SPIRTLAR MAVZUSIDA DARS ISHLANMASI (METODLAR BILAN)

Dars maqsadi

• Talabalar spirtlarning tuzilishi, xossalari, turlari va qo'llanilishini interfaol metodlar orqali o'zlashtirsin.

Qo'llaniladigan metodlar

• "Aqliy hujum" (Brainstorming)
• "Klaster" (Mind map)
• "Jigsaw" / "Mozaika" (guruhli ish)
• "Insert" (matnni belgilar bilan tahlil qilish)
• "Zinama-zina" (logik ketma-ketlik)

Dars borishi (45 daqiqa)

• Vaqt: 5 min
  Bosqich: Kirish (motivatsiya)
  Metod: Aqliy hujum
  Faoliyat: "Spirt deganda nimani bilasiz?"
  O'qituvchi javoblarni doskaga yozadi.

• Vaqt: 10 min
  Bosqich: Yangi mavzu: Spirtlar nima, formulasi
  Metod: Klaster
  Faoliyat: Markazda "Spirtlar - R-OH".
  Talabalar shoxobchalarda: turlari, atomlari, nomlanishi, vodorod bog'lari.

• Vaqt: 10 min
  Bosqich: Kimyoviy xossalari
  Metod: Jigsaw (guruhli)
  Faoliyat: 3 guruh:

  • 1-guruh - yonish va suvdan uzilish;
  • 2-guruh - oksidlanish;
  • 3-guruh - efir hosil bo'lishi.
    Har guruh reaksiyasini tenglama bilan tushuntiradi.

• Vaqt: 5 min
  Bosqich: Fizik xossalari va zaharlilik
  Metod: Insert
  Faoliyat: Tarqatma matn: spirtlarning qaynash harorati, eruvchanligi, metanol va etanol zaharliligi.
  Talabalar ✓, -, +, ? belgilarini qo'yadi.

• Vaqt: 5 min
  Bosqich: Qo'llanilishi
  Metod: Zinama-zina
  Faoliyat: 4 pog'ona: tibbiyot, sanoat, yoqilg'i, kosmetika.
  Har pog'onada misol keltirish kerak.

• Vaqt: 10 min
  Bosqich: Mustahkamlash va yakun
  Metod: Test-bo'lish
  Faoliyat: 5 ta tezkor savol (yozma yoki og'zaki).
  Uyga vazifa beriladi.

Topshiriqlar (yuklash uchun material)

1. Topshiriq (individual)
   Quyidagi birikmalarning tuzilish formulasini yozing va qaysi sinf spirtiga mansubligini ayting:

   • a) propanol-2
   • b) 2-metilbutanol-1
   • c) etilenglikol

2. Topshiriq (guruhiy - "Jigsaw" uchun)
   Reaksiyalarni tugating va turini yozing:

   • Guruh 1: C_2H_5OH + (H_2SO_4, 170°C)
     ightarrow ?
   • Guruh 2: C_2H_5OH + CuO ext{ (qizdirish)}
     ightarrow ?
   • Guruh 3: C_2H_5OH + CH_3COOH ext{ }^+(H^+)
     ightarrow ?

3. Topshiriq (muammoli savol)
   Nima uchun metanol ($CH_3OH$) bir necha ml da ko'rlikka olib keladi, etanol ($C_2H_5OH$) esa nisbatan kam zaharli?
   (Javob: metanol organizmda formaldegid va format kislotaga oksidlanadi, ular ko'z nerviga zarar yetkazadi)

4. Topshiriq (amaliy)
   "Spirtlar yoqilg'i" mavzusida qisqa esse (5-6 gap) yozing. Unda ikkita ijobiy va ikkita salbiy tomonni ko'rsating.

Tarqatma material (qisqacha)

• Spirtlarning umumiy formulasi: $C_nH_{2n+1}OH$

Muhim reaksiyalar:

O'qituvchi uchun eslatma

• Dars davomida barcha metodlarni qo'llash talabalarni faollashtiradi.
• "Jigsaw" da har guruh o'z reaksiyasini o'rganadi, so'ng boshqa guruhlarga o'rgatadi.
• "Insert" uchun matnni oldindan tayyorlang.
• Dars oxirida davomat tasdiqlanganligini va topshiriq yuklash vaqtini eslatib o'ting.