procesy-merged
TEST SIECI UWAGI (Attention Network Test, ANT)
Posner i Petersen (1990), Petersen i Posner (2012)
Trzy systemy składające się na mózgowe mechanizmy uwagi:
* wzbudzeniowy (alerting)
* wzbudzanie i podtrzymywanie wrażliwości systemów sensorycznych na bodźce zewnętrzne
* lokalizacja: płaty czołowe i ciemieniowe
* neurotransmiter: noradrenalina
* orientacyjny (orienting)
* selekcja informacji percepcyjnej
* kierowanie uwagi w określone miejsce:
* mimowolne (np. w odpowiedzi na pojawienie się nieoczekiwanego bodźca)
* zamierzone (np. w przeszukiwaniu pola wzrokowego)
* jawne (połączone ze skierowaniem głowy lub oczu w stronę bodźca)
* ukryte (bez takiej aktywności)
* lokalizacja: górna i dolna kora ciemieniowa, styk skroniowo-ciemieniowy (temporoparietal junction), przednie pola wzrokowe (frontal eye fields), wzgórek górny (superior colliculus) w śródmózgowiu, poduszka (pulvinar) i jądro siatkowate (reticular nucleus) we wzgórzu
* neurotransmiter: acetylocholina
* zarządczy (executive)
* monitorowanie i rozwiązywanie konfliktów w przetwarzaniu, wykrywanie błędów
* angażowany, kiedy wymagane są zachowania nowe lub słabo wyćwiczone, w sytuacjach niebezpiecznych, trudnych, wymagających przezwyciężania nawyków, planowania, podejmowania decyzji
* loklizacja: przednia część kory zakrętu obręczy (anterior cingulate cortex), przednia część wyspy (anterior insula), boczna kora przedczołowa (lateral frontal cortex), zwoje podstawy (basal ganglia)
* neurotransmiter: dopamina
* warunki w eksperymencie, w których angażowane są poszczególne systemy
* wzbudzeniowy – ekspozycja sygnału zapowiadającego pojawienie się bodźca, który wymaga reakcji
* orientacyjny – ekspozycja wskazówki zapowiadającej, gdzie pojawi się bodziec
* zarządczy – ekspozycja bodźca lub bodźców wywołujących niezgodne reakcje (jak w zadaniu Stroopa czy w zadaniu Eriksenów)
* w ANT na ekranie pojawiają się łańcuchy strzałek
* należy – naciskając jeden z dwu klawiszy – zareagować na skierowanie centralnej strzałki
* próby zgodne → → → → → ← ← ← ← ←
* próby niezgodne → → ← → → ← ← → ← ←
* próby neutralne — — ← — — — — → — —
* ekspozycja strzałek może być:
* poprzedzona ekspozycją gwiazdki w miejscu, w którym pojawią się strzałki (np. nad punktem fiksacji albo pod nim)
* poprzedzona ekspozycją gwiazdki w miejscu fiksacji albo dwóch gwiazdek w dwóch miejscach, w których mogą pojawiać się strzałki (np. nad punktem fiksacji i pod punktem fiksacji) – wtedy gwiazdka lub gwiazdki zapowiadają pojawienie się bodźca, ale nie sygnalizują jego położenia
* niepoprzedzona ekspozycją gwiazdki/gwiazdek
* sprawność systemu zarządczego
* czas reakcji w próbach niezgodnych minus czas reakcji w próbach zgodnych
* sprawność systemu wzbudzeniowego
* czas reakcji w próbach bez gwiazdki minus czas reakcji w próbach z gwiazdką centralną albo z dwiema gwiazdkami
* sprawność systemu orientacyjnego
* czas reakcji w próbach z gwiazdką centralną albo z dwiema gwiazdkami minus czas reakcji w próbach z gwiazdką peryferyczną (zapowiadającą położenie bodźca)
EFEKT STROOPA
Interferencja i facylitacja
* interferencja = czas reakcji w próbach niezgodnych – czas reakcji w próbach neutralnych
* facylitacja = czas reakcji w próbach neutralnych – czas reakcji w próbach zgodnych
* asymetria interferencji: w warunkach niezgodności obecność wyrazu zakłóca nazywanie koloru, ale kolor nie zakłóca czytania wyrazuEfekt Stroopa a kontrola poznawcza
* „(…) kontrola poznawcza to zdolność realizacji zachowań ukierunkowanych na realizację celu w warunkach, kiedy inne zachowania mają charakter bardziej rutynowy bądź bardziej się narzucają” (Cohen, 2017, s. 3)
