Beschrijving van de huisjes

Vroeg-Paleolithicum (ca. 2.500.000 - 150.000 v.Chr.)

• Hominiden:
  • Australopithecus
  • Homo Habilis
  • Homo Ergaster
  • Homo Erectus
• Kenmerken:
  • Gebruik van vuur
  • Eenvoudige werktuigen
  • Georganiseerde kampen
  • Hutten of gebruik van uitstekende rotsen als schuilplaats
  • Jacht op groot wild
  • Figurine van Berekhat Ram

Midden-Paleolithicum (ca. 230.000 - 40/30.000 v.Chr.)

• Hominide:
  • Homo Neanderthalensis
• Kenmerken:
  • Bekwame jagers
  • Begrafenisrituelen
  • Niet-figuratieve kunstuitingen uit been (sierraden?)

Laat-Paleolithicum (ca. 50.000 - 10.000 v.Chr.)

• Hominide:
  • Homo Sapiens
• Kenmerken:
  • Vaste verblijfplaatsen tijdens de winter (constructies van mammoetbeenderen)
  • Grotschilderingen
  • Kleine draagbare objecten
  • Venusbeeldjes
    • Venus = Romeinse godin van de liefde (met Cupido): vruchtbaarheid, voortplanting

Prehistorische Vindplaatsen (Venusbeeldjes)

• Lespugue
• Dolní Věstonice
• Hohle Fels
• Galgenberg
• Willendorf

Venus van Tan-Tan

• Gevonden in 1999 in Tan-Tan (Marokko)
• Datering: 500.000 tot 300.000 jaar oud
• Hoogte: 6 cm
• Materiaal: steen (kwartsiet)
• Sporen van rode oker
• Interpretaties:
  • Menselijke gestalte?
  • Vrouw?
  • Vorm toevallig gevormd?

Venus van Willendorf

• Opgegraven in 1908 in Willendorf (Oostenrijk)
• Datering: 29.500 jaar oud
• Hoogte: 10,3 cm
• Materiaal: kalksteen (geen lokale steen)
• Resten van een rode beschildering
• Functie: vermoedelijk vruchtbaarheidssymbool

Venus van Lespugue

• Ontdekt in 1922 in de grot van Lespugue (Frankrijk)
• Datering: 26.000 tot 24.000 jaar geleden
• Hoogte: 13 cm
• Materiaal: ivoor van een slagtand
• Draagt dit figuurtje een rok??

La dame de Brassempouy

• Vrouw (dame)
• Kap of kapsel?
• Gevonden in 1892 in een grot in Brassempouy (Frankrijk)
• Datering: 25.000 jaar oud
• Materiaal: ivoor van mammoet
• Interpretatie: portret?

Löwenmensch of Leeuwenmens

• Gevonden in 1939 in Hohlenstein-Stadel (Duitsland)
• Datering: 40.000 jaar oud
• Materiaal: ivoor mammoet
• Zoomorf = diervormig
• Beer? Leeuw?
• Eén van de oudste en zeker een van de grootste en meest uitgewerkte figuratieve sculpturen
• Samengesteld uit meer dan 300 stukjes
• Interpretatie:
  • Sjamaan?
  • Mythisch wezen: half mens, half dier?

Lepenski Vir (Servië/Roemenië)

• Locatie: Sirinia Permian volcanic complex, aan de Donau
• Artefacts: vessels, chipped stone, artefacts of volcanic origin

Beschrijving van het dorp Lepenski Vir:

• Lege ruimte in het midden = dorpsplein
• De doden werden buiten het dorp begraven of onder de huizen
• Primaire voedselbron: visserij

Beschrijving van de huisjes:

• Gebouwd op terrassen
• Waaiervormig met tentachtige overkapping
• Gebruik van roodachtige, modderige klei = om de huizen te bedekken
• Basis grondplan: gebaseerd op een cirkelsegment van 60°
• Harde vloer: vloer van kalksteenklei, gemengd met dierlijke mest en as = uitgehard (beton)
• Haard in het centrum
• Beeldje (ronde steen)
• Complexe sociale cultuur
• Religie: er zijn heel wat sacrale objecten gevonden

Voormoeder (Lepenski Vir)

• Beschrijving:
  • Mensachtig/buste
  • Langwerpige neus
  • Mond van een vis?
  • Gestileerde armen
• Materiaal: gesneden uit ronde zandstenen (kasseien)
• Locatie: gevonden aan de oevers van de Donau
• Datering: 7.000 v.Chr.
• Grootte: +/- 50cm (niet groter dan 60cm maar toch als monumentaal beschouwd)
• Plaatsing: ingebouwd in de stenen vloeren van de huizen
• Betekenis:
  • Oermoeder? voorouder?
  • Riviergod?

