Modyul 1–2 : Kasaysayan ng Pambansang Wika (Espanyol-Hapones)

Mga Layunin ng Modyul

• Magawang:

  • Matukoy ang mahahalagang pangyayaring humubog sa pambansang wika.

  • Maipaliwanag ang sitwasyong pangwika noong Panahon ng Espanyol, Amerikano, Komonwelt at Hapones.

  • Mapaghambing ang pamahalaang Espanyol at Amerikano sa pag‐aangkop sa wika.

  • Masuri ang epekto ng kolonyalismo sa pag-unlad ng wikang pambansa.

  • Makalikha ng iba’t ibang proyektong kaugnay (disenyo ng pabalat, bokabularyong trilingual, patalastas, programang panradyo, atbp.).

  • Mabigyan ng kritikal na opinyon ang mga tekstong napakinggan o nabasa hinggil sa kasaysayan ng wika.

Panahon ng Espanyol (1565-1898)

• Bago dumating ang Europeo:

  • May sariling sibilisasyon, barangay, teknolohiya, ugnayang panlabas, panitikang oral at nakasulat.

  • May sari-sariling wika na “buhay, may estruktura, lubos na pinapakinabangan.”

• Tagalog bilang “pinakamaunlad” at may “pinakamayamang panitikan” (San Juan, 1974).

  • Padre Pedro Chirino: nakita sa Tagalog ang katangian ng Ebreo (hiwaga), Griyego (pagiging natatangi ng pantangi), Latin (buo at elegante), at Espanyol (sibilisado at magalang).

• Sistema ng pagsulat: Baybayin

  • 17 titik (3 patinig, 14 katinig) – silabiko, pinagsamang katinig-patinig.

  • Pagbabago ng tunog gamit ang kudlit (tuldok sa taas/labas).

  • Patinig: /a/, /i~e/, /u~o/.

  • Katinig: /ba ka da ga ŋa ha la ma na pa sa ta wa ya/.

  • Impluwensiya ng Tsino, Arabe, Sanskrit; hal. “am”, “ate”, “buwisit”, “hikaw”, “hukom”, “sulat”, “basa”.

  • Napalitan ng alpabetong Romano sa ika-17 siglo dahil sa misyonerong Espanyol.

• Layunin ng kolonisasyon: pagpapalaganap ng Kristiyanismo.

  • Solusyon: pag-aaral ng mga misyonero sa wikang katutubo kaysa pagtuturo agad ng Espanyol → mas mabilis, mas “tumpak” ang doktrina.

• Mga pangunahing aklat sa gramatika at bokabularyo (1582-1894)

  • Juan de Plasencia – Arte y Vocabulario Tagalo (1582)

  • Francisco de San Jose/Blancas – Arte y Reglas de la Lengua Tagala (1610) – nilimbag ni Tomas Pinpin.

  • Pedro de San Buenaventura – Vocabulario de lengua tagala (1613)…

  • (Banggitin hanggang Toribio Minguella 1878, Juanmartí 1892, Mentrida 1894) – kabuuang 13 obra, saklaw Tagalog, Ilocano, Bisaya, Pampanga, Bikol, Maguindanao.

• Mga atas-pangwika ng monarkiyang Espanyol (1550-1899)

  • $1550$ – Haring Carlos I: ituro ang Katolisismo sa Espanyol; libreng edukasyon.

  • $1634$ – Felipe IV: sapilitang pagtuturo ng Espanyol sa lahat ng katutubo.

  • Carlos II – muling diin + parusa; Carlos IV (1792) – Espanyol sa kumbento, hudikatura, tahanan.

  • 14 pang atas (1867-1899) → lahat nabigo, pangunahing humadlang: mga prayle.

• Dekretong Edukasyonal $1863$

  • Primaryang paaralan sa bawat pueblo; midyum: Espanyol; pagbabawal sa opisyal na posisyong di marunong mag-Espanyol sa loob ng $4$ na taon.

  • Sabotahe ng mga prayle (Marcelo H. del Pilar): “kolonyang Hispano vs. kolonyang monastiko.”

• Pamanang pangwika ng Espanyol

  • Romanisasyon ng baybayin → mas madaling global na komunikasyon.

  • Sambitla ng Espanyol sa bokabularyo ng wika sa Pilipinas.

• Rebolusyonaryong Konstitusyon

  • Biak-na-Bato (1897) Art. VIII: Tagalog opisyal; elementarya: Tagalog + simulain ng Ingles; mataas: 2 kurso Ingles, 2 kurso Pranses; Ingles bilang opisyal “kapag malaganap.”

