temel hukuk11

Bölüm 11: Kişilik Kavramı

Genel Olarak Kişi ve Kişilik Kavramı

  • Kişi (person): Hak ve borçlara sahip olabilen varlıklara denir.

  • Kişilik (personality): Hukukça korunan kişiye bağlı değerlerin bütününü ifade eder.

Kişi Olmanın Sonuçları

  1. Kişiler irade açıklayabilirler.

  2. Kişiler hukuki işlemler yapabilirler.

  3. Kişiler malvarlığına sahip olabilirler.

  4. Kişiler hak ve borç altına girebilirler.

  5. Kişiler sorumluluk sahibidirler.

  6. Kişiler, mahkemelerde davacı veya davalı olabilirler.

Kişi Türleri

  • Gerçek Kişiler

  • Tüzel Kişiler:

    • Özel hukuk tüzel kişileri (Kişi toplulukları: Dernekler, Şirketler, Mal toplulukları: Vakıflar)

    • Kamu hukuku tüzel kişileri (Kişi toplulukları: Kamu idareleri; Devlet, İl özel idaresi, Belediyeler, Köyler) ve Mal toplulukları (Kamu kurumları)

Şema 11.1: Kişiler

  • Gerçek Kişiler

  • Tüzel Kişiler

    • Özel Hukuk Tüzel Kişileri

      • Kişi Topluluğu: Dernekler, Şirketler

      • Mal Topluluğu: Vakıflar

    • Kamu Hukuku Tüzel Kişileri

      • Kişi Topluluğu: Kamu idareleri (Devlet, İl özel idaresi, Belediyeler, Köyler)

      • Mal Topluluğu: Kamu kurumları (Üniversiteler, TRT, TÜBİTAK, KİT, SGK)

I. Gerçek Kişiler

  • Gerçek Kişiler: İnsanlardır ve haklara ve borçlara ehildirler.

A. Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi

  1. Gerçek Kişiliğin Başlangıcı: Tam ve sağ doğumla başlar; çocuk anne karnından tamamen ayrılıp yaşamış olmalıdır.

    • Sağ doğan cenin, hak süjesi olabilir, örneğin babasının mirasçısı olabilir.

    • Ölümden önce bir an yaşamış olan çocuk, ölen babasının mirasçısıdır.

  2. Gerçek Kişiliğin Sona Ermesi: Ölüm ve gaiplik.

    • Ölüm: Gerçek kişiliği sona erdirir; ölüm durumları ispat edilmelidir (MK, m.29).

    • Gaiplik: Uzun süre haber alınamama veya ölüm tehlikesi içinde kaybolma durumlarında mahkeme kararıyla gaiplik kararı verilebilir (MK, m.32).

B. Kişinin Ehliyetleri

  1. Hak Ehliyeti: Kişilerin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğidir; bir insan doğduğu anda hak ehliyetine sahiptir (MK, m.8).

  2. Fiil Ehliyeti: Kişinin kendi fiilleriyle hak kazanabilme ve borç altına girebilme yeteneğidir (MK, m.9).

    • Fiil ehliyeti, hukuki işlem yapma ehliyeti, haksız fiillerden sorumlu olma ehliyeti ve dava ehliyeti içerir.

C. Fiil Ehliyeti Bakımından Kişilerin Sınıflandırılması

  1. Tam Ehliyetliler: Fiil ehliyetinin tüm koşullarını taşırlar.

  2. Sınırlı Ehliyetliler: Yasal danışman atanmış erginlerdir.

  3. Sınırlı Ehliyetsizler: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılardır.

  4. Tam Ehliyetsizler: Ayırt etme gücünden yoksun kişilerdir.

Tüzel Kişiler

  • Tüzel Kişiler: Bağımsız varlık şeklinde örgütlenmiş, haklara ve borçlara sahip olabilen kişi ve mal topluluklarıdır.

  • Tüzel kişiler ikiye ayrılır: Özel hukuk ve kamu hukuku tüzel kişileri.

A. Özel Hukuk Tüzel Kişileri

  • Kazanç amacı gütmeyen tüzel kişiler; Dernekler ve Vakıflar.

  • Kazanç amacı güdenler; Şirketler.

B. Kamu Hukuku Tüzel Kişileri

  • Kamu idareleri ve kamu kurumlarıdır.

Kamu İdareleri

  1. Devlet: Merkezî idare, tek bir kamu tüzel kişiliğine sahiptir.

  2. Mahalli İdareler: Yerel yönetimler (il, belediye, köy).

    • İl Özel İdaresi: İl halkının ihtiyaçlarını karşılamak için kurulmuş.

    • Belediyeler: Mahallî ihtiyaçları karşılamak üzere kurulmuş.

  3. Köy: Küçük ve yaygın yerleşim yerleri olarak kurulmuştur.

Mal Topluluğu Şeklindeki Kamu Kurumları

  • Belirli bir malvarlığını kamu yararına tahsis eden kuruluşlardır.