Jericho

• Wat? Eerste échte stad (ca. 2000 bewoners)
• Wanneer? 7.500 - 6.900 v. Chr.
• Waar? Midden-Oosten, Palestina, Israël
• Kenmerken stad:
  • Massieve toren (9m diameter) en omwalling in steen
  • Overblijfselen houten trap
  • Brede gracht en massieve muren uit onbewerkte steen
  • Kanaalsysteem
  • Huizen in de vorm van een bijenkorf (rond) later vierkant
  • Huizen gemaakt uit adobe
    • Adobe = Een van vochtige leem gemaakte steen, die is gedroogd in de zon

Schedels (Jericho)

• Wat?
  • Schedels (ca. 9.000 jaar oud) gevuld met plaaster en schelpen
  • Met klei bedekt en ogen gemaakt van schelpen
• Waar bewaard?
  • In huis
• Betekenis / fuctie?
  • Waarschijnlijk als voorouderverering
  • Of om kwade geesten buiten houden?

Çatalhöyük

• Een versierd verhoogd platform met stierenhoornversiering:
  • Zit- en/of slaapplaats?
  • Onder het platform zijn ook skeletten teruggevonden
  • Sommige skeletten werden in matten gerold en opgeborgen in een gat in de muur

Seated Woman of Çatalhöyük

• Een ceremonieel zittende Godin, met twee leeuwen, gevonden in een graanopslagplaats
• Om de oogst of de voorraad beschermen
• Een matriarchaat die een moedergodin vereerde? (niet zeker)
• Een rituele rol in het gewone of zelfs dagelijks leven van de inwoners.

Göbekli Tepe

• NL = Navelheuvel
• Plaats: Zuidoost-Turkije
• Wanneer? 9.600 - 8.800 v. Chr.
• Wat? heiligdom = een rituele site met indrukwekkende architectuur dus geen permanent dorp
• Kenmerken site:
  • Ronde gebouwen met steeds kleiner wordende cirkelvormige muren binnenin
  • Overdekt?
  • T-pilaren
  • Nog maar 1,5% opgegraven → vele onbeantwoorde vragen
• Kenmerken beelden:
  • Sculpturen van wilde dieren zoals leeuwen, stieren, zwijnen, reptielen, slangen, vossen, gazellen en vogels
  • Soms met armen: mythische figuren?
  • Abstracte pictogrammen

Urfa man

• Datering: 10.000 tot 9.000 v. Chr.
• Eerste levensgrote afbeelding van een mens = eerste standbeeld
• Ogen zijn gemaakt van obsidiaan
• De mens nu belangrijker dan de dieren?
• Levende mens of bovennatuurlijk wezen?

Carnac (Frankrijk)

• Waar? Carnac, Frankrijk
• Wanneer? 5.000 v.Chr. (oudste bouwwerken in Europa)
• De stenen staan over een afstand van 8 kilometer
• In totaal resteren er nu nog ongeveer 2600 van de oorspronkelijke naar schatting 11.000 stenen
• Betekenis: voor prehistorische sjamanistische rituelen?
  • Rituelen rond de zon en de maan
  • Het zouden een soort kalenders geweest kunnen zijn
  • De Kelten, die rond 400 v.Chr. in dit deel van Europa arriveerden, maakten gebruik van deze monumenten voor hun religieuze ceremoniën

Stonehenge

• Voorbeeld van menhircirkels (ook cromlech of henge genoemd):
  • Voornamelijk rond maar ook ellips of hoefijzervormig
• Wat? henge = een cirkel of ovaal bouwwerk, met een greppel (een soort kuil) eromheen en een wal (heuvel) in het midden. Vaak is er een doorgang in de wal.
• Waar? Zuid-Engeland
• Wanneer? 8.000 tot 2.300 v.Chr.
• Betekenis? Er zijn menselijke resten gevonden. Begraafplaats? Gezondheidscentrum? Zonnewende?
• Probleem:
  • Stonehenge werd zwaar gerestaureerd. Hoe zag het er oorspronkelijk uit?