  • Malolos (1899) Art. 93: Espanyol pansamantalang opisyal habang pumipili ng pambansang wika.

Panahon ng Amerikano (1898-1935)

• Kasunduan sa Paris (10 Dis 1898) → paglilipat ng soberanya. Proklamasyon ni McKinley: Benevolent Assimilation (21 Dis 1898).

• Komisyong Schurman (1899) & Taft (1900)

  • Konsultasyon: mas ninanais ng lider Pilipino ang Ingles → “nagbibigkis” at instrumento ng demokrasya.

• Batas Blg. 74 (21 Ene $1901$)

  • Nagtatag ng Department of Public Instruction (DepEd).

  • Libreng pampublikong edukasyon; Ingles bilang pangunahing wikang panturo.

• Mga Rekomendasyon ni Kap. Albert Todd

  1. Sapilitang elementaryang Ingles.

  2. Paaralang pang-industriya pagkatapos makabisang Ingles.

  3. Ingles = wikang panturo; katutubo/Espanyol pansamantalang transisyon.

  4. Magpadala ng gurong bihasa.

  5. Magtayo ng paaralang normal.

• Pagdating ng $\approx500$ Thomasites (23 Ago 1901): pagtuturo araw at gabi; multi-role (paramediko, karpintero, atbp.).

• Executive Order ni Newton W. Gilbert (1913)

  1. Katitikan ng sanggunian sa Ingles.

  2. Opisyal na sulat pampangasiwaan → Ingles.

  3. Promosyon sa may kasanayan sa Ingles.

  • $1928$ → halos lahat ng sanggunian gumagamit ng Ingles.

• Pag-aaral ni Henry Jones Ford (1916): mahirap unawain ang Ingles ng Pilipino; karamihan ay bumabasa/susulat pa rin sa katutubong wika; rekomendasyon: gamitin ang wikang katutubo sa paaralan.

Panahon ng Komonwelt (1935-1945)

• Batas Tydings-McDuffie (Philippine Independence Act, 24 Mar 1934)

  • Nagtadhana ng 10-taóng transisyong Pamahalaang Komonwelt; kalayaan sa $4\,Hulyo\,1946$.

  • Seksiyon 2(a)(8): “adequate system of public schools, primarily conducted in the English language.” → nag-init ang debateng pangwika.

• Mga argumento (Isidro 1949 → Constantino 2002)

  • Pabor Ingles:

  1. Rehiyonal na sagabal kung katutubong wika sa bawat lalawigan.

  2. Panganib ng rehiyonalismo/sentimentalismo.

  3. Code-switching; hindi kaaya-aya.

  4. $\text{P}<br>500\,\text{milyong piso}$ na puhunan na.

  5. Ingles → pambansang pagkakaisa, globalisasyon, agham-sining terminolohiya.

  • Pabor Katutubong Wika:

  1. $80\%$ ng mag-aaral tumitigil bago Baitang 5 → sayang kung Ingles pa ituturo.

  2. Mas mabilis ang konsepto kung nasa unang wika.

  3. Mas madaling linangin ang Tagalog (o iba) kaysa Ingles; $1\%$ lang gumagamit ng Ingles sa tahanan.

  4. Ingles di tumutugon sa pang-araw-araw na realidad.

• Panukalang Probisyong Pangwika sa Kumbensiyon 1935:

  1. Ingles opisyal.

  2. Tagalog opisyal.

  3. Ingles + Espanyol pambansang wika.

  4. Tagalog pambansang wika.

  5. Akademya ng Wikang Pambansa.

  6. Referendum sa katutubong wika.

  7. Binuong wikang nakabatay sa Tagalog.

• Kompromiso: Artikulo XIV, Seksiyon 3 (Saligang Batas 1935):

  • Kongreso → “development and adoption of a common national language based on one of the existing native languages.”

  • Ingles at Espanyol nananatiling opisyal “until otherwise provided.”

• Batas Komonwelt Blg. 184 (13 Nob 1936) → Surian ng Wikang Pambansa (SWP)

  • Tungkulin: masusing pag-aaral sa wika; piliin ang may pinakamaunlad na estruktura, literaturang tanggap ng nakararami; ihanda ponolohiya, ortograpiya, panlapi.

  • Komposisyon (7 → 9): De Veyra (Bisayan) – pangulo; kinatawan mula Ilokano, Tagalog, Bikol, Bisaya (Cebu, Panay, Samar‐Leyte), Muslim, Pangasinan.

• Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134 (30 Dis 1937) → Tagalog bilang batayan ng Pambansang Wika.

