คำนำและบริบทของเอกสาร

• เอกสาร “การจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา” จัดพิมพ์โดยสำนักทดสอบทางการศึกษา สพฐ. ปี 2563 จำนวน 1,000 เล่ม

• เกิดจากการปฏิรูประบบประเมิน/ประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 เพื่อลดภาระเอกสาร ใช้ Evidence-Based / Expert Judgment / Peer Review

• มุ่งเป็นคู่มือให้

  • สพท. ใช้ส่งเสริม นิเทศ ติดตาม ช่วยเหลือ

  • สถานศึกษาใช้ดำเนินงานประกันคุณภาพภายในและเตรียมรับประเมินภายนอก

ชุดคู่มือ 5 เล่ม (Master Set)

• เล่มที่ 1 แนวทางพัฒนาระบบประกันคุณภาพ (Holistic)

• เล่มที่ 2 การกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

• เล่มที่ 3 การจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา (เอกสารนี้)

• เล่มที่ 4 การจัดทำรายงานประเมินตนเอง (SAR)

• เล่มที่ 5 การเตรียมความพร้อมรับการประเมินภายนอก

กฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

• กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 กำหนดให้สถานศึกษาต้อง

  • จัดให้มีระบบประกันคุณภาพภายใน

  • จัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐาน

• ประกาศมาตรฐานการศึกษา (6 ส.ค.2561)

  • ระดับปฐมวัย

  • ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน

  • ศูนย์การศึกษาพิเศษ
    โดยมี 3 มาตรฐานหลัก :

  1. คุณภาพผู้เรียน (ผลสัมฤทธิ์ทางวิชาการ + คุณลักษณะ)

  2. กระบวนการบริหารและการจัดการ

  3. กระบวนการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียน

กรอบแนวคิด (แผนภาพที่ 1)

• ใช้แผนพัฒนาการจัดการศึกษา (3–5 ปี) เป็น Roadmap ระยะยาว

• แตกเป็น Action Plan ประจำปี → โครงการ/กิจกรรม → รายงานผลประจำปี → SAR

• หลักคิด

  • พัฒนาคุณภาพตามมาตรฐาน

  • บริหารเชิงกลยุทธ์

  • การมีส่วนร่วม

  • เชื่อมโยงระบบประกันคุณภาพ

  • ยึดบริบทสถานศึกษา & วัฒนธรรมคุณภาพ

แนวคิด/หลักการสำคัญ

• Strategic Management

  • คำถามเชิงกลยุทธ์ 5 ข้อ (Where do we want to go? … How do we measure?) เชื่อมกับกระบวนการบริหาร 3 ขั้น (กำหนดทิศ–นํากลยุทธ์สู่ปฏิบัติ–ควบคุม/ประเมิน)

• วงจรคุณภาพ PDCA

  • P Planning – วิเคราะห์ข้อมูล สังเคราะห์แนวทาง

  • D Doing – ปฏิบัติตามแผน

  • C Checking – ตรวจสอบ ประเมินผล

  • A Action – ปรับปรุง พัฒนาต่อเนื่อง

• การใช้ข้อมูลสารสนเทศ (Evidence) เป็นฐานทุกขั้น

ขั้นตอนจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา (ระยะ 3–5 ปี)

1. แต่งตั้งคณะทำงาน (ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย + ผู้ทรงคุณวุฒิ) สร้างความเข้าใจร่วม

2. รวบรวมข้อมูลสารสนเทศ

   • ปริมาณ: นร. ครู บุคลากร ที่ดิน-อาคาร

   • คุณภาพ: ผลสัมฤทธิ์ O-NET, การประเมินภายใน/ภายนอก, สุขภาพ ฯลฯ

   • กระบวนการบริหาร/จัดการ, หลักสูตร, แหล่งเรียนรู้, นโยบาย

3. วิเคราะห์สภาพภายใน/ภายนอก (SWOT, TOWS, Scenario ฯลฯ)

4. กำหนดทิศทาง (Vision-Mission-Goal)

   • วิสัยทัศน์ = ภาพอนาคต

   • พันธกิจ = บทบาท/หน้าที่เพื่อให้วิสัยทัศน์เกิดจริง

   • เป้าประสงค์ = ผลลัพธ์คาดหวัง เชื่อม Vision & Mission

5. กำหนดกรอบกลยุทธ์ (Strategic Formulation)

   • ประเด็นกลยุทธ์ (Strategic Issues)

   • วัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์

   • KPI (ตัวชี้วัด) + ค่าเป้าหมาย

   • กลยุทธ์ริเริ่ม (Initiatives)

   • โครงการ/กิจกรรม เชื่อม KPI

6. จัดทำเอกสารแผนพัฒนา (โครงสร้างมี บริบท–ผลวิเคราะห์–ทิศทาง–กรอบกลยุทธ์–โครงการ–การบริหารแผน)

