Dinshunoslik fanining predmeti va funksiyalari

  • Dinshunoslik; o‘zining o‘rganish obyektiga ega bo‘lib, dinlarning paydo bo‘lishi, ijtimoiy mohiyati va jamiyatdagi roli, shuningdek diniy e’tiqodlarning rivojlanishi hamda evolyutsiyasini ilmiy kuch bilan o‘rganadi.

Reja

  • 1. Dinshunoslikning fan sifatida shakllanishi; predmeti, funksiyalari, kategoriyalari.
  • 2. Dinshunoslikning boshqa ijtimoiy fanlar bilan o‘zaro aloqasi.
  • 3. Ijtimoiy muhit va diniy an’analarning shaxsning diniy e’tiqodiga va individual tarbiyasiga ta’siri.

Din ta'rifi

  • Din inson va jamiyat hayotining ma’naviy asoslaridan biri bo‘lib, kishilarni ezgulikka chorlaydi.
  • Din (arabcha – ishonch, ishonmoq) – borliqni yaratuvchi va boshqaruvchi oliy mavjudotga, xudoga nisbatan munosabatlar, tasavvurlar, urf-odat va marosimlar majmui.
  • Har bir din o‘ziga xos sig‘inish obyekti, rasm-rusumlari, ibodatlari va aqidalarga ega.

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

  • 35-modda: Hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanadi. Har kim xohlagan dinga e'tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e'tiqod qilmaslik huquqiga ega.
  • Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Dinshunoslik fanining maqsadi

  • O‘quvchilarga din haqida to‘g‘ri, ilmiy asoslangan va bugungi hayot talablariga mos tushunchalar berish.
  • Din va uning kelib chiqishi, milliy va jahon dinlari asoslari, ta’limoti va tarixi to‘g‘risida ilmiy-nazariy tushunchalar berish.
  • Dinning jamiyatda o‘rni, ma’naviy kamol toptirishda diniy qadriyatlarning ahamiyatini yoritish.
  • O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining din va diniy qadriyatlar haqidagi tushunchalar.
  • Haqiqiy diniy qadriyatlarni soxtalaridan farqlash va dinga ongli munosabat shakllantirish.
  • Diniy bag‘rikenglik ruhida tarbiyalash.

Dinshunoslik fanining vazifalari

  • O‘quvchi yoshlarda din va uning shakllari to‘g‘risida sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish.
  • Fuqarolarning faoliyati vijdon erkinligiga doir qonun talablariga muvofiq ekanligini, hamda e’tiqodi sog‘lom shaxs ma’naviyatida milliy va diniy qadriyatlar uyg‘unligi.
  • O‘quvchilarni diniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash.

Dinning asosiy funksiyalari

  • Dunyoqarashlik: Diniy manbalar va qadriyatlar asosida muayyan diniy dunyoqarash shakllantirish.
  • Kompensatorlik: To‘ldiruvchi, tasalli beruvchi vazifasi.
  • Kommunikativlik: Dindorlar birligini ta'minlovchi aloqa bog‘lash.
  • Regulyatorlik: Dindorlar hayotini tartibga solish, nazorat qilish.
  • Integratorlik: Diniy e'tiqod asosida odamlarni birlashtirish.
  • Legitimlovchilik: Qonunlashtirish.

Dinlarning tasnifi

  • Dinlar e’tiqod qiluvchilar soni, o‘ziga xosligi va millat tanlamasligiga ko‘ra:
    1. Urug‘-qabila dinlari: Totemistik, animistik, fetishistik; avstraliyalik, janubiy amerikalik, afrikali qabilalarda mavjud.
    2. Milliy dinlar: Biror millatga xos, butunlay boshqa millat vakillari qabul qila olmaydigan; masalan, yahudiylik, hinduiylik, konfutsiylik, sintoiylik.
    3. Jahon dinlari: Dunyo bo‘ylab keng tarqalgan; buddaviylik, xristianlik, islom.

Dinlarning klassifikatsiyasi

  • Monoteistik: Yakkaxudolik (yahudiylik, islom).
  • Politeistik: Ko‘pxudolik (hinduiylik, konfutsiylik).

Dinshunoslikning amaliy ahamiyati

  • Dinshunoslik talabalarda barcha dinlar qadriyatlariga hurmat bilan qarashni tarbiyalaydi.
  • Tarix, falsafa, psixologiya, sotsiologiya va arxeologiya kabi ijtimoiy fanlar bilan bog‘liq.