* u sprawnie czytającej osoby czytanie wyrazu jest silnym rywalem wymaganej przez zadanie czynności nazywania koloru czcionki; poprawne i sprawne wykonanie zadania wymaga wyhamowania tej tendencji
* stąd wielkość interferencji w zadaniu Stroopa jest traktowana jako wskaźnik sprawności mechanizmów kontroli poznawczej – w szczególności hamowania
* zadanie Stroopa jest narzędziem eksploracji właściwości tych mechanizmów w różnorodnych kontekstach i w związku z różnymi problemami i hipotezamiprzykłady badań z użyciem zadania Stroopa (lub zadań podobnych):
* wpływ nagród na kontrolę poznawczą (Padmala i Pessoa, 2011)
* pamięć prospektywna, kontrola proaktywna i reaktywna (Bugg, McDaniel, Scullin i Braver, 2011)
* funkcjonowanie poznawcze osób różniących się pojemnością pamięci roboczej (np. Kane i Engle, 2003; Meier i Kane, 2013)
* różnice indywidualne w sprawności funkcji zarządczych (Friedman, Miyake, Robinson i Hewitt, 2011)
* paradoksalne efekty prób tłumienia myśli (Wegner, Erber i Zanakos, 1993)Hipoteza zróżnicowanego poziomu zautomatyzowania czytania wyrazu i nazywania koloru
* interpretacja interferencji (i asymetrii interferencji) w zadaniu Stroopa w wyjaśnieniu przeciwstawiającym procesy „automatyczne” i „kontrolowane”:
* w wyniku długotrwałego ćwiczenia czytanie staje się procesem automatycznym i obligatoryjnym (nie możemy go powstrzymać), wymagającym minimalnego udziału uwagi, natomiast mniej wyćwiczone nazywanie koloru jest procesem kontrolowanym, wymagającym zaangażowania uwagi
* proces automatyczny zakłóca proces kontrolowany, ale nie odwrotnie (proces automatyczny uaktywnia się samoczynnie i rozwija bez zaangażowania uwagi, natomiast proces kontrolowany nie)
* o tym, że efekt interferencji wiąże się z względnym poziomem zautomatyzowania obydwu czynności umysłowych, świadczą wyniki badań MacLeoda i Dunbara (1988)MacLeod i Dunbar (1988), eksperyment 3
* kojarzenie 4 różnych kształtów (białe na czarnym tle) z nazwami 4 różnych kolorów (zielony, różowy, pomarańczowy, niebieski) – stałe przyporządkowanie nazwy koloru do kształtu
* 20 sesji ćwiczeniowych (każda w innym dniu)
* w pierwszym, piątym i dwudziestym dniu ćwiczenia dwa dodatkowe zadania:
* nazywanie kolorów na kształcie
* reagowanie nazwą koloru na kształt, kiedy kształty same ukazują się w różnych kolorach
* nazywanie kolorów na kształcie
* próby zgodne – kolor taki jak skojarzony z kształtem
* niezgodne – kolor inny niż skojarzony z kształtem
* neutralne (warunek kontrolny) – kolor na kwadracie
* reagowanie nazwą koloru na kształt, kiedy kształty same ukazują się w różnych kolorach
* próby zgodne – kolor taki jak skojarzony z kształtem
* niezgodne – kolor inny niż skojarzony z kształtem
* neutralne (warunek kontrolny) – kształty w białym kolorze
* Asymetria interferencji w różnych fazach ćwiczenia (bodźce niezgodne)
| | Nazywanie kolorów na kształcie | Reagowanie nazwą koloru na kształt |
| :---------------------------- | :----------------------------- | :-------------------------------- |
| 1. dzień ćwiczenia | brak interferencji | interferencja |
| 5. dzień ćwiczenia | interferencja | interferencja |
| 20. dzień ćwiczenia | interferencja | brak interferencji |
* wnioski:
* terminy „kontrolowane” i „automatyczne” określają krańce kontinuum, a nie dyskretne kategorie
* miejsce na tym kontinuum zajmowane przez proces zależy zarówno od uczenia się (ile razy ten proces był powtórzony), jak i od kontekstu, w którym występuje (jakie inne procesy są uruchomione w tym samym czasie)Model wyścigu procesów czytania wyrazu i nazywania koloru
