NotasBiologia_PL

Kwasy nukleinowe (DNA, RNA)

  • Budowa nukleotydu:
    • Cukier w DNA: deoksyriboza
    • Cukier w RNA: ryboza
    • Reszta kwasu fosforowego
  • Komplementarność zasad:
    • W DNA: A-T, C-G
    • W RNA: A-U, C-G
  • Replikacja: podwojenie materiału genetycznego
  • Transkrypcja: przepisywanie informacji genetycznej (DNA → RNA)
  • Rodzaje RNA (ogólnie):
    • RNA zawiera adenine, cytozyna, guaninę i uracyl; wRNA/wRNA (wyrażenie w tekście) – typy RNA odpowiadające m.in. mRNA, tRNA, rRNA w kontekście funkcji
  • Zależności między organizmami:
    • Zależności antagonistyczne i mutualistyczne (międzygatunkowe) (międzygatunkowa konkurencja i współdziałanie)
    • Tańcuch pokarmowy (przykładowy układ):
    • trawa → zając → lis → wilk
    • Producent i Konsument jako elementy łańcucha pokarmowego
    • Pasożytnictwo wewnętrzne i zewnętrzne
    • Konkurencja wewnątrzgatunkowa i międzygatunkowa
    • Roślinożerność (herbivory) i drapieżnictwo
    • Komensalizm
    • Protokooperacja (mutualistyczna współpraca)
  • Przykłady z transkryptu (wyciągane z treści tekstu, uwaga na błędy):
    • pasożytnictwo wewnętrzne vs zewnętrzne
    • między motylem a pająkiem (drapieżnictwo)
    • między lwami i hienami
    • między bakojadem i bawołem (protokooperacja)

Ekologia

  • Pojęcia ekologiczne:
    • ekosystem: całość organizmów (np. rośliny) i środowisko w danym miejscu
    • biocenoza: wszystkie organizmy w danym środowisku (np. jelenie, sosny)
    • gleba, woda, biotop: czynniki abiotyczne środowiska
    • populacja: grupa osobników tego samego gatunku (np. wilki)
    • symbioza: współżycie różnych organizmów
  • Przykłady z transkryptu (również błędy literowe):
    • między człowiekiem i tasiemcem
    • między kotem i wężem
    • między dwoma świerkami
    • między świerkiem a sosną
    • między sarma a trawą (trawą)
  • Zasoby i procesy:
    • fotosynteza i jej znaczenie dla ekosystemu (recykling energii i materii)
    • łańcuchy troficzne i sieci pokarmowe
    • rola producentów (rośliny) i konsumentów (zwierzęta)

Rośliny

  • Powtórzenie: proces odżywiania prowadzący do produkcji tlenu i związków organicznych to fotosynteza
  • Grupy roślin:
    • Okrytonasienne (stokrotka)
    • Mszaki (mech)
    • Paprotniki (paprocie, widłaki)
    • Nagonasienne (sosna)
  • Analogia do przykładów gatunków (na podstawie transkryptu):
    • (a) Ośmiornica (bezkręgowiec, mięczaki, gastropody – zapis z transkryptu)
    • (b) Salamandra (regowiec, ptaki – zapis z transkryptu; uwaga na błędy w źródle)
    • (c) Tasiemiec: typ odżywiania to pasożytnictwo
  • Pytanie z testu: która grupa zwierząt posiada czułki, skrzydła, odnóża? Odpowiedź: owady

Człowiek

  • Układy narządów i narządów (podstawowe systemy funkcjonalne):
    • wydalniczy – nerki (opis w tekście: wydalniczy – nerki)
    • oddechowy – płuca
    • limfatyczny – węzły chłonne (i układ chłonny)
    • mięśniowy – mięśnie (mięśnie gładkie oraz poprzecznie prążkowane)
    • hormonalny – układ hormonalny (hormony, gruczoły)
    • mózgowy – mózg (układ nerwowy); rdzeń kręgowy w kontekście układu nerwowego
    • powłokowy – skóra
    • krwionośny – serce i naczynia krwionośne
    • nerwowy – układ nerwowy
    • pokarmowy – żołądek (i dalsze elementy układu pokarmowego)
    • szkieletowy – kościec i układ kostny
  • Pytanie: Jak nazywają się elementy budujące merkę? (mefromy) – zapis w tekście; można interpretować jako elementy budujące merki (niejasny zapis w źródle)
  • Krwinki odpowiedzialne za krzepnięcie krwi:
    • płytki krwi (trombocyty)

Genetyka

  • Pojęcia genetyczne:
    • fenotyp: zewnętrzny/wyrażany efekt genów
    • genotyp: zestaw genów w organizmie
  • Allele i ich wpływ na cechy (przykłady z transkryptu; błędy w zapisie):
    • u allel uszy odstające
    • brak piegów
    • u allel uszy przylegające
    • umiejętność zwijania języka w rurkę; brak umiejętności zwijania języka
    • piegi na twarzy
  • Zależności mendelowskie (dominujące i recesywne) – na przykładzie cech wymienionych powyżej; fenotypy zależą od genotypu (np. cecha uszu odstających vs przylegających, freckles, językowy twist)

Poniższe punkty to odtworzenie treści z transkryptu, z uwzględnieniem groźnych błędów typograficznych w źródle. W razie wątpliwości warto porównać z podręcznikiem i slajdami, aby doprecyzować definicje i przykłady.