Geskiedenis Notas
Hersieningsopsomming
Hierdie module het gefokus op Mapungubwe, 'n antieke Afrika-koninkryk, en Groot Zimbabwe.
Mapungubwe
Ongeveer 'n duisend jaar gelede het families in Suider-Afrika in krale of klein dorpies gewoon.
Hulle het hul eie gewasse verbou vir selfonderhoud.
Handel het plaasgevind wanneer daar 'n surplus was.
Sommige dorpies het mettertyd groter geword.
Oorblyfsels van boerderydorpies is in die Limpopovallei gevind, wat deel was van die koninkryk van Mapungubwe.
Mapungubwe was die grootste dorp in die gebied.
Die koning het bo-op Mapungubwe-heuwel gewoon, naby die voorvaders, wat sy mag gesimboliseer het.
Die paleis is van klip gebou, met die hulp van sy mense wat die klippe opgedra het.
Simbole van mag sluit in 'n goue renoster, erdewerk en glaskrale.
Die koning het goedere soos goud, koper en yster aan die Ooste verhandel en glaskrale, geglasuurde erdewerk en materiaal ontvang wat nie plaaslik vervaardig is nie.
Handelsware moes na die kus gedra word.
Mapungubwe is nou 'n Wêrelderfenisgebied, beskerm teen skade.
Na Mapungubwe se verval het Groot Zimbabwe ontstaan met 'n soortgelyke struktuur en handel met die Ooste.
Groot Zimbabwe
Teen 1270 n.C., het die koninkryk van Mapungubwe tot 'n einde gekom en 'n groter dorp is noord gebou, vandag bekend as Groot Zimbabwe.
Dit is onseker of die regeerders van Mapungubwe na Groot Zimbabwe getrek het, maar die koninklike kultuur is oorgeneem en ontwikkel.
Die heersers van Groot Zimbabwe het ook beheer oor die handel tussen Mapungubwe en die kus oorgeneem.
Die dorp was so groot soos enige Europese dorp van daardie tyd, met 'n bevolking van ongeveer 18 000 mense.
Bewyse van Navorsing:
Argeoloë het luukse goedere, glaskrale, materiaal en Chinese geglasuurde erdewerk gevind op plekke waar die heersers van Groot Zimbabwe gewoon het.
Duarte Barbosa, 'n Portugese seevaarder, het die kus van Oos-Afrika omstreeks 1501 besoek en die handelsbedrywighede beskryf.
Alhoewel Groot Zimbabwe teen 1501 reeds verlaat is, het Barbosa se beskrywings die handel tussen Afrika en Asië oor eeue heen uitgebeeld.
Die hoë klipmure op die Groot Zimbabwe-heuwel is na 1200 n.C. gebou; die mure is vergroot soos die mag van die heersers toegeneem het.
Teen ongeveer 1300 n.C. het die konings 'n nuwe ruimte met 'n klipmuur (Groot Ringmuur) in die valleivlakte gebou; dit het die leefruimtes en rituele ruimtes van die heersers gehuisves.
By die ingange was beeldhouwerke van heilige diere wat voorvadergeeste voorgestel het.
Spesiale klipplatforms met beeldhouwerke ter ere van belangrike voorvadergeeste was in die oop ruimtes binne die Groot Ringmuur.
Die ruïnes van die gewone mense se huise is in die valleie rondom Groot Zimbabwe gevind.
Duarte Barbosa se Beskrywing van Handel (vereenvoudigde vertaling):
Handelaars van Kilwa, Mombasa en Malindi het linneklere (sommige gekleurd, ander wit en blou), symateriaal en klein kraletjies van Kambaai (in Noordwes-Indië) gebring.
Hierdie ware is verkoop aan die mense van die Afrika-koninkryk wat goud na Sofala gedra het.
Die handelaars het ook ivoor by die Afrikane verhandel en dit na Cambay verkoop.
Marco Polo
Marco Polo, 'n Italiaanse handelaar van Venesië, was een van die eerste Europeërs wat deur Asië na China en Indië gereis het; sy reis het 24 jaar geduur (1271-1295).
Hy het Koeblai Khan besoek en was beïndruk met die skatte, insluitend goud en ivoor uit Afrika. Hy het geskryf oor pragtige symateriaal en fyn porseleinware.