* popularne niegdyś (do późnych lat 70. XX w.) wyjaśnienie efektu Stroopa
* dwa aspekty bodźca są przetwarzane równolegle z różnymi prędkościami
* przeczytanie wyrazu o 100–200 ms szybsze niż nazwanie koloru
* jest jeden bufor o ograniczonej pojemności, w którym reprezentowana jest informacja o reakcji
* proces czytania wyrazu osiąga ten bufor (stadium) szybciej, więc żeby zareagować poprawnie, trzeba zastąpić reakcję błędną – reakcją poprawną, co wymaga czasu
* kiedy stadium reakcji szybciej osiąga informacja poprawna dla zadania, interferencji nie ma
* jeśli to wyjaśnienie jest trafne, to w efekcie wyrównania czasów wykonywania obu czynności umysłowych bądź odwrócenia zwykłej relacji pomiędzy tymi czasami (przez przyspieszenie przetwarzania koloru lub spowolnienie przetwarzania wyrazu) można oczekiwać interferencji, kiedy zadanie wymaga czytania wyrazu
* to przewidywanie się nie potwierdziło
* np. Glaser i Glaser (1982)
* ekspozycja paska w jakimś kolorze poprzedza ekspozycję wyrazu, manipulacja SOA
* nawet gdy SOA była tak duża, że kolor był przetworzony przed przetworzeniem wyrazu, nie stwierdzono odwrócenia typowego wzoru interferencji – kolor nigdy nie zakłócał przetwarzania wyrazu
* Dunbar i MacLeod (1984)
* nazwy kolorów eksponowane do góry nogami, odwrócona kolejność liter
* w takich warunkach czytanie wyrazu znacznie wolniejsze niż nazywanie koloru, ale nadal interferencja w nazywaniu koloru!MacLeod i Dunbar (1988) (eksperyment opisany wyżej)
* w warunkach niespójności czynność umysłowa lepiej opanowana (nazywanie koloru) zakłócała czynność mniej opanowaną (reagowanie na kształt przypisaną mu nazwą koloru), ale nie odwrotnie
* w wyniku ćwiczenia tej drugiej czynności (po pięciu sesjach ćwiczeniowych) pojawiła się interferencja również przy nazywaniu koloru, który był niespójny z kolorem przypisanym kształtowi, mimo że reagowanie na kształt w warunku kontrolnym nadal było wolniejsze niż nazywanie koloru w warunku kontrolnym
* po jeszcze dłuższym jej ćwiczeniu (dwadzieścia sesji) nie stwierdzano już interferencji w zadaniu reagowania nazwą koloru na kształt, mimo że reagowanie na kształt w warunku kontrolnym nie było istotnie szybsze niż nazywanie koloru w warunku kontrolnymModel koneksjonistyczny efektu Stroopa
* Cohen, Dunbar i McClelland (1990)1
* równoległe rozprzestrzenianie się pobudzenia w sieci jednostek powiązanych połączeniami o różnych wagach, od jednostek reprezentujących bodźcowe „wejście” (odrębne jednostki dla poszczególnych kolorów i dla wyrazów będących nazwami kolorów), poprzez jednostki ukryte, do jednostek reprezentujących reakcje (np. „czerwony”, „zielony”)
* dwie główne ścieżki przetwarzania: dla wyrazów i dla kolorów
* każda jednostka wyjściowa (reprezentująca reakcję) powiązana z obydwiema ścieżkami
* wagi połączeń pomiędzy jednostkami zależą od liczby doświadczeń z przetwarzaniem dwóch wymiarów (wyraz, kolor)
* jednostki wejściowe reprezentujące wymogi zadania wpływają na to, czy dominująca jest rola przetwarzania wyrazu czy koloru
* reakcja następuje wtedy, kiedy względne wzbudzenie jednostki wyjściowej (stosunek jej wzbudzenia do wzbudzenia konkurujących jednostek wyjściowych) przekracza wartość progową
* reakcja jest opóźniona, kiedy konfliktowe dane wejściowe prowadzą do równoczesnej aktywizacji konkurujących jednostek wyjściowych (np. reakcja „czerwony” i „zielony”), a przyspieszona, kiedy te dane spójnie aktywizują jednostkę wyjściową
* model radzi sobie z takimi zjawiskami, jak asymetria efektu facylitacji i interferencji, efekty manipulacji SOA pomiędzy ekspozycją koloru i wyrazu, efekty nabywania wprawyEfekt Stroopa a sprawność czytania
