Les 13: Ontstekingen
Inleiding op Ontstekingen
- De lessen 13 en 14 zijn gewijd aan ontstekingen.
- Dit is een belangrijk onderwerp binnen de geneeskunde en diergeneeskunde.
- Ontstekingen komen veelvuldig voor en kennis is noodzakelijk.
- Les 13: Algemene principes van de ontstekingsreactie.
- Definitie van ontsteking.
- Start, verloop en beëindiging van de ontstekingsreactie.
- Les 14: Specifieke ontstekingstypes.
- Focus op details van verschillende soorten ontstekingen.
Definitie van Ontsteking
- Ontsteking is een afweermechanisme bij hogere organismen.
- Komt voor bij zowel mensen als dieren.
- Reactie van het lichaam op een noxe (schadelijke prikkel).
- Noxen kunnen stammen van bacteriën, virussen, parasieten zijn.
- Reacties omvatten zowel lokale als systemische symptomen.
- Ongelijk gebruik van termen geïnfecteerd en ontsteking.
- Een geïnfecteerde toestand impliceert een specifieke soort ontsteking.
- Ontstekingen kunnen ook optreden bij auto-immuun aandoeningen.
Oorzaken van Ontstekingen
- Beschadigingen die leiden tot ontsteking:
- Infecties (bacteriën, virussen, parasieten).
- Auto-immuunreacties.
- Chemische stoffen en fysische invloeden (UV-straling).
Belang van Ontstekingen
- Ontstekingen zijn evolutionair gunstig, maar kunnen schadelijk zijn voor individuen.
- Behandeling soms noodzakelijk met anti-inflammatoire middelen.
- Voorbeelden van schadelijke ontstekingen:
- Longontsteking (pneumonie).
- Abces in de peritoneale holte.
Symptomen van Ontstekingen
- Traditionele symptomen (Romeinse tijd):
- Warme huid: actieve hyperemie.
- Roodheid, zwelling, pijn, verlies van functie.
- Voorbeeld van een muggenbeet:
- Zwelling door plasma-uitstroom en ontstekingscellen.
- Mechanismen achter symptomen:
- Uittreding van plasma en cellen als reactie op de nox.
Fasen van Ontsteking
Vasculaire Fase
- Vasoconstrictie
- Initiële reactie van bloedvaten op schadelijke stimulans.
- Vasodilatatie
- Opening van arteriële en capillaire vaten.
- Actieve hyperemie door dilatatie.
- Verhoogde vaatwandpermeabiliteit
- Vaatwand reageert op ontstekingsmediatoren.
- Toename van viscositeit en bloedstroomvertraging.
- Schifting van bloedcellen
- Witte bloedcellen beginnen zich dicht bij de vaatwand te verzamelen.
- Opstapeling van bloedcellen
- Verminderde bloedstroom leidt tot stagnatie wat trombusvorming kan veroorzaken.
- Ontstekingsoedeem
- Uittrede van eiwitrijk vocht uit capillairen.
Cellulaire Fase
- Activatie van lokale cellen (bijvoorbeeld macrofagen) die alarm slaan bij weefselbeschadiging.
- Stimulatie van neutrofielen en monocyten naar de ontstekingshaard.
- Rol van chemokines om leukocyten naar het ontstekingsgebied te trekken.
- Neutrofielen als eerste respons, gevolgd door macrofagen en lymfocyten.
Fagocytose
- Proces waarbij grote deeltjes (zoals bacteriën) worden opgenomen door fagocyten.
- Herkenning en aanhechting: Fagocyten herkennen lichaamsvreemde stoffen via speciale receptoren (Fc en complement receptoren).
- Opsluiting: Vorming van pseudopodieën rond het doelwit.
- Afbraak: Fusie van fagosomen met lysosomen voor afbraak van het ingesloten materiaal.
Macrofagen
- Belangrijkste rol in het immuunsysteem en farocytose.
- Productie van pro-inflammatoire cytokines.
- Er zijn verschillende soorten macrofagen (M1, M2), afhankelijk van de fase van de ontsteking.
Systemische Reacties op Ontstekingen
- Koorts als reactie op ontstekingen.
- Verhoogde lichaamstemperatuur kan helpen bij het bestrijden van infecties.
- Te hoge koorts kan echter schadelijk zijn (bijvoorbeeld, hersenbeschadiging).
- Leukocytose: verhoging van het aantal leukocyten in het bloed.
- Acute fase-eiwitten, zoals CRP, verhoogd in geval van ontsteking.
- Systemische symptomen zoals vermoeidheid en verlies van eetlust.
Conclusie
- Ontstekingen kunnen leiden tot schade, maar zijn cruciaal voor het herstelproces.
- De rol van medicatie en interventie is soms noodzakelijk om de ontsteking te reguleren.
- Verdere studie zal ingaan op specifieke ontstekingstypes in de volgende les.