Choroby wirusowe skóry - szczegółowe kompendium akademickie

Właściwości ogólne i charakterystyka wirusów

• Podstawowa budowa wirusa:

  • Genom wirusa: Zawiera materiał genetyczny w postaci kwasu deoksyrybonukleinowego ($DNA$) lub rybonukleinowego ($RNA$).
  • Osłonka: Zewnętrzna warstwa otaczająca wirusa.
  • Białka osłonki: Znajdują się na powierzchni osłonki, odgrywając kluczową rolę w rozpoznawaniu komórek gospodarza.

• Klasyfikacja morfologiczna wirusów:

  • Helikalne (Helical): Przykładem jest Wirus Mozaiki Tytoniu (Tobacco Mosaic Virus).
  • Wielościenne (Polyhedral): Przykładem jest Adenowirus (Adenovirus).
  • Sferyczne (Spherical): Przykładem jest Wirus Grypy (Influenza Virus).
  • Złożone (Complex): Przykładem jest Bakteriofag (Bacteriophage).

Opryszczka zwykła ($Herpes\,simplex$)

• Definicja: Choroba skóry i błon śluzowych charakteryzująca się występowaniem zmian drobnopęcherzykowych.

• Czynnik etiologiczny: Wirusy z grupy $Herpes\,simplex$ ($HSV$).

• Rodzaje zakażenia:

  • Zakażenie pierwotne: Występuje najczęściej u noworodków i ma bardzo ciężki przebieg.
  • Zakażenie wtórne: Zmiany nawrotowe. Infekcja utrzymuje się w postaci utajonej w zwojach nerwowych. Objawy są prowokowane przez czynniki zewnętrzne: schorzenia zakaźne, stany gorączkowe, przegrzanie lub oziębienie ciała.

• Typologia wirusa HSV:

  • Typ 1 ($HSV\,1$): Wywołuje zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej, wargach, twarzy, tułowiu oraz kończynach.
  • Typ 2 ($HSV\,2$): Odpowiada za zmiany w obrębie zewnętrznych narządów płciowych.
  • Typ 8 ($HSV\,8$): Występuje w zmianach skórnych towarzyszących mięsakowi Kaposiego.

• Obraz kliniczny i objawy:

  • Drobne pęcherzyki na podłożu rumieniowym, wykazujące tendencję do grupowania się.
  • Ewolucja zmian: początkowo treść surowicza, następnie ropa, a ostatecznie strup.
  • Subiektywne odczucia: pieczenie oraz nieznaczna bolesność.
  • Czas trwania: Cykl chorobowy trwa od $6$ do $10$ dni.
  • Cechy charakterystyczne: Nawrotowość zmian.

• Różnicowanie:

  • Półpasiec.
  • Liszajec pęcherzowy noworodków.
  • Afty i pęcherzyca błon śluzowych.
  • Nadżerkowe zapalenie żołędzi.

• Leczenie:

  • Miejscowe: Stosowanie preparatów osuszających i odkażających.
  • Ogólne: Leki przeciwwirusowe (acyklowir, pencyklowir) oraz suplementacja witaminami z grupy $B$.

Mięsak Kaposiego

• Charakterystyka: Nowotwór złośliwy tkanek miękkich pochodzenia naczyniowego.
• Lokalizacja: Najczęściej skóra i błony śluzowe, ale może zajmować narządy wewnętrzne (płuca, przełyk, żołądek, jelita).
• Etiologia: U około $90\,\%$ pacjentów stwierdza się koinfekcję onkogennym wirusem $HHV-8$ (przenoszonym drogą płciową).
• Epidemiologia:
  • Nowotwór rzadki w Europie (około $0,3$ przypadków na $100\,000$ osób rocznie).
  • Bardzo wysoka częstość występowania w Afryce (ponad $80\,\%$ wszystkich chorych).

Ospa wietrzna ($Varicella$)

• Charakterystyka: Ostra, bardzo zaraźna choroba zakaźna, występująca głównie u dzieci w wieku $2-6$ lat.

• Czynnik wywołujący: $Herpes\,virus\,varicellae$.

• Przebieg czasowy:

  • Okres wylęgania: od $14$ do $21$ dni.
  • Czas trwania choroby: od $2$ do $4$ tygodni.
  • Zakaźność: Rozpoczyna się $1-3$ dni przed pojawieniem się wysypki i trwa do momentu zaschnięcia wszystkich wykwitów.

