Patologiya-2 Sessiya İmtahan Qeydləri və A - Genişləndirilmiş Konspekt
Ürək-Damar Sisteminin Patologiyası
Anadangəlmə Ürək Qüsurları: * Fallo triadası: Qulaqcıqlararası arakəsmənin defekti, sağ mədəciyin hipertrofiyası və ağciyər arteriyasının stenozu ilə xarakterizə olunur. * Fallo tetradası: Aşağıdakı dörd qüsurun birgə rast gəlinməsidir: mədəciklərarası arakəsmənin defekti, aorta kökünün dekstrapozisiyası (sağa sürüşməsi), ağciyər arteriyasının stenozu və sağ mədəciyin hipertrofiyası. * Fallo pentadası: Fallo tetradasına əlavə olaraq qulaqcıqlararası arakəsmənin defektinin olması. * Lütambaşe (Lutembacher) sindromu: Anadangəlmə mitral qapaq stenozu ilə qulaqcıqlararası arakəsmənin defektinin birgə təzahürüdür. * Mengeberq qüsuru: Aortal qapağın aypara taylarının kalsinozu ( çöküntüləri) ilə müşayiət olunan stenozuna deyilir.
Miokard İnfarktı: * Transmural (divarlararası) infarkt: Adətən tac damar mənfəzinin trombozu nəticəsində baş verir ( hallarda). Yan tərəfdən demarkasiya zonası, bayırdan fibrinoz perikardit, daxildən isə endokardın divarönü trombları ilə əhatə olunur. Ağırlaşmaları: kəskin anevrizma, tamponada və mədəcik divarının cırılması. * Subendokardial infarkt: Tac damarlarının uzunmüddətli spazmı ilə əlaqədardır. * Morfoloji dinamika: İnfarktdan gün sonra demarkasiya zonasında limfo-leykositar infiltrasiya qranulyasiya toxuması ilə əvəz olunur. gün sonra isə nekroz yerində çapıq toxuması (fibroz) inkişaf edir. * İnfarktdan sonrakı kardioskleroz: Ürəyin xroniki anevrizması bu prosesin xüsusi bir növüdür. * Ölüm səbəbləri (erkən dövr): Kəskin ürək çatışmazlığı, kardiogen şok, mədəciklərin fibrilyasiyası və asistoliya. * Qəfləti ürək ölümü: Elektron mikroskopiyada kardiomiositlərin nüvələrində kariopiknoz və xromatinin marginasiyası, işıq mikroskopiyasında isə dalğavari liflər görünür.
Ateroskleroz: * Makroskopik mərhələləri: Piy ləkələri, fibroz düyünlər, ağırlaşan zədələnmələr və aterokalsinoz. * Mikroskopik mərhələləri: Lipidönü, lipoidoz, liposkleroz, ateromatoz, yaralanma və aterokalsinoz. * Lipid mübadiləsi: Qanda xolesterinin təxminən -i aşağı və çox aşağı sıxlıqlı lipoproteidlərin (ASLP və ÇASLP) payına düşür. Qalan -i yüksək sıxlıqlı lipoproteidlər (YSLP) təşkil edir. * Lipoidoz mərhələsi: İntimada makrofaqlarda və saya miositlərdə lipoproteidlər toplanır, sarımtıl piy ləkələri yaranır. Ksantom hüceyrələri formalaşır. * Leriş sindromu: Aortanın bifurkasiyasının kobud aterosklerozu və trombozu.
Arterial Hipertoniya və Vaskulitlər: * Hipertonik kriz: Arteriolların divarında fibrinoid nekroz (arteriolonekroz) və bazal membranın destruksiyası baş verir. * Arteriolosklerotik nefroskleroz: Böyrəklər kiçilir, büzüşür (birincili büzüşmüş böyrək), səthi xırda dənəvər olur. * Beyin insultu: Hemorragik (serebral apopleksiya) və işemik (infarkt) formalara bölünür. İşemik ocaq kollikvasion nekrozla yumşalır və yerində kista qalır. * Düyünlü periarteriit: Nekrotik, nekrotik-proliferativ və proliferativ vaskulit mərhələlərindən keçir. Damar divarında fibrinoid nekroz və düyünlü skleroz yaradır. * Takayasu sindromu (Aorta qövsü sindromu): Stenozlaşdırıcı, anevrizmatik və deformasiyalı formaları var. Üç mərhələsi: kəskin (erkən), yarımkəskin və sklerotik.
