romeins recht tijdlijn

7e eeuw v.C

7e eeuw – 509 v.C : Koninkrijk
650 v.C : stichting Rome
6e eeuw v.C
509 – 367 v.C : Vroege Republiek

5e eeuw v.C

449 v.C : goedkeuring van de twaalf tafelenwet
- - civiel voorrechtenstatuut voor krijgers
- - te gebruiken voor mensen uit omgeving bij optreden in gemeenschap van goederen wat dus de oorsprong was van de familia
- - successie recht
- - testament
- - regels van strafrecht en vreedzaam samenleven
- - gemeenschappelijke procedure voor patriciërs en plebejers
- - kapitale straffen die verlies van civiel statuut in hielden
  (foute interpretatie in sommige bepalingen zoals ‘talio est’ ‘dan zal hetzelfde geschieden’)
  4e eeuw v.C
367 – 17 v.C : Volle Republiek
367 v.C : Leges Liciniae Sextae

- wetgeving die structuur van Rome voor eeuwig zou bepalen door Linius Sextus

339 v.C : senaat bekrachtigd niet langer de besluiten van de comitia
312 v.C : Lex ovinia

- senatoren niet langer door consuls maar door censoren aangeduid

3e eeuw v.C

300 v.C : pontificaat nu ook toegankelijk voor plebejers
287 v.C : opname van de concilia plebis in de stemcomités
286 v.C : Lex Aquilia
- - van de concilia plebis
- - regeling van aanspraklelijkheid bij onrechtmatige daad
  - bij doden van slaaf of viervoetig dier bedraagt schadeloosstelling hoogste waarde van voorbije jaar
  - bij verwonden van slaaf of viervoetig dier of beschadiging van een zaak bedraagt schadeloosstelling hoogste waarde van voorbije dertig dagen
242 v.C : aparte praetor voor conflicten waarbij perigrini betrokken waren die ius gentium toe pastte
2e eeuw v.C
200 v.C : civitas sine suffragio in Italie
- - volledig civiele voorrechten voor iedereen
- - uitzondering van stemrecht in Rome
168 v.C : afschaffing militaire dienstplicht
→ demilitarisering van het civiele voorrechten statuut
→ vol civiel statuut voor alle vrije inwoners
→ geen onderscheid meer tussen ius civile en ius gentium nodig

1e eeuw v.C

30 v.C : verovering Egypte door Octavianus
27 v.C : beeindiging van de burgeroorlog door Octavianus
27 v.C: Octavianus verklaard de republiek gerestaureerd en krijgt titel Augustus
23 v.C : Augustus (de verhevene) wordt als volkstribuun voor het leven en dus onschendbaar
17 v.C – 284 v.C : Vroege Keizerrijk (principaat) 1e eeuw
→ nauwgezet respect van de gouverneurs voor de edicten wat leidt tot uniformering (Lex Cornelia) → man en vrouw op zelfde hoogte geplaatst in verkiezingen en politieke rechten (Lex irnitana)
2e eeuw

117-138 : keizer Hadrianus (kinderen krijgen geboorte statuut van moeder)
130 : eeuwig edict van Hadrianus (overname praetorisch recht)
150 : instituten van Gaius
3e eeuw
284-565 : Late Keizerrijk (dominaat)

- Keizerlijke rechtbank krijgt monopolie over strafrecht
- Paulus, Papinianus, Ulpianus, Modestinus waren belangrijke juristen
- Cyprianus Latijnse bisschop romeins recht met
- Lactianus met institutiones diviniae

212 : constitutio antoniana geeft volledig burgerschap voor alle vrije inwoners van het rijk
235 : moord op Alexander Severus wat leidt tot politieke instabiliteit
284 : Diolectianus
- - herschikking van de instellingen
- - tweedeling van het rijk met elk eigen administratie
291 : Codex Gregorianus
293 : Tetrarchie
295 : Codex Hermogenianus
4e eeuw
→ Ambrosius Latijnse bisschop (invloed romeins recht op christelijke doctrine)
→ vergelijking van de normen van Mozes met uitspraken van de vijf klassieke juristen uit de Codex
Gregorianus en Hermogenianus