Marco Polo se Invloed:
Sy reisverhale is deur konings en handelaars in Europa gelees, en het duisende handelaars geïnspireer.
Christoforus Columbus het ook Marco Polo se boek gelees en in 1492 oor die Atlantiese Oseaan gevaar om 'n seeroete na China te vind, en Amerika ontdek.
Marco Polo se afmetings het 'n Italiaanse kaartmaker gehelp om een van die eerste kaarte van die bekende wêreld te maak.
Renaissance
Renaissance: die tydperk in Europa wat in die 1300's begin het met 'n skielike oplewing in kennis, kuns, wetenskap en kultuur.
Leonardo da Vinci:
Gebore in Vinci, Italië, in 1452.
Hy was 'n skilder, wiskundige en uitvinder, en het diere liefgehad.
Hy het as 'n leerjonge by 'n kunstenaar gewerk.
Sy beroemde skilderye sluit in die Mona Lisa en die Laaste Avondmaal.
Hy het vir die Hertog van Milaan gewerk en wapens, geboue en masjinerie ontwerp.
Hy het menslike anatomie bestudeer, maar is verbied om lyke te dissekteer.
Galileo Galilei:
Gebore in Pisa, Italië, in 1564.
Hy was geïnteresseerd in wiskunde, maar is uit die skool gehaal omdat hy 'n monnik wou word.
Hy het 'n universiteitsdosent geword en bewys dat voorwerpe met verskillende massa teen dieselfde spoed val.
Hy het 'n militêre kompas ontwikkel en die teleskoop verbeter.
Hy het ontdek dat die maan se oppervlak ongelyk en ru is.
Hy het afgelei dat die Aarde soos 'n bal lyk en om die son wentel (soos Nicolas Copernicus voor hom).
Hy is van kettery beskuldig omdat die Kerk geglo het dat die Aarde die middelpunt van die heelal is.
Sy boek is verban en hy is gedreig met marteling, waarna hy sy bevindings herroep het en onder huisarres geplaas is.
Kompas
'n Instrument om rigting te bepaal.
Die eerste kompas wat deur die Chinese ontwikkel is, het 'n seilsteen gebruik wat op 'n stukkie bamboes op die water gedryf het.
Kennis Versprei deur Europa
Tydens die Renaissance is nuwe idees en kennis deur Europa versprei.
Reisigers en handelaars het baie hiervan van China en die Midde-Ooste af gebring.
Nuwe Uitvindings
Beter wapens vir beskerming
Die Chinese het buskruit ontdek.
Die Indiërs het die gehalte van die buskruit verbeter en beter wapens, insluitende die kanon, ontwikkel.
Die Europese ontdekkingsreisigers het met hierdie uitvindings kennis gemaak, en gewere en kanonne op hulle skepe saamgeneem huis toe.
Beter skepe: Die karveel
Europeërs het aan die begin van die 1400's kennis gemaak met beweegbare seile.
Vasco da Gama
Da Gama het vier skepe gehad en een van sy bemanningslede was 'n stuurman wat saam met Dias gevaar het.
Hulle het eers by St. Helenabaai en toe by Mosselbaai aangedoen. Hier het hulle handel gedryf met die Khoi-Khoi om vars vleis in die hande te kry.
Op Kersdag het hulle die kus waar hulle toe was, Natal genoem; dit is die Portugese woord vir 'geboorte'.
Teen die tyd dat Da Gama Portugal bereik het, het net 54 van sy oorspronklike 170 bemanningslede dit oorleef.
Hy was vir langer as twee jaar weg.
Reise van die Nederlands Oos-Indiese Kompanjie
Gedurende hierdie tyd het Nederlandse skepe op plekke langs die kus begin aandoen. Die Nederlanders was die eerste mense uit Europa wat permanent in Suid-Afrika kom woon het.
In 1652 het Jan van Riebeeck en sy geselskap aan die Kaap geland om 'n permanent nedersetting te vestig sodat hulle die Kompanjie se skepe van voorrade kon voorsien en 'n plek kon bou waar siek matrose versorg kon word.
Die lewe van 'n matroos op 'n VOC-skip
Dit was gewoonlik baie moeilik om op 'n skip te oorleef.