Mesopotamië

• Betekent 'tweestromenland'
• = zeer vruchtbaar gebied
• Vandaag te situeren in het Midden-Oosten:
  • huidige Egypte, Israël, Palestina, Jordanië, Koeweit, Libanon, Syrië, Irak, Iran en Turkije
• Twee belangrijke stromen:
  • Tigris + Eufraat
• Neolithische revolutie:
  • Jagers en verzamelaars schakelen over op akkerbouw en veeteelt.

Mesopotamische beschavingen

• De Assyriërs (2000 - 612 v.Chr.)
  • Met hoofdsteden Assur en Nineve
  • Bekend om:
    • Hun krachtige leger
    • Grote steden
    • Enorme paleizen
    • Veel dienaars (slaven)
    • Bas-reliëfs
• De Babyloniërs (1760 - 539 v.Chr.)
  • Met als hoofdstad Babylon.
  • Een van de grootste en mooiste steden van de oude wereld
  • Bekend door de beroemde Toren van Babel
  • Ontwikkelden een wetboek: de Codex van Hammurabi

Het spijkerschrift:

• Ontstaan
  • 3.300-2.900 v.Chr.
  • Ontwikkelt vanuit een protoschrift (voorloper van het schrift)
  • Sumerisch pictografisch schrift
• Situatie
  • Tweestromenland zorgt voor voedseloverschotten
  • Nood aan een systeem om handelswaar te inventariseren
  • Rolzegels = kleine cilinders van steen, glas of metaal met unieke tekeningen en patronen
  • Gerold in klei
  • Gebruikt om opslagvaten en documenten te verzegelen of aan te tonen wie de eigenaar is
• Conclusie
  • De oudste toepassing van het schrift is dus economisch
  • Rond 2.400 v.Chr. verschijnen de eerste literaire composities

Codex van Hammurabi:

• Ontstaan
  • Opgesteld door Hammurabi, lid van de dynastie van de Amorieten en koning van het Babylonische rijk
• Wat?
  • Één van de oudste wettenverzamelingen met regels en straffen voor verschillende misdrijven
  • 282 wetten die heel wat domeinen van de samenleving beslaan
• Wanneer?
  • Ca. 1.780 v.Chr.
• Materiaal?
  • Basalt, een harde steensoort

Stèle

• Een rechtopstaande stenen pilaar of plaat, vaak voorzien van inscripties of afbeeldingen
• Dient om wetten en decreten vast te leggen, zoals bij de Codex van Hammurabi maar wordt ook als gedenkteken of grafsteen gebruikt
• Deze is 2,25m hoog
• Wie was Hammurabi?
  • Lid van de dynastie van de Amorieten en koning van het Babylonische rijk

Gilgamesj-epos:

• Ontstaan
  • Ca. 2.100 v.Chr.
  • Ontdekt in de bibliotheek van koning Assoerbanipal in Ninive, de hoofdstad van Assyrië
• Wat?
  • De tekst is in spijkerschrift op kleitabletten geschreven
  • Een van de oudste literaire werken
  • Een heldendicht (= epos) van ongeveer 3000 dichtregels
  • Thema: vriendschap, avontuur en sterfelijkheid
  • Mythologische avonturen van de held Gilgamesj en zijn vriend Enkidu
    • Gilgamesj, koning van Uruk (half god, half mens) is sterk maar arrogant
    • Enkidu is een wilde man door de goden gemaakt
  • Gelijkaardig verhaal in de bijbel: Ark van Noah

Geloof en goden:

• Wat?
  • Geloof meergodendom of polytheïsme
  • Elke god heeft een eigen taak of domein (bijvoorbeeld de zon, water, liefde, oorlog…)
  • Mensen bouwen tempels en brengen offers om de goden gunstig te stemmen
• Belang van goden in kunst:
  • Goden worden vaak afgebeeld op reliëfs, beeldjes en tempels
  • Koningen laten zichzelf afbeelden naast goden om te tonen dat ze door hen worden beschermd

The Sumerian Pantheon

• An: god van de hemel (Sky God)
• Nammu: god van het oerwater (The Primeval Sea)
• Ki: god van de aarde (Earth Goddess)
• Enlil: god van de lucht (adem) en vegetatie (God of Air and Vegetation)
• Ninlil: god van het graan (Grain Goddess)
• Ningal: god van het riet (Reed Goddess)
• Nanha/Sin: god van de maan (Moon God)
• Nergal: god van de oorlog (God of War)
• Ereshkigal: god van de onderwereld (Queen of the Underworld)
• Utu: god van de zon (Sun God)
• Inana: god van de vruchtbaarheid (Goddess of Fertility)
• Dumuzi:
• Nusku: god van het vuur (God of Fire)