305 : troonafstand Diolectianus
310 : machtsgreep Constantijn (einde tetrarchie)
313 : conferentie van Milaan : samenwerking Constantijn en bischoppen
318 : erkenning van bisschoppelijke uitspraken in private conflicten
• •
325 : Constantinopel wordt tweede hoofdstad met gelijke rang Rome
380 : Edict van Thessalonki oftewel decreet van Theodosius
- - Christendom als officiële Godsdienst
- - In praktijk niet helemaal waar
  5e eeuw
  →Bischoppelijke / vorstelijke rechtspraak
- 400 : Epitome Gai een bewerking van de instituten van Gaius
- 426 : citeerwet (enkel de vijf belangrijkste juristen bindend voor rechtbanken
- 439 : Codex Theodosianus zowel bindend in Oost als West
- 452 : Prefectuur Valentianus III beslist dat bisschoppen enkel nog bevoegd zijn voor conflicten met de clerus en typisch kerkelijke aangelegenheden
- 476 : Val West-Romeinse rijk
  - - Prefecturen blijven doorwerken voor kleinere gebieden
  - - Stadsprefectuur komt onder pauselijke controle
6e eeuw
• 510 : Lex Romana Bourgondionum een voorbeeld van de eigen rechtspraak van de Germaanse vorstendommen
528 : Justinianus keizer in Oosten
- 229 : Codex Theodosianus verliest gezag in Oosten door invloed van de Codex Justinanus
- 530 : ’50 beslissingen’ hervormingen geïnspireerd door Codex Justinianus
- 590 : Gregorius de Grote verkozen tot Paus (was daarvoor praefectus urbi)
  7e eeuw
- 600 : constituties sirmondianae (belangrijke collectie met vele voordelen voor bisschoppen)
- 603 : bisschoppen moeten rechtspraak verder zetten volgens romeinse cognitie procedure
  op vraag van Paus Gregorius de Grote
  8e eeuw
- 728 : Rome volledig onafhankelijk van Constantinopel en Keizerrijk
- 761 : Paus krijgt alle jurisdictie van het exarchaat Ravenna (was Byzantijns deel van Italië)
  9e eeuw
- 800 : Karel de grote wordt gezalfd en gekroond tot Keizer door de Paus → feodaliteit (opsplitsing feodale rechtsmacht)
  → Codex Theodosianus verliest ook in Westen gezag
  → biechtboeken met richtlijnen voor biechtvaders
  10e eeuw
→ loskoppeling bisschoppen – feodale orde
→ bisschoppelijke (kerkelijke) goederen niet langer van leenheren maar allodiaal
11e eeuw
→ ontstaan universiteiten (Bologna)
→ ontstaan van het idee van de kerk als vereniging en instelling door Paus Gregorius II
→ legisten (rechtsgeleerden; Lanfrancus van Pavia) en canonisten (kerkelijke rechtsgeleerden)
→ doorbraak Justiniaanse recht aan universiteiten (model van deugdzame samenleving met plaats
voor zowel keizer als Paus)
12e eeuw
→ opkomst van steden (en stedelijke rechtbanken door leenrecht)
→ rondtrekkende rechters (later organisatie van permanente hoven voor beroep door de grote
bisdommen)
- 1122 : Concordaat van Worms en eind investituursstrijd tussen Paus en Keizer
- 1125-1150 : toevoegingen aan Codex Justinianus waaronder oude romeins rechtelijke teksten over verhouding keizerlijke en bisschoppelijke rechtbanken
- 1140 : nieuwe versie van het Decretum Gratiani (kerkrechtelijke collectie)
  13e eeuw
  → Azzo (summa codicis) en leerlingen Accursius (glossa ordinare) en Balduini (repetitio) deceerden → Durand
  → Cynus de Pistoia (glossator en commentator)
  → Thomas van Aquino (vrijheidsbegrip als doen wat je wil zonder ander te schaden)
