4. Ran og dýramyndmál
Frá Barokk til Wabi: Þýðing dýraímy frá Shakespeare's 'King Lear' til Kurosawa's 'Ran'
Í myndinni Ran er texti og samtöl mjög stytt miðað við King Lear, og í staðinn er meiri áhersla lögð á sjónrænar myndir og tákn. Þó virðist sem tungumálið sé einfaldara, þá eru samt mörg af sömu hugmyndunum og myndlíkingunum enn til staðar, sérstaklega dýramyndlíkingar, en þær eru færðar úr evrópsku samhengi yfir í japanskt. Þar sem Shakespeare notar flókið og skrautlegt tungumál (barokk-stíl), notar Kurosawa einfaldari og sparari stíl sem tengist japönsku hugmyndinni um „wabi“, þar sem minna er sagt beint og meira látið ósagt fyrir áhorfandann að skynja.
Það eru ákveðnar menningarlegar líkingar sem gera þessa „þýðingu“ mögulega. Bæði í Evrópu á tímum Shakespeare og í Japan var tenging milli manna og dýra notuð til að útskýra eðli fólks, til dæmis með því að bera hegðun fólks saman við eiginleika ákveðinna dýra. Einnig eru í báðum verkum notaðar sögur eða dæmisögur með dýrum til að segja sannleika á óbeinan hátt, oft settar fram af „fíflinu“ (the Fool), sem getur sagt sannleikann án þess að vera refsað.
Mikilvæg hugmynd er hvernig menn geta „fallið niður“ á stig dýra. Þegar persónur missa vald, virðingu eða siðferði, eru þær lýstar eins og dýr eða jafnvel verr. Í King Lear er þetta táknrænt, en í japanskri hugsun getur þetta haft bókstaflegri merkingu, þar sem trú er á endurfæðingu sem dýr. Í Ran sést þetta til dæmis í því hvernig Hidetora verður smám saman eins og villidýr þegar hann missir allt og ráfar um án tilgangs.
Dýramyndir eru notaðar til að sýna karakter og siðferðileg gildi. Hestar tengjast oft göfgi, heiðri og tryggð, á meðan hundar tengjast undirgefni, veikleika eða svikum. Þetta sést bæði í King Lear og Ran, þar sem ákveðnar persónur eru tengdar þessum dýrum til að gefa til kynna stöðu þeirra og persónuleika.
Myndin af veiðimanninum sem verður sjálfur að bráð er mjög mikilvæg. Í Ran er Hidetora fyrst sýndur sem veiðimaður sem drepur villisvín, en síðar verður hann sjálfur eins og veidd dýr þegar hann er eltur og sviptur völdum. Þetta endurspeglar hugmyndina um að vald og styrkur geta snúist við, og að maðurinn er ekki yfir náttúruna hafinn.
Illar kvenpersónur eru oft tengdar hættulegum dýrum. Í King Lear eru dætur Lears bornar saman við snáka, úlfa og önnur rándýr. Í Ran er Lady Kaede tengd ref, sem í japanskri menningu getur bæði verið blekkingarfullur og hættulegur en líka tengdur yfirnáttúrulegum krafti. Þannig eru sömu hugmyndir um svik og hættu færðar yfir í nýtt menningarlegt samhengi.
Dýramyndlíkingar eru líka notaðar til að sýna þjáningu og hvernig menn verða fórnarlömb. Í báðum verkum eru persónur líktar við dýr sem eru veidd, pyntað eða notuð sér til skemmtunar. Þetta styrkir hugmyndina um að líf mannsins sé brothætt og að hann geti auðveldlega orðið að bráð annarra eða jafnvel guðanna sjálfra.
Ástæðan fyrir því að halda þessum dýramyndum, þrátt fyrir einfaldara tungumál, er að þær gera kleift að sýna flóknar tilfinningar og sálrænt ástand á einfaldan og skýran hátt. Þær virka eins og stutt og sterk tákn sem segja mikið með litlu, svipað og zen-gátur, og hjálpa áhorfandanum að skilja innri heim persónanna án langra útskýringa.