Steden en gebouwen:

• Uruk
  • De eerste echte stad
  • Gelegen in een moerasrijk gebied met veel vis en gevogelte
  • Grote bevolkingstoename 4.000 v.Chr.
  • Toenemende bedrijvigheid trekt mensen uit de omgeving
  • Ontstaan van een gemeenschappelijke identiteit
  • Samenleving niet langer gebaseerd op familieverwantschap
  • Inwonerschap van de stad wordt belangrijk
  • Hemelgod Anu en vruchtbaarheidsgodin Inanna als beschermgoden
  • Groot stedelijk centrum (vanaf ca. 3500 v.Chr.)
    • Oppervlakte: 5,5 km²
    • Bevolking: mogelijk 50.000 inwoners
    • Grootste stad van de oudheid
    • Culturele en religieuze hoogtepunt
    • Belangrijke handelsstad met verre regio's.
    • Grote landbouwgronden
  • Priester-koning en de tempel
    • 1 priester-koning bemiddelt tussen goden en inwoners
    • Tempel voor rituelen en offerceremonies (deel van de oogst)
  • Schrift en bureaucratie
    • Schrift ontwikkeld voor administratieve doeleinden
    • Ontstaan van bureaucratie om tempelbezit en economie te beheren
• Ziggurat van Ur
  • Ziggoerat of Ziggurat =
    • een tempel in de vorm van een terrasvormige piramide, de verschillende verdiepen worden kleiner
  • Gewijd aan de god:
    • Sin/Nanna (maangod)
  • Materiaal:
    • gebakken steen met bitumen (een stroperige, zwarte, organische stof die voorkomt in natuurlijke oliebronnen en wordt gebruikt voor o.a. waterdichting) en adobe (zongedroogde stenen)
  • Functie:
    • Tempel: offerplek maar er wordt ook eten uitgedeeld
    • Herkenningspunt
  • Uitgebreide handelsnetwerken:
    • Cederhout uit Libanon
    • Zilver van de berg Aman
    • Lapis lazuli uit Afghanistan
  • Koningsgraven:
    • Vondsten tonen rijkdom en luxe
    • Beschikbaarheid van kostbare materialen
    • Hoog vakmanschap
• Toren van Babel
  • Nabopolassar en de heropbouw van Babylon
    • Vestigt een nieuwe Babylonische dynastie na de verwoesting door de Assyriërs (689 v.Chr.)
    • Herstelt Babylon en wijdt de heropbouw aan de oppergod Mardoek (Bel/Baäl) = god van o.a. de schepping
  • Bouw van de ziggoerat Etemenenanki
    • Betekenis: "Het Huis der grondvesting van hemel (An) en aarde (Ki)"
    • 91 meter hoog met een gigantische uitstekende trap
    • Behoort tot de tempel van Mardoek
  • De toren van Babel
    • De Babyloniërs noemden de toren Babibli
    • In de bijbel = toren van Babel

Pieter Bruegel de Oude, De toren van Babel (ca. 1563)

• Gelijkenis?
  • Toren
• Verschil?
  • Geen terrassen
  • Olieverf op paneel
  • Afmetingen: 114 × 155 cm
  • Locatie: Kunsthistorisches Museum in Wenen

Isjtarpoort of Poort van Isjtar

• Gebouwd door? koning Nebukadnezar II
• Gewijd aan? de godin Isjtar (vruchtbaarheid)
• Wanneer? 575 v.Chr.
• Materiaal? gedecoreerd met geglazuurde tegels
• Wat is er afgebeeld?
  • Mythologische dieren - Sirruš (een soort draak)
  • De oeros (uitgestorven)
  • Leeuwen
  • Madeliefjes die Isjtar symboliseren
• Glazuurkunst =
  • een dunne glasachtige laag aangebracht op bv. tegels en andere gebakken materialen om deze te beschermen, te versieren of te verbeteren. Door het glazuren wordt aardewerk minder poreus.