  →Vrijheidsstatuut voor alle burgers
• 1234 : Decretalen van Gregorius
- bundeling van alle canonieke rechtspraak sinds Gratianus
- index : maatschappelijke organisatie - iudicium : gerechtelijke procedure
- clerus : statuut en testamentenrecht - conubium : huwelijk
- crimin : strafrechtelijke beginselen
- 1274 : sluiting universiteit Bologna door burgeroorlog
- 1274 : Orléans steekt universiteit Bologna voorbij
  - - Jaques de Revigny
  - - Pierre de Belleperche
    14e eeuw
    → Bartolus de Saxofferato (nieuwe manier van lesgeven, rr als ius commune, commentator) → Baldis de Ubaldis (hield rekening met Griekse logica en moraalfilosofie, commentator)
    → vrijheidsstatuut voor alle vrij geboren mensen maar je kan het verliezen
• 1350-1450 : verminderende bevolking door de Pest - conservatisme
- lange bewaring van het Bartolisme
- veel commentaren op Corpus iuris
- alle rechtsfaculteiten op zelfde golflengten
15e eeuw
→ einde van de middeleeuwen (terugdringing feodaliteit door invoer hoger beroep bij leenheer) → bevolkingsgroei (en ook economische groei)
• 1450 : boekdrukkunst
1453 : val Oost-Romeinse rijk
- 1453 : vloedgolf Griekse immigratie naar West-Europa
  - grote invloed
  - absolute soevereine raden
  16e eeuw
  → Hugo Grotius (civiele rechten komen toe aan subject en oorlog mag daar niets aan veranderen) → Fransisco de Vittoria (school van Salamanca ; internationaal recht ; samenleving moet bekeken
  worden vanuit theologie, canonistiek en legistiek) → Balthasar (de iure belli ; oorlogsrecht)
  → veel absolutistische regimes en vorstelijke oorlogen
  → kerkelijke rechtbanken onderworpen aan soevereine raden
- 1521 : castiliaanse burgers komen op voor hun rechten tijdens bewind van keizer Karel
- 1550 : Karel V beslist dat slavernij sinds de middeleeuwen niet meer bestaat
  - - Indianen moeten als burgers worden beschouwt
  - - civiel recht is van toepassing op iedereen
- 1554 : Hopperus (rechtbanken gebonden aan de aangeboren rechten)
- 1565 : Jacob Reyvaert geeft de twaalf tafelen wet uit
- 1577 : stichting van vier koninklijke leerstoelen in Leuven door Filips II (2 rr, 2 canoniek)
  eind 16e eeuw
  →schepper zorgt bij de geboorte voor natuurrechten
  →nadruk op ethiek in het ius commune (stelling van Lessius aanvaardbaar voor iedereen)
17e eeuw
- → vorst krijgt macht van God (verantwoording verschuldigd op laatste oordeel)
  → doorleving vorstendom via verkiezingen en consensus in plaats van privaat eigendom →verlichting en rationalisme
  → ontstaan van autonome rechtstakken privaat en publiek recht
  1625 : Hugo Grotius : de iure belli ac pacis (vredesrecht als reactie op oorlogsrecht)
  1648 : Vrede van Westfalen (vredes verdrag eind dertigjarige oorlog) Eind 17e eeuw
  →succesvolle ontmanteling absolutisme
  18e eeuw
  → aangeboren rechten : school van het natuurrecht → verinnerlijking van het recht
  →nood aan codificatie (privaatrecht)
  →nood aan constitutionalisering (publiek recht)
1804 : Code Civil
1806 : afschaffing Heilig Roomse rijk
1815 : Congres van Wenen
1866 : Bewerking van de Twaalftafelen door Scholl (standaardtekst geworden)
1895 : Burgerliches Gesetzbuch (BGB) Duitsland