Araling Panlipunan 9 Reviewer

Araling Panlipunan 9: Ekonomiks Reviewer

Makroekonomiks at Maykroekonomiks

  • Makroekonomiks - Pag-aaral sa buong konsepto ng ekonomiks.
  • Maykroekonomiks - Pag-aaral sa maliit na bahagi lamang ng ekonomiks.

Aralin 12: Pambansang Kita

  • Gross Domestic Product (GDP) - Kabuuang halaga ng mga produkto at serbisyong nagawa sa loob ng bansa.
  • Gross National Income (GNI) - Kabuuang halaga ng mga produkto at serbisyong nagawa ng isang bansa. Kilala rin bilang Gross National Product (GNP).
  • GDP ay gawa dito sa loob ng bansa, samantalang ang GNP ay gawa ng mamamayang Pilipino.
  • Ang Market Value ng mga produkto o serbisyo sa pamilihan ang basehan sa pagkukuwenta ng GNP.
Iba’t ibang Paraan ng Pagkukuwenta ng GNP

  1. Industrial Origin Approach o Value Added Approach

    • Gross Domestic Product (GDP) - Pinagsama-samang presyo ng mga produkto at serbisyo na nagawa sa loob ng bansa.
    • Net Primary Income from Abroad (NPIA) - Kita ng mga Pilipino sa ibang bansa.
    • Halimbawa:
      • Agrikultura = 250 mathrm{milyon}
      • Industriya = 261 mathrm{milyon}
      • Serbisyo = 105 mathrm{milyon}
      • NPIA = 48 mathrm{milyon}
      • Pagkuha ng GDP: 250 + 261 + 105 = 616 mathrm{milyon}
      • Pagkuha ng GNP: 616 + 48 = 664 mathrm{milyon}
      • GDP = 616 mathrm{milyon}
      • GNP = 664 mathrm{milyon}

  2. Final Expenditure Approach

    • Pagggastos ng iba’t ibang sektor para sa kanilang pangangailangan.
    • Mga kabilang:
      • Gastusin ng Personal na Sektor (GP)
      • Gastusin ng Gobyerno (GG)
      • Gastusin ng Kompanya (GK)
      • Gastusin sa Panlabas na Sektor (export o X, import o M)
      • Net Primary Income from Abroad (NPIA)
      • Statistical Discrepancy (SD)
    • Halimbawa:
      • GP = 272 mathrm{milyon}
      • GG = 165 mathrm{milyon}
      • GK = 121 mathrm{milyon}
      • X = 22 mathrm{milyon}
      • M = 24 mathrm{milyon}
      • NPIA = 105 mathrm{milyon}
      • SD = 3 mathrm{milyon}
      • Pagkuha ng GNP: 272 + 165 + 121 + 22 - 24 + 105 + 3 = 664 mathrm{milyon}

  3. Factor Income Approach

    • Pagsama-sama ng kita ng mga salik ng produksyon.
    • Mga kabilang:
      • Kita ng Gobyerno (KG)
      • Kita ng Entreprenyur at Ari-arian (KEA)
      • Kita ng Empleyado at Manggagawa (KEM)
      • Kita ng Korporasyon o Kompanya (KK)
      • Capital Consumption Allowance (CCA)
      • Indirect Business Taxes (IBT)

Aralin 13: Consumption at Savings Functions

  • Consumption Function - Nagpapakita ng relasyon ng pagkonsumo at kita.
  • Savings Function - Relasyon ng pag-iimpok sa kita.
  • Ang consumption at saving functions ang nagpapaliwanag kung paano hinahati ang kabuuang kita sa pagkonsumo at pag-iimpok.
Pagkonsumo, Pag-iimpok, o Kita
  1. Pagbili ng produkto o serbisyo - Pagkonsumo
  2. Maaring mangyari ito kahit walang kita - Pagkonsumo
  3. Kailangan pagplanuhan upang magkaroon ng pag-iimpok - Kita
  4. Pag-iwas sa paggastos - Pag-iimpok
  5. Natatanggap pagkatapos ng nakatakdang trabaho - Kita

Aralin 14: Implasyon

  • Implasyon - Patuloy na pagtaas ng pangkalahatang presyo ng pamilihan.
Uri ng Implasyon
  1. Demand Pull Inflation - Mas mataas ang demand kaysa sa supply.
  2. Cost Push Inflation - Pagtaas ng gastos sa produksyon.
  3. Structural Inflation - Paghina sa pagsabay ng pagbabago ng mga sektor ng ekonomiya.
Mga taong Apektado ng Implasyon
  1. Mga nag-iimpok
  2. Mga nagpapautang
  3. Mga taong may tiyak na kita
Sanhi o Bunga ng Implasyon
  1. Ang pagkakaroon ng kalamidad o sakuna - Sanhi
  2. Ang pagtaas ng palitan ng piso at dolyar - Bunga
  3. Ang pagbaba ng halaga ng piso - Bunga
  4. Pagtaas ng Sahod - Bunga
  5. Pagbagsak ng Negosyo dahil sa pagbagal ng pag-unlad ng ekonomiya - Sanhi

Aralin 15: Patakarang Piskal

  • Patakarang Piskal - Pagkontrol ng pamahalaan sa paggastos at pagpataw ng buwis upang palaguin ang ekonomiya at balansehin ang presyo ng pamilihan.
Pamamaraan ng Patakarang Piskal
  1. Expansionary Fiscal Policy (EFP) - Pagastos ng pamahalaan ng malaki sa mga proyektong pangkabuhayan.
  2. Contractionary Fiscal Policy (CFP) - Ipinapatupad kung ang ekonomiya ay lumalago ng napakabilis.
EFP o CFP
  1. Bigayan ng bonus - EFP
  2. Mataas ang halaga ng piso sa dolyar - CFP
  3. Pagkakaroon ng maraming kalamidad kaya’t nahihirapan ang sektor ng produksyon - EFP
  4. Mataas ang presyo ng mga bilihin - EFP
  5. Ang pagdating ng mga dayuhang mamumuhunan sa bansa - CFP

Aralin 16: Sistema ng Pananalapi sa Bansa

  • Patakarang Pananalapi - Paggamit o pagkontrol ng suplay ng salapi upang palaguin ang ekonomiya.
  • Buwis - Pera o salaping dapat bayaran ng tao sa pamahalaan.
  • Buwis sa Kita - Binabayarang buwis ng mga manggagawa.

Aralin 17: Pambansang Kaunlaran

  • Pagsulong - Masasalamin sa positibong pagbabago sa lahat.
  • Pag-unlad - Kabuuang proseso na kinabibilangan ng iba’t ibang aspeto ng lipunan.