Sirruš

• Mythologische draak
• Gespleten tong
• Een lange nek
• Een staart als een slang
• Reptielachtige schubben over zijn hele lijf (slang)
• Gekrulde hoorns (ram/stier)
• Voorpoten zijn als een leeuw en achterpoten als een arend

Standaard van Ur

• Wat:? een rechthoekige houten 'doos'
• Afmetingen: 22 x 50 cm
• Wanneer? ca. 2600 v.Chr.
• Materiaal? gemaakt van onder meer schelpen, rode kalksteen en lapis lazuli (blauw)
• Wat is er te zien?
  • Vredeskant
    • de vorst terwijl hij met zijn familie aanzit bij een feestmaal
    • ze dragen vermoedelijk ezelsvellen en worden door slaven bediend
    • aan de rechterzijde staat een zangeres die begeleid wordt door een man met harp
    • onderste rijen: hovelingen en slaven die nieuw voedsel en andere goederen aandragen
  • Oorlogszijde:
    • een Sumerisch leger met wagens en strijders.
    • bovenaan is de Sumerische vorst te zien die gevolgd wordt door drie hovelingen en een strijdwagen
    • soldaten te zien die gevangenen naar de vorst leiden

Reliëfkunst: Winged Genie uit Mesopotamië

• Bovennatuurlijk wezen
• Beschermende functie, vaak afgebeeld in paleizen en tempels
• Symboliek:
  • Vleugels → goddelijke status.
  • Dennenappel & emmer → rituele zuivering en vruchtbaarheid
  • Spierbundels & baard → kracht en autoriteit
• Vergelijkbaar met: Egyptische goden, Bijbelse cherubijnen en Griekse gevleugelde figuren
• Doel: bescherming van de koning en heilige ruimtes.

Assyrisch reliëf uit het paleis van Ashurnasirpal II

• Wanneer?
  • 9de eeuw v.Chr.
• Beschrijving:
  • Koning met assistenten en gevleugelde bewaker: in profiel, stijf, statisch (oorspronkelijk polychrome)
  • Koning: herkenbaar door zijn kroon en lange baard, vele juwelen, messen en zwaard
  • Assistenten: dragen eenvoudige juwelen

Koninklijke leeuwenjacht uit het paleis van Ninive

• Wanneer?
  • 7de eeuw v.Chr.
• Beschrijving:
  • Koning die vecht met agressieve leeuw
  • Zijn assistent begeleidt hem hierbij
  • De koning als sterk figuur (macht)
  • Bas- of laagreliëf
  • In profiel
  • Statisch, stijf
  • Veel details
• Kenmerken van reliëfs uit Mesopotamië:
  • Rijkdom, macht en veel details

Stierman (Lamassu = Sedu?)

• Gevleugeld mythisch wezen
• Beschrijving:
  • Hij heeft het lichaam van een stier (of leeuw) en het hoofd van een mens.
  • Hij heeft vleugels van een adelaar, hoorns op het hoofd en oren van een stier
  • Hij heeft 5 poten:
    • Vooraan: statisch
    • Profiel: beweging
• Functie:
  • Poortwachters (te zien bij paleispoorten)
• Symboliseren:
  • bescherming, kracht en goddelijke wijsheid

Hiërogliefen

• Ontstaan
  • Rond 3100 v. Chr.
• Wat?
  • = schrift van de Egyptenaren
  • Afbeeldingen en tekens in plaats van letters.
  • Betekent letterlijk: "heilige tekens" (Griekse naam)
  • Egyptenaren noemen het: "goddelijke woorden"
  • Gegeven door de god Thoth
  • Alleen schrijvers (schriftgeleerden) konden het lezen en schrijven na jarenlange studie

De steen van Rosetta

• Materiaal?
  • Graniet = donkere steen
• Gevonden waar en wanneer?
  • 1799 in Egypte
• Wanneer en door wie werd de steen ontcijferd?
  • In 1822 door Jean-François Champollion.
• Bewaarplaats?
  • British Museum

Cartouche

• Afzonderlijke ruimte voor hiërogliefen
• Frans: 'kogelhuls'
• Bevat meestal een naam, enkel voor farao's
• Kan rechtop staan of plat liggen

Schrijven in het Oude Egypte:

• Graveren in steen voor blijvende teksten
• Schrijven op papyrus:
  • Ca. 5000 jaar geleden
  • Vroegste vorm van papier
  • Gemaakt van Nijlriet (Cyperus papyrus)
  • Kostbaar gebruikt voor belangrijke teksten
  • Droog klimaat hielp bij de bewaring
• Papyrusrol:
  • Papyrus is broos materiaal, daarom als rol bewaard en vervoerd

Mummies

• Wat is een mummie?
  • Een mummie is een lichaam dat door een speciaal proces bewaard blijft om ontbinding te voorkomen.
• Hoe maakten ze een mummie?
  • Verwijderen van organen behalve het hart (ziel)
  • Lichaam drogen
  • Inoliën en inwikkelen
  • Versieren en begraven

Canopen:

• Speciale vazen waarin de oude Egyptenaren de organen van een overledene bewaarden.
• Deze werden bijgezet in het graf, samen met de grafgiften en andere attributen die de dode nodig had in het hiernamaals.

