Samenvatting Medische Afvalstoffen 1

Medische Afvalstoffen

Definitie

• Medische afvalstoffen zijn alle afvalstoffen die voortkomen uit geneeskundige of diergeneeskundige behandelingen, diagnoses of onderzoeken door medische professionals.
• Dit omvat onder andere:
  • Injectienaalden
  • Infusen
  • Vervallen medicijnen
  • (Proefdier)kadavers
  • Medische implantaten

Risico's en Afvalstoffen

• Verschillende soorten afvalstoffen brengen verschillende risico's met zich mee:
  • Radioactief afval: Besmetting, bestraling
  • Medisch risicoafval: Fysisch, infectieus risico, besmetting
  • Medisch niet-risicoafval: Beperkte besmetting
  • Huishoudelijk afval: Beperkte besmetting
  • Gevaarlijk afval: Chemisch en ecotoxisch risico
  • Administratief afval: Risico op schending van de privacy
• Bijkomende risico's:
  • Fysisch risico
  • Toxisch risico
  • Risico op schending van de privacy (administratief afval)

Code van Goede Praktijk

• De Code van Goede Praktijk omvat de omschrijving en beoordeling van de risico’s van verschillende soorten medische afvalstoffen.
• Er is een Code van Goede Praktijk per soort afvalstof of per risico.
• Dit geldt ook voor dierenartsenpraktijken (DAP’s), dierenklinieken en dierenartsen (DA’s).

Vlaamse Wetgeving

• OVAM: Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij
  • Handleiding beheer van medische afvalstoffen
  • Beheer medische afvalstoffen
• VLAREMA: Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen
  • Uitvoeringsbesluit beschrijft de verplichte sorteerregels voor bedrijven.
• VLAREMA omvat:
  • Vervoeren en verhandelen van afvalstoffen
  • Rapporteren over afvalstoffen en materialen
  • Gebruik van grondstoffen
  • Selectieve inzameling (sortering en ophaling) bij bedrijven
  • Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

Afval: Twee Hoofdcategorieën

1. Huishoudelijk afval
   • Ontstaat door de normale werking van een particuliere huishouding.
2. Bedrijfsafval
   • Ontstaat ten gevolge van industriële, ambachtelijke of wetenschappelijke activiteit.

Gedetailleerde Beschrijving van de Hoofdcategorieën

• Huishoudelijk afval:
  • Glas
  • Papier
  • Karton
  • PMD (plastiek, metaal, drankenkartons)
  • Gevaarlijke afvalstoffen
  • Bijzondere afvalstoffen
  • Restafval
• Bedrijfsafval:
  • Verplichte selectieve inzameling
  • Gevaarlijke afvalstoffen (o.a. chemisch afval)
  • Bijzondere afvalstoffen: speciale regeling, erkende ophaler, o.a. medisch afval

Medisch Afval

• Medisch afval behoort tot de bijzondere afvalstoffen en heeft een speciale regeling inzake verzameling, ophaling en verwerking.
• Raadpleeg de handleiding van OVAM voor medisch afval en de afvalstoffenlijst.

Welke Afvalstoffen zijn Medisch Afval?

• Alle afvalstoffen afkomstig van geneeskundige/diergeneeskundige behandelingen.
  • Dierenartsenpraktijk, dierenkliniek, op bedrijf zelf, laboratoria, etc.
• Indeling:
  • RMA: Risicohoudend medisch afval
  • NRMA: Niet-risicohoudend medisch afval

Beslissingsschema Afvalstoffen

• Radioactief afval?
  • Ja: Zie bijlage 15.3.
  • Nee: Ga verder.
• Medisch afval?
  • Ja: Risicohoudend of vloeibaar/pasteus?
    • Ja: RMA of vloeibaar en pasteus NRMA (Verplichte verbranding)
    • Nee: Niet risicohoudend medisch afval (Selectieve inzamelplicht - aanvaardingsplicht)
  • Nee: Niet-gevaarlijk afval?
    • Ja: Recycleerbaar?
      • Ja: Te recycleren (niet-gevaarlijk afval)
      • Nee: Te verwijderen (niet-gevaarlijk afval)
    • Nee: Gevaarlijk afval (Selectieve inzamelplicht - aanvaardingsplicht), recycleerbaar?
      • Ja
      • Nee
• Figuur 1: Beslissingsschema afvalstoffen

