de staatskunst die Stalin in de SU propageerde?

Socialistisch Realisme

Ad de Visser VII.4.1 Mondriaan en De Stijl p 472-478;

1. Ad de Visser schrijft op p 473 : We kunnen immers gemakkelijk abstractie en

stilering met elkaar verwarren.

Wat is het verschil tussen abstractie en stilering?

Stilering is vereenvoudigen van vormen, maar het blijft herkenbaar terwijl abstractie is het loslaten en het hogere proberen weer te geven wat niet zichtbaar is.

2. Omschrijf de begrippen: figuratieve kunst en non-figuratieve kunst (gebruik in

je antwoord het woord mimese)

Figuratieve kunst, is een weergave of een afbeelding die erop lijk > oftewel mimese.

Non-figuratieve kunst is het tegenovergestelde, juist geen mimese of weergave

3. Welke beeldende middelen gebruikte Mondriaan?

Rechte horizontale en verticale lijnen

4. Hoe beschrijft de Visser het verschil in aanpak tussen Mondriaan en Bart van

der Leck?

Leck legt geen regels op zijn kunstwerken, zoals Mondriaan wel deed. Hij werkte ook stilerend en maakte tot de basis vormen. Mondriaan zocht het hogere abstracte en legt zichzelf beperkende regels op.

5a. Waar staat De Stijl voor? Welke kunstenaars behoorden tot deze beweging?

Het was een tijdschrift; Mondriaan, Van Leck, Vilmos Huszar, Georgen van tongerloo JJP Oud, robert van t’hoff en Geriit Rietveld + Van Doesburg

b. Waarom verlieten al na 5 jaar een aantal de Stijlleden de groep?

Ruzie met van Doesburg, die hun de les probeerde te lezen

c. Welke naam gaf Mondriaan zelf aan zijn kunststijl?

De nieuwe Beelding

d. Zoek op youtube een fragment van de Boogiewoogie (piano)

e. Zoek op wiki met welk materiaal de Victory Boogiewoogie is gemaakt. Dit

werk hangt in Kunstmuseum Den Haag!

6 Waarom waren de schilders van De Stijlgroep in zekere zin jaloers op de

Architecten?

Ze hadden niks te maken met abstracte, omdat architectuur niet mimetisch is hadden ze er ook geen last van.

7a. Wat is het bekendste gebouw van J.J.P. Oud?

De Unie in Rotterdam

b. In het monument op de Dam dat Oud ontwierp, is ook een andere kunstdiscipline

toegepast. Welke? (kijk op wiki)

8a. Wat was het doel van de ontwerpen van Rietveld?

Eenvoudigheid,

b. Waarom vindt De Visser dat de architectuur van De Stijl ook wel humanistische

architectuur kan worden genoemd?

Omdat het voor een betere wereld zou moeten zorgen, dus voor de mensheid

c. Waarom is ‘zitten’ bij Rietveld een werkwoord?

Het is iets wat je doet

d. Waarom ziet De Visser het meubeldesign van Rietveld meer als beeldhouwkunst

dan als toegepaste kunst?

Omdat het schijt zit en niet lekker

VII.4.2 Suprematisme

1. Hoe komt Malevitsj op de naam suprematisme?

De supremie van de beeldende experessie

2. Had Malevitsj met zijn abstracte kunst bewegingsvrijheid in de

communistische staat de SU?

Nee werd verboden

3. Leg uit dat de litho Versla de witten met de rode wig een krachtige

propaganda plaat is voor het communisme

Omdat het tegen de “witte” liberalen, conservatieven en socialisten stond

4. El Lissitzky: let op de begane grond van het Rietveld-Schröderhuis op een foto

waarop Rietveld en El Lissitzky staan! Hoe noemt El Lissitzky zijn werken?

VII.5.1 Dada en surrealisme p 500-508 en Duitse Dada p 488

1. Dadaïsme is ironisch, cultureel anarchistisch of zelfs nihilistisch en anti-kunst.

Leg deze bewering uit.

Reactie op de oorlog, ze wilde vrede en waren tegen alles, ook tegen kunst. Het is een reactie van waanzin

Duchamps readymade is een gegeven dat ons op kunsttheoretisch en

filosofisch niveau doet beseffen dat omstreeks 1913 een volledig niuew

perceptiemodel van beeldende kunst zijn intrede deed en dat dada alle

‘normen en waarden’op kunstzinnig gebied – misschien wel definitief – op de

helling had gezet.

2. Wat is er zo revolutionair aan de ready mades van Marcel Duchamp?

Ze veranderde de definitie van kunst. Je kan het kiezen en het was een nieuwe context: niet de fysieke eigenschappen maakte de kunst

3. Waarom is Duchamp de geestelijk vader van de ‘conceptuele kunst’?

Hij toonde aan dat het concept belangrijker is dan de uitvoering

4. Wat wordt bedoeld met Merzbau (Kurt Schwitters)

Afkorting voor Kommerz, een kunstwerk in zijn eigen huis dat steeds verder werd uitgebreid met afval en alledaagse materialen

Beschrijf de werkwijze van Jean Arp voor zijn collages

Kunst die vrij was van menselijke controle en conventie. Hij maakte toevalskunst

Waarom is het surrealisme voortgekomen uit DADA volgens Ad de Visser?

Het nam de revolutionaire energie over, maar gaf er een psychologische weniding aan. De hogere werkelijkheid van de surrealitieit. Vereniging van droom en fantasie en onbewuste en absolute werkelijkheid

Waarom waren de surrealisten zeer geïnteresseerd in het werk van Sigmund Freud?

Ontdekking over het onderbewuste en uiting van onderdrukte verlangens.

Dali en Miro maken heel verschillend werk. Toch is het beide surrealistisch. Typeer het werk van deze twee Spaanse kunstenaars

Dali: dromerig realistisch, hyperrealisme in zijn droombeelden, maar dan op een bizarre onologische manier

Joan Miro: abstract-poetisch: steeds meer abstractere beeldtaal van lijnen, vlekken, kleuren en sterren. Vrolijk en organische en meer inituitief

Wat wordt bedoeld met frottage, grattage en décalcomanie?

Frottage: wrijfkunst: textuur en relief oppervlak en daaroverheen papier en potlood en kijken wat je krijgt

Grattage: schraapkunst: verf op een doek, relief oppervlak geschraapt en ontstaat hierdoor een patroon

Decalcomanie: verf tussen twee oppervlakten en weer losgetrokken = onvoorspelbare patronen

Wat is kenmerkend aan het werk van René Magritte?

Beeldende paradox: figuraitef, helder en koud. Vervreemding van vertrouwbare objecten

Het surrealisme beperkte zich niet tot de beeldende kunst. In welke disciplines kom je nog meer surrealisme tegen?

Film, fotografie, sculptuur en theater

Wanneer was de bloei van het surrealisme?

Tussen de twee wereldoorlogen in