Birləşdirici Toxuma və Revmatik Xəstəliklər
Revmatizm: * Kardit: Mitral qapaq stenozu revmatik mənşəlidir. Septiki endokardit isə daha çox aortal qapaq qüsurlarına səbəb olur. * Nodoz forma: Əsasən uşaqlarda rast gəlinir; vətərlər və böyük aponevrozlarda düyünlərin yaranması ilə xarakterizə olunur. * Serebral forma (Neyrorevmatizm): Beyin damarlarında fibrinoid dəyişikliklər, neyronlarda distrofiya və xırda diapedez qansızmalar görünür. * Revmatik qranuloma: Sintetik mərhələdə "çapıqlaşan qranuloma" şəklində olur.
Revmatoid Artrit: * Sinovit mərhələləri: I mərhələdə sinovial qişa ödemli olur, ekssudatda neytrofillər, raqositlər və revmatoid faktor olur. II mərhələdə pannus inkişaf edir, nekrozlaşmış xovlar "düyü cisimcikləri" adlanır. * Klinik əlamətlər: "Quş sifəti" (mikroqnatiya) inkişaf edə bilər. Xüsusi formaları: Felti sindromu və Vissler-Fankoni (allergik subsepsis) sindromu.
Sistemli Qırmızı Qurdeşənəyi (Lupus): * Lyupus nefriti: Yumaqcıq kapilyarlarında hialin tromblar, divarların "məftiləbənzər ilgəklər" formasını alması və fibrinoid nekroz xarakterikdir.
Digər Kollagenozlar: * Dermatomiozit: Üst göz qapağında yasəmən rəngli səpkilər və ödemlə başlayır. Ölüm səbəbi çox vaxt nekrotik bronxopnevmoniya və ya tənəffüs əzələlərinin iflicidir. * Sistemli sklerodermiya: "Həqiqi sklerodermik böyrək" zamanı tromboendovaskulit səbəbindən qabıq maddənin nekrozu və kəskin çatışmazlıq yaranır.
Tənəffüs Sistemi Xəstəlikləri
Bronxit və Bronxoektaziya: * Kəskin bronxit: Qədəhəbənzər hüceyrələrin hiperfunksiyası, selik ifrazının artması və örtük epitelinin deskvamasiyası ilə müşayiət olunur. * Bronxoektaziya: Anadangəlmə (kistoz ağciyər) və qazanılmış (şanabənzər ağciyər) növləri var. Ağırlaşması kimi AA-amiloidoz inkişaf edə bilər. "Baraban çubuğu" barmaqlar və "isti sianoz" xarakterikdir.
Pnevmoniya: * Krupoz pnevmoniya: Lobar pnevmoniya olub, ağciyərin karnifikasiyasına ("ətləşmə") və irinli plevritə səbəb ola bilər. * Stafilokok pnevmoniyası: Nekrotik-irinli xarakter daşıyır. * Legionerlər xəstəliyi: Çoxocaqlı irinli-fibrinoz pnevmoniya yaradır. * Pnevmosist pnevmoniya: QİÇS/İİV infeksiyasının mühüm indikatorudur.
Emfizema və Alveolit: * Xroniki diffuz obstruktiv emfizema: Asinusların genişlənməsi və arakəsmələrin qırılması ilə gedir. Qırılmış uclarda "sevgililərin həsrəti" fenomeni (regenerator düyüncüklər) görünür. * İdiopatik fibrozlaşan alveolit: Alveollararası arakəsmələrin diffuz qalınlaşması və kapilyarların sıxılması. * Silikoz: Kvars tozunun mexaniki və kimyəvi təsiri nəticəsində yaranan diffuz pnevmofibrozdur.
Sarkoidoz: * Sarkoid qranulomaların mərkəzində epitelioid və giqant hüceyrələr yerləşir, sitoplazmada Şaumann və asteroid (ulduzabənzər) cisimciklər görünür. Kazeoz nekroz olmur.
Həzm Sistemi Patologiyaları
Mədə və Bağırsaq Xəstəlikləri: * Xroniki atrofik qastrit: Selikli qişa nazikləşir, vəzlər atrofiyalaşır, selik ifrazı azalır və "enteralizasiya" (metaplaziya) baş verir. * Xroniki xora xəstəliyi: Kəskinləşmə dövründə xora dibində dörd qat görünür: (1) irinli-nekrotik, (2) fibrinoid nekroz, (3) qranulyasiya və (4) çapıq toxuması. Ağırlaşmaları: perforasiya, penetrasiya, qanaxma və maliqnizasiya. * Kron xəstəliyi: Qalça bağırsağın sistemli zədələnməsi, divarın qalınlaşması ("kauçuk boru"), parallel nekrotik şırımlar və qranulomalarla xarakterizə olunur. * Qeyri-spesifik xoralı kolit: Psevdopoliplərin (yalançı poliplər) formalaşması və toksiki dilatasiya ilə fərqlənir. * Uippl (Whipple) xəstəliyi: Törədicisi Tropheryma whipplei. Malabsorbsiya, steatoreya və ŞİK-müsbət makrofaqların toplanması ilə gedir.
