Untitled

Gelişimsel Psikopatoloji Yaklaşımı - 1960-70 yıllarında gelişim psikologları tarafından başlatılmıştır, bireylerin psikolojik gelişimini onları çevreleyen sosyo-kültürel dinamiklerle birlikte değerlendirmeyi amaçlamaktadır. - Gelişim psikolojisi, bireylerin farklı yaşam evrelerinde yaşadığı değişimleri ve bu değişimlerin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyerek, gelişimsel psikopatolojinin doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Gelişimsel Psikopatoloji - Bozuklukları çok yönlü inceleyen bir yaklaşım. Bireyin gelişim süreci içinde maruz kaldığı farklı etkenler (genetik yapı, çevresel faktörler, aile dinamikleri) göz önünde bulundurularak ruh sağlığı bozukluklarının tanımlanması, önlenmesi ve tedavisi için yeni perspektifler sağlar. Örneğin, psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde bireyin yaşam öyküsü ve gelişimsel geçmişi dikkate alınabilir.

Gelişimsel Psikopatolojinin Temel İlkeleri -

• Gelişim İlkesi: Gelişim birçok yönde ilerleyebilir; farklı gelişim yolları tek bir noktada birleşebilir. Bu ilke, bireylerin farklı yaşam evrelerinde karşılaştıkları zorlukların farklılık gösterdiğini vurgular.
• Sistem İlkesi: Birey, aile, akranlar, okul ve toplum gibi sistemlerle sürekli etkileşim halindedir (Masten, 2006). Bu etkileşimlerin psikopatolojik bozukluklar üzerindeki etkileri incelenir.
• Bilgilendirici İlke: Normal işleyiş ve sapmalar arasındaki etkileşimi inceler (Masten, 2006). Bireyin normal gelişim yollarından sapmalar, psikopatolojik bozuklukların ortaya çıkmasına neden olabilir.
• Boylamsal Desen İlkesi: Patologların sürekliliğini boylamsal desenler yardımıyla araştırır. Özellikle çocukluk döneminde başlayan bozukluklar, ergenlik ve yetişkinlik döneminde de devam edebilir.
• Çok Düzeyli Yaklaşım İlkesi: Psikopatolojiler, genetik ve sosyal sistemler arasında çok katmanlıdır. Bireyin ruh sağlığı, bireysel özellikleri, ailesel geçmişi ve toplumun genel yapısı gibi faktörlerin etkileşimi sonucu şekillenir.

Tıbbi Model - İki unsurdan oluşur:

• Psikopatoloji, organik bir bozukluğun sonucudur.
• Fiziksel rahatsızlık gibi tanılama ve sınıflama yapılır. Modern psikiyatri, genellikle psikopatolojiyi organik nedenlerle açıklamaya çalışır.
• DSM-5 tanı sistemi, zihinsel bozuklukları olan çocukların semptomlarını ele alır; nörogelişimsel bozukluklar ve diğer zihinsel bozukluklar içerir, bu nedenle tedavi yaklaşımları hastanın spesifik durumuna göre şekillendirilir.

Davranışçı Model - Bireylerin davranışlarının çevreleriyle etkileşim sonucu şekillendiğini öne sürer.

• Davranışlar, öğrenme süreçleri ve çevresel etmenlerle belirlenir; bu bağlamda şartlandırma teorileri önemli rol oynamaktadır.
• Davranış eksikliği ve davranış fazlalığı psikopatolojiyi tanımlayan kavramlardır, örneğin davranış terapia sıkça kullanılan bir yöntemdir.

Öğrenmenin İlkeleri -

• Klasik ve Edimsel Koşullanma: Çocukların davranışlarının öğrenilmesinde kullanılır. Çocuğun çevresinden aldığı olumlu veya olumsuz pekiştireçler, davranışlarının gelişiminde önemli rol oynar.
• Pozitif ve negatif pekiştireçlerle davranışlar etkilenir; olumlu pekiştireçler davranışları artırırken, olumsuz pekiştireçler istenmeyen davranışları azaltmaya yardımcı olur.
• Sosyal Öğrenme Teorisi: Albert Bandura'nın teorisi, bireyler ve çevrelerarası karşılıklı belirleyiciliği vurgular. Bireylerin başkalarını gözlemleyerek nasıl davranış öğrenebileceğini açıklar.
• Bilişsel Gelişim Teorisi: Jean Piaget'ten gelen teori, zihinsel yeteneklerin yaşa bağlı değişimi ile ilgilidir. Çocukların düşünsel süreçlerinin nasıl geliştiğine dair teoriler sunar.
• Duyusal Motor Dönem (0-2 yaş): Aynı nesneleri ayırt edebilme.
• İşlem Öncesi Dönem (2-7 yaş): Düşünce benmerkezci, dilin kullanımı öğrenilir.
• Somut İşlem Dönemi (6-11 yaş): Mantıklı düşünme ve nesneleri kategorize edebilme yetisi.
• Soyut İşlem Dönemi (11 yaş ve üstü): Soyut düşünme yetisi kazanılır.

Psikoanalitik Model - Sigmund Freud'un geliştirdiği model; bilinçaltı süreçlerin etkisi. Zihin yapısı: id, ego, süperego olarak üç bölümden oluşur. Bilinç ve bilinçaltı arasındaki etkileşimlerin ruhsal sağlığı nasıl etkilediği araştırılır.

Freud'un Psikoseksüel Gelişim Dönemleri -

• Oral Dönem (doğum-18 ay): Gereksinimler başkalarına bağımlıdır; bu dönemde çocuk kendisinin ve çevresinin etkileşimini kurmaya başlar.
• Anal Dönem (18 ay-3,5 yaş): Tuvalet eğitimine odaklanma; çocuklar kontrol sahibi olmayı öğrenirler.
• Fallik Dönem (3,5-5 yaş): Cinsel organların keşfi ve Oedipus-Elektra kompleksi. Çocuklar kendilerini aile içinde farklı dinamiklerde konumlandırmaya başlarlar.
• Gizil Dönem (5-12 yaş): Cinsellik ilgi kaybı; sosyal beceriler ve arkadaşlık ilişkileri geliştirilir.
• Genital Dönem (ergenlikle birlikte): Cinsel dürtüler yeniden uyanır; kimlik geliştirme ve cinsel olgunlaşma süreci başlar.

Gelişimsel Psikopatoloji - Kriz, gelişim evrelerinin karakteristik özelliğidir; Erikson'un teorisi bu krizin çözümünü inceler. Gelişimsel krizlerin nasıl aşılacağı ve bireyin ruh sağlığı üzerindeki etkileri önemlidir.

Risk, Kırılganlık ve Koruyucu Faktörler - Risk, psikopatolojinin gelişimini artıran her durumdur; örneğin, aile içi dinamikler, ekonomik zorluklar gibi faktörler bireyin ruh sağlığını tehdit edebilir. - Koruyucu faktörler ise dayanıklılığı artıran unsurlardır (Rutter, 1990). Örneğin, güçlü sosyal destek sistemleri bireylerin yaşadığı zorluklarla başa çıkmalarında yardımcı olabilir.