• Objawy kliniczne:

  • Objawy prodromalne: Gorączka, złe samopoczucie, brak apetytu (pojawiają się ok. $14$ dnia od zakażenia).
  • Ewolucja zmian skórnych: Najpierw owłosiona skóra głowy i twarz, potem tułów, na końcu kończyny.
  • Polimorfizm zmian: Współistnienie pęcherzyków, strupków i nadżerek – tzw. obraz „gwiaździstego nieba”.
  • Inne: Zmiany na błonach śluzowych, nasilony świąd. U dorosłych przebieg jest zazwyczaj cięższy niż u dzieci.

• Powikłania:

  • Nadkażenie bakteryjne skóry.
  • Zapalenie płuc, wątroby lub mózgu.
  • Objawy neurologiczne.
  • Zespół $Reye'a$.

• Leczenie i profilaktyka:

  • Leki: Acyklowir, antybiotyki (przy nadkażeniach), preparaty odkażające miejscowo.
  • Szczepienia: $2$ dawki, zalecane od $12.$ miesiąca życia (bezpłatne dla dzieci w żłobkach).
  • Immunoglobulina ($VZIG$): Podawana do $96\,h$ po kontakcie osobom immunoniekompetentnym i noworodkom matek chorych okołoporodowo.

Półpasiec ($Zoster$)

• Etiopatologia: Wywołany przez reaktywację utajonego wirusa $VZV$ w zwojach czuciowych u osób, które przeszły ospę wietrzną.

• Objawy i cechy charakterystyczne:

  • Układ jednostronny: Zmiany nie przekraczają linii środkowej ciała.
  • Lokalizacja: Twarz, tułów.
  • Wykwity: Pęcherzyki o trwałej pokrywie z treścią surowiczą, zgrupowane lub rozsiane w obrębie segmentu ciała.
  • Dolegliwości: Silne nerwobóle (neuralgia).
  • Okres wylęgania: $1-2$ tygodnie.

• Odmiany kliniczne:

  • Zgorzelinowa: Rozpad zmian, pozostawiający owrzodzenia.
  • Krwotoczna: Ciężki przebieg.
  • Oczna: Zajęcie rogówki, ryzyko powikłań wzrokowych.
  • Uogólniona: Rozsiane pęcherzyki, często towarzyszy nowotworom (chłoniaki, raki przerzutowe).

• Powikłania:

  • Neuralgia popółpaścowa.
  • Uszkodzenie wzroku.
  • Porażenie nerwu twarzowego (Zespół Ramsaya-Hunta): objawia się opadaniem kącika ust, niemożnością zmarszczenia czoła i asymetrią twarzy.
  • Nadkażenia bakteryjne.

• Leczenie: Acyklowir, leki przeciwbólowe, miejscowe środki odkażające i przeciwbakteryjne.

Zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego ($HPV$)

• Drogi zakażenia: Kontakt bezpośredni, materiał biologiczny z $DNA$ wirusa, droga płciowa, poród (łożysko), autoinokulacja (u dzieci przeniesienie z rąk na narządy płciowe).

• Typy wirusa:

  • Onkogenne: $HPV\,16, 18, 31, 33$.
  • Brodawki płciowe ($kłykciny\,kończyste$): $HPV\,6$ i $11$.

• Postacie kliniczne:

  • Brodawki zwykłe ($HPV\,2$): Grudki na palcach rąk i wałach okołopaznokciowych.
  • Brodawki stóp:
    • Typu $myrmecia$ ($HPV\,1$): głębokie, bolesne, „zakażenia basenowe”.
    • Brodawki mozaikowe ($HPV\,2$): powierzchowne, niebolesne.
  • Brodawki płaskie młodocianych ($HPV\,3$): Liczne, błyszczące grudki na twarzy i grzbietach rąk; występuje objaw Koebnera (układ linijny w miejscu zadrapania).
  • Epidermodysplasia verruciformis ($EV$): Uwarunkowana genetycznie, predysponuje do raków kolczystokomórkowych.
  • Choroba Hecka ($HPV\,13, 32$): Grudki na błonach śluzowych jamy ustnej.

• Kłykciny kończyste:

  • Miękkie, białawe/różowe twory o brodawkującej powierzchni.
  • Okres wylęgania od kilku tygodni do $12$ miesięcy.
  • Powikłania: stulejka, załupek (mężczyźni), zmiany atypowe szyjki macicy (kobiety).

• Bowenoid Papulosis ($BP$):

  • Wywołany przez $HPV\,16$.
  • Drobne, zlewające się grudki na narządach płciowych.
  • U kobiet silny związek z dysplazją szyjki macicy.