Appendisit: * Kəskin appendisit (sadə, fleqmanoz, destruktiv) və xroniki formaları (hidrops, skleroz) ayırd edilir. Fleqmanoz appendisit periappendisit və mezenteriolitə səbəb ola bilər.
Qaraciyər və Öd Yolları
Hepatitlər: * B hepatiti: Kupfer hüceyrələrinin hiperplaziyası, "tutqun şüşəyəbənzər" hepatositlər, "qumlu nüvələr" və eozinofil Kaunsilmen cisimcikləri ("mumiyalaşmış hepatositlər") ilə tanınır. * Pilləli nekroz: Portal traktlardan paycıqlara daxil olan iltihabi infiltrat nahiyələrində baş verir.
Qaraciyər Sirrozu: * Portal sirroz: Monobulyar (xırda düyünlü) sirroz növüdür. Qaraciyər kiçilir, yalançı paycıqlar nazik arakəsmələrlə əhatə olunur. * Postnekrotik sirroz: İri düyünlüdür. "Triadaların yaxınlaşması" fenomeni və qalın sklerotik arakəsmələr xarakterikdir. * Toksiki distrofiya: Sarı distrofiya mərhələsi qırmızı distrofiya ilə əvəz olunur (massiv nekroz). * Ağırlaşmalar: Hepato-renal sindrom, portal hipertenziya (qapı venasının aterosklerozu), assit, varikoz qanaxmalar və koma (hepatargiya).
Böyrək Patologiyaları
Qlomerulonefrit: * Kəskin (Alabəzək böyrək): Ekssudativ intrakapilyar qlomerulonefrit. * Yarımkəskin (Böyük qırmızı böyrək): Proliferativ ekstrakapilyar forma; kapsul daxilində "aypara" strukturlar yaranır. * Mezangial: Proliferativ intrakapilyar forma. * Membranoz nefropatiya: Gümüşləmə zamanı bazal membranda "tikancıqlar" görünür.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığı: * Anuriya mərhələsində kanalcıq epiteli nekrozlaşır (tubuloreksis) və bazal membran cırılır.
Endokrin, Reproduktiv və İnfeksion Xəstəliklər
Sistemli Patologiyalar: * Şəkərli diabet: Qaraciyərin piy distrofiyası, ağciyərdə lipoqranuloma və ağırlaşma kimi vərəm inkişaf edə bilər. * Tireotoksikoz (Parenximatoz zob): Seroz miokardit və stromada limfo-plazmositar infiltrasiya ilə müşayiət olunur. * Reproduktiv: Endometriozun uşaqlıq daxili forması adenomioz adlanır. Uşaqlıqdan kənar hamiləlikdə selikli qişada desidual toxuma və Arias-Stella fenomeni görünür, lakin xorion xovları aşkar edilmir.
İnfeksiyalar: * Qızılca: Vortin-Finkeldey giqant hüceyrələri və yalançı inağ. * Qarın yatalağı: Bağırsaqda limfoid follikulların nekrozu, qaraciyərdə böyümə və nekroz ocaqları. * Vərəm: Landuzi (ildırımvari sepsis) və kazeoz pnevmoniya formalı vərəm. * Sepsis: Lokalizasiyaya görə (kriptogen) və müddətə görə (ildırımvari) təsnif edilir.
İnkişaf Qüsurları
Mərkəzi Sinir Sistemi və Skelet: * Anensefaliya və Amieliya: Onurğa beyninin və baş beynin olmaması. * Sirinqomieliya: Onurğa beynində likvorla dolu qlial boşluqların olması. * İnionensefaliya: Ənsə sümüyünün olmaması və deşiyin genişliyi.
Həzm Sistemi: * Mekkel divertikulu: İliosekal bucaqdan məsafədə, sarı sarğı axacağının qanunsuz qalığıdır. * Hirşprunq xəstəliyi: Auerbax kələfinin ageneziyası səbəbindən yaranan anadangəlmə meqakolon.