Vereenvoudigd Beslissingsschema

• Risicohoudend medisch afval? of vloeibaar/pasteus?
  • Ja: RMA of vloeibaar en pasteus NRMA (Verplichte verbranding)
  • Nee: NRMA. Niet-gevaarlijk afval?
    • Ja: Selectieve inzamelplicht, aanvaardingsplicht, recycleerbaar? (Ontsmetting mogelijk?)
      • Ja: Ontsmetting (autoclavering)
      • Nee: Verplichte verbranding

Langdurige Opslag

• Kleine hoeveelheden medisch afval worden soms opgeslagen tot er genoeg is voor afvoer.
• Medisch afval is vaak biologisch besmet, dus langdurige opslag kan leiden tot een verhoogd risico op bacteriële besmetting.
• Beperkingen voor langdurige opslag:
  • Alle medisch afval, behalve naalden en scherpe voorwerpen, moet binnen de 72 uur na inzameling naar de verbrandingsinstallatie.
  • Naalden en scherpe voorwerpen moeten binnen de veertien dagen na inzameling naar de verbrandingsinstallatie.
  • Andere regels in een DAP.

Twee Groepen Medisch Afval

1. RMA: Risicohoudend medisch afval
2. NRMA: Niet-risicohoudend medisch afval

RMA: Risicohoudend Medisch Afval

• Chemotherapeutisch afval, naalden en scherpe voorwerpen (incl. breekampullen, flacons medicijnen en medisch glas)
• Met bloed of bloedderivaten gevulde zakken, tubes, drainagesystemen en kunstnieren
• Vloeibaar viraal of bacterieel besmet labo-afval
• Afval van patiënten met besmettelijke ziekten
• Anatomisch afval

NRMA: Niet-Risicohoudend Medisch Afval

• Verbanden, tissues, wegwerpproducten, onderleggers, (operatie)lakens, gebruikte (wegwerp)operatiekledij, -handschoenen, -schorten, -maskers, -mutsen en -onderleggers
• Lichaamsvochten (met uitzondering van bloed en bloedderivaten)
• Gipsafval en afval van kunststofgipsen
• Lege infusen, infuusleidingen, katheters, sondes, lege bloedzakken, spuiten zonder naald

Definitie Risicohoudend Medisch Afval (RMA)

• Afvalstoffen die een bijzonder risico inhouden:
  • Microbiologische of virale besmetting
  • Vergiftiging
  • Verwonding
  • Afvalstoffen die om ethische redenen een bijzondere behandeling vereisen

Voorbeelden RMA

• Bloed en bloedderivaten indien niet geabsorbeerd
• ALLE scherpe medische voorwerpen
• Anatomisch afval, pathologisch afval, orgaandelen of delen van ledematen die ontstaan bij operatieve of verloskundige ingrepen.
• Infectieus afval van laboratoria dat niet op een gevalideerde wijze werd gesteriliseerd
• Afval afkomstig van geneeskundig onderzoek van mensen en dieren die besmet zijn met een ziekte, waarbij die ziekte via afval kan worden overgedragen of waarvan niet geweten is op welke manier ze wordt overgedragen.
• Cytostatica (chemotherapie) en alle afval van behandelingen met cytostatica en andere cytotoxische stoffen (zie EURALcode)

Medisch Glas

• Flessen of ampullen in glas.
• Afhankelijk van de inhoud en het gebruik worden deze al dan niet beschouwd als RMA.
• Medisch glas dat onder RMA valt, moet ingezameld worden in RMA-vaten of geschikte dozen voor vast RMA.
• Onderscheid tussen RMA, chemisch afval en gewone bedrijfsafvalstoffen op basis van de gevaareigenschappen van de producten in de glazen verpakkingen.