• Diagnostyka i leczenie $HPV$:

  • Diagnostyka: Obraz kliniczny, badanie histopatologiczne, kolposkopia (kwas octowy $5\,\%$), cytologia, hybrydyzacja $DNA$.
  • Metody leczenia: Łyżeczkowanie, krioterapia, laseroterapia ($CO_2$), preparaty keratolityczne, kwas witaminy $A$, leczenie chirurgiczne.

Mięczak zakaźny

• Czynnik etiologiczny: Wirus $MCV$ (z grupy wirusów ospy, w transkrypcie błędnie przypisany do $HPV$).
• Objawy:
  • Twarde, półprzezroczyste guzki o barwie masy perłowej.
  • Charakterystyczne pępkowate zagłębienie w części środkowej.
  • Po nakłuciu wydobywa się kaszowata treść.
• Lokalizacja: Twarz, narządy płciowe, tułów, zgięcia. Brak zmian na dłoniach i podeszwach.
• Cechy: Występuje objaw $K\ddot{o}bnera$. Zakaźność wysoka, okres wylęgania $2-7$ tygodni. Zmiany u osób zdrowych ustępują w ciągu $2$ miesięcy (rzadziej do $3-5$ lat).
• Leczenie: Łyżeczkowanie, nakłuwanie, krioterapia, elektrokoagulacja.

Mononukleoza zakaźna

• Czynnik etiologiczny: Wirus $EBV$ ($Epstein-Barr$).
• Epidemiologia: $90-95\,\%$ dorosłych posiada przeciwciała.
• Objawy:
  • Zapalenie gardła z nalotami, wysoka gorączka, powiększenie węzłów chłonnych (szczególnie karkowych).
  • Powiększenie śledziony (ryzyko pęknięcia – śledziona jest krucha).
  • Wysypka odropodobna, zwłaszcza po zastosowaniu ampicyliny.
  • W badaniu krwi: atypowe limfocyty, wzrost transaminaz ($AST, ALT$).
• Leczenie: Objawowe (odpoczynek, leki przeciwgorączkowe), unikanie sportów kontaktowych.

Choroby wirusowe wieku dziecięcego

• Odra i Różyczka: Rzadkie dzięki szczepieniom; różyczka niebezpieczna dla płodu.
• Rumień nagły („trzydniówka”, choroba szósta): Wywołany przez $HHV-6$ i $HHV-7$. Wysoka gorączka przez $3$ dni, po jej spadku wysypka. Najczęstsza przyczyna drgawek gorączkowych.
• Rumień zakaźny (choroba piąta): Parwowirus $B19$. Girlandowata wysypka na twarzy (efekt „spoliczkowania”) i kończynach. Zmiany mogą nawracać pod wpływem wysiłku.
• Choroba rąk, stóp i jamy ustnej ($HFMD$): Wirusy $Coxackie\,A16$, Enterowirus $71$. Nadżerki w gardle, wysypka na dłoniach i stopach, złuszczanie naskórka, możliwe uszkodzenie paznokci.
• Choroba rękawiczek i skarpetek ($HFS$): Parwowirus $B19$. Krwotoczna wysypka na dłoniach i stopach, gorączka, zapalenie stawów.

$HIV$ i $AIDS$

• Wirus $HIV$: Retrowirus ($Lentiviridae$), podwójna nić $RNA$. Atakuje limfocyty $T\,CD4+$ oraz makrofagi.

• Drogi zakażenia: Kontakty płciowe, krew (igły), droga pionowa (matka-dziecko), przeszczepy.

• Okresy zakażenia:

  1. Ostra choroba retrowirusowa: $2-4$ tygodnie po zakażeniu. Objawy grypopodobne, powiększenie węzłów chłonnych, wysoki poziom $RNA$ (>$100\,000$ kopii/ml), $CD4+$: $500-1000/mm^3$.
  2. Okres bezobjawowy: Może trwać lata. $CD4+$: $500-750/mm^3$.
  3. Wczesny objawowy: Zakażenia oportunistyczne, powiększenie węzłów. $CD4+$: $100-500/mm^3$.
  4. Późny objawowy/AIDS: Zagrażające życiu infekcje i nowotwory. $CD4+$: $0-200/mm^3$.

• Manifestacje skórne i choroby wskaźnikowe:

  • Ciężkie postacie opryszczki, ospy i półpaśca.
  • Leukoplakia włochata ($EBV$).
  • Mięsak Kaposiego (choroba wskaźnikowa).
  • Grzybica jamy ustnej ($Candida$).
  • Pneumocystozowe zapalenie płuc ($PCP$).