* interferencja pojawia się bardzo wcześnie w latach szkolnych, osiąga swoje maksimum w klasie 2–3, następnie spada do mniej więcej 60. roku życia, po czym znowu rośnie
* Tzelgov i Henik (1995)
* spadek wielkości interferencji wraz ze zwiększaniem się sprawności czytania wiążą z lepszą kontrolą lepiej wyćwiczonego procesu automatycznego
* w eksperymentach, w których posłużyli się dwoma językami bodźców (arabski i hebrajski) efekt interferencji był mniejszy, gdy bodźce w danym języku pojawiały się częściej (były oczekiwane), ale tylko wtedy, gdy był to język ojczysty uczestnikówEfekt facylitacji
* dwa wyjaśnienia:
* 1) przyczyną efektu facylitacji jest to, że ludzie w niektórych próbach niechcący czytają wyraz, zamiast określać kolor czcionki; ponieważ czytanie wyrazu jest szybsze niż nazywanie koloru czcionki (a w warunkach zgodności prowadzi do poprawnej reakcji), czasy reakcji w takich próbach nie są wyłączane z analizy i obniżają wartość średniej
* 2) facylitacja wynika ze spójności dwóch wymiarów (koloru i znaczenia wyrazu), tak jak interferencja wynika z ich niespójności
* argumenty na rzecz wyjaśnienia 1 (zob. MacLeod i MacDonald, 2000)
* efekt facylitacji mniejszy niż efekt interferencji (facylitacja 20 ms lub mniej, interferencja 100 ms lub więcej)
* Tzelgov, Henik i Berger (1992)
* kiedy proporcja wyrazów określających kolory wśród innych wyrazów malała, interferencja rosła, natomiast facylitacja się nie zmieniała
* Vanayan (1992)
* efekty interferencji i facylitacji nieskorelowane
* MacLeod (1998)
* poziom wprawy i integracja/separacja dwóch wymiarów wpływają na interferencję, a nie mają wpływu na facylitację
* Dunbar i MacLeod (1984)
* utrudnienie czytania przez obrócenie wyrazu do góry nogami i odwrócenie kolejności liter (w wyniku czego przeczytanie wyrazu wymaga więcej czasu niż nazwanie koloru) eliminuje efekt facylitacji, a nie eliminuje interferencji (w świetle hipotezy niezamierzonego czytania nazwy koloru w niektórych próbach zgodnych można to interpretować w ten sposób, że kiedy czytanie staje się wolniejsze niż nazywanie koloru, to z przypadkami przeczytania wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki nie wiążą się krótsze czasy reakcji)
* Abunuvara (1992), Dalrymple-Alford (1968), MacLeod i MacDonald (2000)
* badania nad efektem Stroopa w warunkach, gdy język bodźca (wyrazy określające kolory) różnił się od języka reakcji (wyrazy, za pomocą których dwujęzyczni uczestnicy eksperymentu określali kolor)
* w takich warunkach występowała interferencja w próbach niezgodnych, ale nie facylitacja w próbach zgodnych (np. wyraz ROUGE napisany czerwoną czcionką, trzeba powiedzieć „red”)
* facylitacja tylko wtedy, gdy język bodźca i reakcji był taki sam (np. wyraz RED napisany czerwoną czcionką, trzeba powiedzieć „red”)
* MacLeod i MacDonald (2000)
* wyraz CYTRYNA napisany żółtą czcionką – interferencja, a nie facylitacja
* manipulacje sprzyjające błędom polegającym na przeczytaniu wyrazu (wykrywalnym w wypadku bodźców niespójnych) istotnie zwiększały facylitację
* czyli:
* ▪ facylitacja występowała wtedy, kiedy przeczytanie wyrazu prowadziło do poprawnej reakcji (nie można było wyeliminować z analiz przypadków przeczytania wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki)
* ▪ facylitacja nie występowała w warunkach utrudnienia czytania
* argumenty na rzecz wyjaśnienia 2
* Roelofs (2010)
* interferencja w próbach zgodnych w zadaniu Stroopa z użyciem różnych języków bodźców (eksponowanych nazw kolorów) i reakcji może wynikać z niezgodności informacji fonologicznej (różnice w brzmieniu nazw tych samych kolorów w różnych językach)