Vloeibare Lichaamsvochten

• Menselijke en dierlijke lichaamsvochten (bloed, speeksel, urine, feces, maagvocht) worden met analysetoestellen onderzocht.
• Geanalyseerde en verdunde stalen van urine en feces en spoelwaters van analysetoestellen mogen via de riolering verwijderd worden
• Andere vloeibare afvalstoffen van analysetoestellen die bloed bevatten (bloed, speeksel en maagvocht dat bloed bevat) zijn vloeibaar RMA en moeten via het RMA-inzamelcircuit.
• Vloeibare afvalstoffen die geen bloed bevatten (speeksel, maagvocht…) mogen via de riolering worden afgevoerd.

Injectienaalden

• Naalden onmiddellijk na gebruik zonder verdere manipulatie in de naaldcontainer werpen.
• Injectienaalden niet met de hand van de spuit verwijderen (mechanische hulpmiddelen gebruiken).
• Naaldcontainer tijdens gebruik vlakbij plaatsen.
• Ook veiligheidsnaalden (naalden die na gebruik in de houder worden teruggetrokken) zijn scherpe voorwerpen en moeten in de naaldcontainer.
• Bij voorkeur naaldcontainers gebruiken.
• Losse, onverpakte naalden in grotere RMA-vaten zijn toegelaten, maar aandacht besteden aan het niet doorprikken van het vat.
• In RMA-vaten uit gerecycleerde kunststoffen zijn losse naalden nooit toegelaten.
• Scherpe delen van voorwerpen die te groot zijn voor een naaldcontainer afplakken of omzwachtelen en in een RMA-vat deponeren.

RMA: Opslag

• Of een medische afvalstof wel of niet risicohoudend is, heeft gevolgen voor de opslag en verwerking.
• Tijdelijke opslag zorgvuldig gebeuren in geschikte ruimtes om risico op besmetting, vergiftiging of verwonding zo klein mogelijk te houden.
• Op elke vormvaste recipiënt of op elke gesloten container van risicohoudend medisch afval wordt de naam, het adres en het telefoonnummer aangebracht.

RMA: Containers

• Gele naaldcontainer
• Medische vaten
• Correct sluiten van naaldcontainers:
  • Na ieder gebruik tijdelijk sluiten door lichte druk.
  • Voor openen: lipje naar buiten drukken
  • Nooit de maximale vullijn overschrijden!
  • Definitief sluiten door sterke druk met twee duimen
• Medibox®/Clinibox®/… is een kartonnen doos van 50 L, die gevuld dient te worden met gesloten naaldcontainers die medisch afval bevatten.
• De naalden dienen in een afgesloten en gereglementeerde naaldcontainer te zitten en deze dan nog eens in de kartonnen doos voorzien van gele zak.
• Voorzorgsmaatregelen respecteren (anders weigering ophaling).
• Kartonnen doos voor medisch afval 50L:
  • Volle en definitief gesloten naaldcontainers (geen plastiekflessen of dergelijke)
  • Vervallen geneesmiddelen, lege medicijnflesjes, ampullen, …
  • Afval van de geneeskundige behandeling van mensen en dieren besmet met een besmettelijke ziekte zoals spuiten zonder naald, sondes, katheters, verbanden, …
• Procedure voor het sluiten van een Clinibox:
  • Plooi de rand van de zak om de doos
  • Trek aan het sluitlint terwijl je met je andere hand de zak tegenhoudt
  • Leg een eerste knoop in het sluitlint
  • Plooi de kraag van de zak om en leg er met het sluitlint een tweede knoop rond
  • Plooi hoekjes volledig om en steek ze door de gleuf.
  • Hoekjes komen nu terug open staan en de doos is definitief gesloten.
• Identificatie van elke doos is verplicht.

Tijdelijke Opslag

• Inzamelruimte voor risicohoudend medisch afval, toegang verboden voor onbevoegden.
• Definitief gesloten verpakkingen RMA in de praktijk zelf of in een apart lokaal gescheiden van elke woon- of leefruimte
• Opslagplaats regelmatig reinigen en ontsmetten.