  • Paliwanag ni Quezon (talumpati sa radyo): “hindi tayo makapaghintay ng maraming henerasyon; kailangan natin ng iisang wika.”

• Kautusang Tagapagpaganap Blg. 263 (1 Abr 1940)

  • Paglilimbag ng Ang Balarila ng Wikang Pambansa (Lope K. Santos) at A Tagalog-English Vocabulary.

  • Simula 19 Hun 1940: ituturo ang pambansang wika sa lahat ng paaralan; paghahanda ng kurikulum ng DepEd.

Panahon ng Hapones (1942-1945)

• Paglusob (2 Ene 1942) → Imperyong Hapones; Ikalawang Republika (Laurel, 14 Okt 1943).

• Layunin: Greater East Asia Co-Prosperity Sphere → Asya na malaya sa Kanluran, pinagkukunan ng hilaw na sangkap.

• Ordinansa Militar Blg. 13 (24 Hul 1942): Tagalog at Nippongo opisyal; Ingles pansamantala.

• Saligang Batas 1943 Art. IX §2 → mga hakbang upang palaganapin ang Tagalog (“Isang watawat, isang bansa, isang wika”).

• Kautusang Tagapagpaganap Blg. 10 (30 Nob 1943, Laurel)

  • Pinalawak ang Blg. 263 – saklaw kahit kolehiyo/unibersidad; training ng guro (SY 1944-45); layunin: pambansang wika bilang pangunahing midyum.

• Surian ng Tagalog & Surian ng Nippongo (3 Ene 1944): pagsasanay sa gurong di-Tagalog; mga opisyal militar Hapones bilang tagapagturo ng Nippongo (may sertipikasyong junior/intermediate/superior).

• Cultural purge: pag-iwas sa Ingles; mga manunulat (NVM Gonzales, Narciso Reyes, atbp.) napilitang magsulat sa Tagalog.

Koneksiyon, Epekto, at Mga Usapin

• Espanyol

  • Nabigong gawing lingua franca ang Espanyol dahil sa hadlang ng prayle, ngunit nagdulot ng romanisasyon at hiram na salita.

• Amerikano

  • Sistematikong edukasyon, Thomasites, Ingles bilang global na kapital – ngunit di lubusang namayani (Ford Report).

• Komonwelt

  • Konsultatibong proseso; Tagalog batayan, ngunit pambansang wika’y bukás sa ambag ng lahat ng wika.

• Hapones

  • Mulat na pagbaklas sa Kanluran; pinalakas ang Tagalog; maikli ngunit intensibong programa sa pambansang wika + Nippongo.

• Kontemporaryong implikasyon

  • Patuloy na digmaan ng ideolohiya (global Ingles vs. pambansang Filipino vs. rehiyonal na wika).

  • Etikal: Sino ang dapat magdikta ng wika? → Kapangyarihan, kolonyal na pamana, identidad.

  • Praktikal: Pagpili ng midyum sa edukasyon, batas, agham, ekonomiya.

  • Filosopikal: Wika bilang hugis ng realidad; kung iba ang wika, iba ang politika at kultura.

Numerikal / Estadistikong Banggit

• $17$ titik ng baybayin (3 patinig + 14 katinig).

• $500\,\text{milyong piso}$ – tantiyang gastusin ng PH gov’t sa pagtuturo ng Ingles bago 1935.

• $80\%$ – bahagdan ng mag-aaral na tumitigil bago Grade 5 (argumento vs. Ingles).

• $1\%$ – sambahayan na gumagamit ng Ingles bilang unang wika (panahong Komonwelt).

• Mahigit $500$ Thomasites dumating noong 23 Ago 1901.

Halimbawa ng Pagnilayan / Hypothetical Scenarios

• “Ano kaya kung di nasakop ng dayuhan?” → baka patuloy ang baybayin; mas maraming literatura sa rehiyonal na wika.

• “Kung naipatupad ang mga atas-Espanyol” → posibleng Espanyol ang lingua franca; ibang identidad pambansa.

• “Kung nagtagumpay ang Greater East Asia Co-Prosperity Sphere” → maaaring Nippongo/Tagalog tandem sa Asya; iba ang hegemonyang pang-ekonomiko.

Pagkakaugnay sa Mas Malawak na Konteksto

• Postkolonyal na Teorya: wika bilang anyo ng kolonyal na kapangyarihan; linguistic imperialism (Phillipson) vs. linguistic decolonization.

• Real-world Relevance: Kasanayang makipag-ugnayan sa ASEAN, BPO industry (Ingles); sabayang pagsulong ng Filipino sa batas, media, kulturang popular.