ตัวอย่างการวิเคราะห์ TOWS

• จุดแข็ง S : หลักสูตร สอดคล้องท้องถิ่น / นร.สุขภาพดี ฯลฯ

• จุดอ่อน W : ผลสัมฤทธิ์ต่ำ / ขาดทักษะศตวรรษ 21

• โอกาส O : ชุมชนหนุน-เอกลักษณ์ท้องถิ่น / เทคโนโลยีก้าวหน้า

• อุปสรรค T : อัตรากำลังจำกัด / นโยบายเปลี่ยนบ่อย ฯลฯ

• สังเคราะห์เป็น SO, WO, ST, WT Strategies

ตัวอย่างกำหนด KPI & เป้า (ตาราง)

• KPI: ร้อยละ นร.ปฐมวัยพัฒนาการผ่านเกณฑ์

  • ฐาน 90.25 → เป้า 100 ภายใน 2566

• KPI: ค่าเฉลี่ย O-NET ป.6 42.30 → 56.00 ภายใน 5 ปี

การจัดทำ Action Plan (แผนปฏิบัติการประจำปี)

วัตถุประสงค์

1. เป็นแนวทางปฏิบัติให้โครงการบรรลุเป้า

2. ระบุรายการใช้จ่ายงบประมาณ

3. จัดลำดับความสำคัญ

4. เป็นเครื่องมือกำกับ/ติดตาม/ประเมินผล

ขั้นตอน (แผนภาพที่ 10)

1. วิเคราะห์แผน 3–5 ปี

2. ประมาณการรายรับ

3. ประมาณการรายจ่าย (งานประจำ / โครงการตามกลยุทธ์ / งบกลางสำรอง)

4. คัดเลือกโครงการ (Template โครงการ)

5. จัดทำร่างแผนปฏิบัติการ → เสนออนุมัติ

องค์ประกอบ Action Plan

• บทนำ & สภาพแวดล้อม

• ทิศทาง 1 ปี (Vision-Mission-Goal สั้น)

• กรอบกลยุทธ์ประจำปี (ตาราง KPI/เป้า/Initiative)

• งบประมาณรายรับ-รายจ่าย (แผ่นดิน + นอกงบฯ)

• รายละเอียดโครงการ (หลักการ-วัตถุประสงค์-กิจกรรม-งบ-ตัวชี้วัด)

• กลไกติดตาม/ประเมินผล และปฏิทิน

แบบฟอร์ม/เครื่องมือสำคัญ (ยกตัวอย่าง)

• ฟอร์มประมาณการรายรับ–รายจ่าย

• ฟอร์มโครงการ (หลักการ เหตุผล วัตถุประสงค์ เป้าหมาย เชิงปริมาณ/คุณภาพ กิจกรรม งบ ตัวชี้วัด ผลคาดหวัง)

• ตารางกิจกรรม+งบ (ตอบแทน/ใช้สอย/วัสดุ/ครุภัณฑ์)

บทบาทหน่วยงานตามแนวปฏิบัติ สพฐ. 2561

• สถานศึกษา

  • จัดระบบประกันคุณภาพภายในครบ 7 ขั้น (กำหนดมาตรฐาน → แผนพัฒนา → ดำเนินงาน → ประเมิน → ติดตาม → SAR → ใช้ผลพัฒนา)

  • ส่ง SAR ให้ สพท. ทุกปี และรับการประเมินภายนอก (สมศ.)

• สพท./สำนักบริหารการศึกษาพิเศษ

  • วิเคราะห์ SAR รวมประเด็นเสนอ สมศ.

  • ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือ กำกับติดตามสถานศึกษา

• สพฐ.

  • สนับสนุน สพท.

  • ประสาน/จัดผู้ประเมินภายนอกกับ สมศ.

สถิติ/ข้อมูลสำคัญที่อ้างอิง

• ISBN เอกสาร : 978-616-564-075-6

• โทร. สทศ. สพฐ. 0-2288-5757-8

บรรณานุกรม (เลือกประเด็น)

• กฎกระทรวงฯ ราชกิจจาฯ 23 ก.พ.2561

• ประกาศมาตรฐานการศึกษา 6 ส.ค.2561

• แนวปฏิบัติ สพฐ. 16 ส.ค.2561

• Deming, 1986 – Out of the Crisis (อ้างอิง PDCA)

สรุปสาระหลักที่ผู้สอบควรจำ

• กรอบ PDCA & Strategic Qs 5 ข้อ คือหัวใจการขับเคลื่อนแผน

• ต้องมีเอกสาร 3 ชุดเชื่อมต่อกัน:

  1. แผนพัฒนาการจัดการศึกษา (3–5 ปี)

  2. Action Plan รายปี

  3. SAR + รายงานผลประจำปี

• มาตรฐานการศึกษา 3 ด้าน ต้องสะท้อนทั้ง KPI และกิจกรรม

• SAR ส่งทุกปี, สพท. สังเคราะห์ส่ง สมศ. → ประเมินภายนอก

• ใช้ข้อมูลสารสนเทศเชิงประจักษ์ ลดเอกสาร, สนับสนุน Expert Judgment

• ทุกขั้นตอนต้องเปิดโอกาส “มีส่วนร่วม” สร้างวัฒนธรรมคุณภาพในโรงเรียน