Het graf van Toetanchamon

• Toetanchamon:
  • Jonge farao van Egypte (ca. 1332-1323 v.chr.), 18e dynastie
  • Wordt farao op jonge leeftijd (ongeveer 9 jaar)
  • Herstelt de oude Egyptische religie na de hervormingen van zijn vader, Achnaton (monotheïsme)
  • Sterft jong, waarschijnlijk rond 19 jaar
  • Wereldberoemd door de ontdekking van zijn vrijwel intacte graf in 1922 door Howard Carter
• Ontdekking van het graf
  • Archeoloog Howard Carter zoekt naar faraograven in de Vallei der Koningen
  • In 1922 vindt het team een verborgen trap in het zand
  • Achter een verzegelde muur ligt een ongeplunderd graf
  • In de grafkamers vinden ze duizenden waardevolle voorwerpen zoals juwelen, sandalen, stoelen en strijdwagens

Plattegrond graf van Toetanchamon

• 1. Gang
• 2. Voorhof (antechamber)
• 3. Grafkamer (burial chamber)
• 4. Schatkamer (treassury)

Vragen over Toetanchamon

• Wie ontdekte het graf van Toetanchamon?
  • Howard Carter
• Waar, op welke plek in Egypte, bevond het graf zich?
  • Vallei der koningen
• Waarom is het graf zo belangrijk?
  • Omdat het graf zo goed als onbeschadigd of ongeschonden is gebleven.
• De vloek van Toetanchamon =
  • De legende stamt uit de Egyptische oudheid en zegt dat dezelfde die het graf van een farao betreedt vervloekt wordt.
• Wie was Toetanchamon?
  • Was van zijn 9 tot 19 jaar de Farao van Egypte.
• Wat is een sarcofaag?
  • Een Egyptische doodskist.
• Wat is een farao?
  • Een Egyptische koning die in een groot huis en paleis woont.

Mastaba

• Betekent 'bank' in het Arabisch (lijkt vanuit de verte op een modderbank)
• Grafwoning voor de rijkere klasse
• Rechthoekige structuren van klei of steen
• Lijkt op een langwerpige afgeknotte piramide
• Ondergrondse grafkamer met grafgiften (voedsel, gebruiksvoorwerpen)
• De mastaba bestaat uit twee delen:
  • a en b: onder de grond
    • hier is de koning begraven
    • a = schacht
    • b = grafkamer
  • c, d, e: boven de grond
    • hier is de cultusruimte
    • c = voorraadskamer
    • d = offerkapel
    • e='ka'-beeld (beeld overledene)

Vizier:

• Hoogste ambtenaar in het oude Egypte (≈ eerste minister)
• De belangrijkste adviseur van de farao
• Heeft veel macht.

De piramide van Djoser

• Eerste trappenpiramide in Egypte (ca. 2650 v.Chr.)
• Gebouwd in Saqqara, bij de hoofdstad Memphis
• Ontworpen door Imhotep, vizier van farao Djoser
• Bestaat uit zes op elkaar gestapelde mastaba's (62 m hoog)
• Een indrukwekkend technisch meesterwerk, zichtbaar van ver
• Ondergronds: 28 m diepe schacht met een labyrint van 5,7 km om rovers te misleiden

De knikpiramide van Snofroe

• Wat?
  • Knikpiramide
• Wanneer?
  • 2600 v.Chr.
• Bouwheer?
  • Snofroe van Dasjoer
    • bouwheer = diegene die een gebouw laat bouwen

Piramides van Gizeh

• Welke farao's bouwden de piramides van Gizeh?
  • Cheops, Chefren en Mykerinos

Sfinx van Gizeh

• Naam beeld: de sfinx van Gizeh
• Sfinx =
  • een mythisch wezen met de gedaante van half man, half leeuw
• Functie:
  • als wachter of beschermer

Toetanchamon

• Welk graf uit de Vallei der Koningen is het meest gekend?
  • Toetanchamon, Toetanchaton of Toetankhamon

Tempel