* interferencja związana z niezgodnością informacji fonologicznej może maskować efekt facylitacji związanej z pojęciową spójnością dystraktora (eksponowanej nazwy koloru) i koloru czcionki w próbach zgodnych – dlatego efekt facylitacji występuje, kiedy język bodźców i reakcji jest ten sam, a nie występuje, kiedy te języki się różnią
* zgodnie z tą hipotezą Costa, Albareda i Santesteban (2008) stwierdzili efekt facylitacji w próbach zgodnych w warunkach użycia różnych języków bodźca i reakcji (hiszpański i kataloński), kiedy w warunkach kontrolnych eksponowano wyrazy niezwiązane z kolorami (czyli w grupie kontrolnej mogła być interferencja na poziomie fonologicznym, natomiast nie było facylitacji związanej ze spójnością na poziomie pojęciowym)
* Roelofs (2010)
* dwujęzyczni uczestnicy eksperymentów nazywali kolor paska w języku angielskim lub niderlandzkim, kiedy eksponowano również nazwę koloru w języku angielskim lub niderlandzkim
* w warunkach kontrolnych (próby neutralne) zamiast wyrazów eksponowano łańcuchy X-ów
* nazwy użytych kolorów mają w obydwu językach podobne brzmienie
* wystąpił efekt facylitacji w próbach zgodnych zarówno w warunkach zgodności języka bodźca i reakcji (w obydwu wypadkach angielski lub w obydwu niderlandzki), jak i w warunkach ich niezgodności (angielski – niderlandzki, niderlandzki – angielski)
* te rezultaty są zgodne z hipotezą, że facylitacja w próbach zgodnych wynika z pojęciowej spójności dwóch wymiarów (koloru i znaczenia wyrazu), a niezgodne z hipotezą niezamierzonego czytania wyrazu w niektórych próbach (ta druga hipoteza wyklucza facylitację w warunkach użycia odmiennych języków bodźca i reakcji, kiedy przeczytanie wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki prowadzi do błędu)
* Roelofs (2010) analizował również rozkłady czasów reakcji w próbach zgodnych i kontrolnych, porównując te czasy dla różnych przedziałów wielkości czasów reakcji (średnia z 20 procent czasów najkrótszych u każdego uczestnika w próbach zgodnych oraz z 20 procent czasów najkrótszych u każdego uczestnika w próbach kontrolnych; średnie dla kolejnych pod względem długości 20 procent czasów itd.)
* wyniki tych porównań wspierają hipotezę, że facylitacja wynika z pojęciowej spójności dwóch wymiarów, a są niezgodne z hipotezą niezamierzonego czytania: w próbach zgodnych w całym zakresie porównań (czyli dla czasów reakcji z różnych przedziałów wielkości) występowało skrócenie czasów reakcji w porównaniu z warunkami kontrolnymi, podczas gdy z hipotezy niezamierzonego czytania w niektórych próbach wynika, że różnice powinny dotyczyć jedynie czasów najkrótszych (bo ta hipoteza zakłada, że w stosunkowo nielicznych próbach, w których uczestnik eksperymentu czyta wyraz, zamiast określać kolor czcionki, następuje znaczne skrócenie czasów reakcji, a w pozostałych próbach te czasy powinny być podobne jak w warunkach kontrolnych)
EKSPERYMENT STERNBERGA
Sternberg (1966)
* badania dotyczyły wydobywania informacji z pamięci krótkotrwałej
* eksp. 1 (metoda zestawu zmiennego; varied-set procedure)
* Eksponowano zestaw od jednej do sześciu cyfr, które należało przez krótki czas utrzymać w pamięci (zestaw pamięciowy). Cyfry eksponowano pojedynczo, każdą przez 1,2 s. Po dwóch sekundach od ekspozycji ostatniej cyfry zestawu eksponowano pojedynczą cyfrę (cyfra testowa). Za pomocą odpowiedniej reakcji manualnej (pociągnięcie jednej z dwu dźwigni) należało jak najszybciej zakomunikować, czy cyfra testowa była w zestawie pamięciowym, czy też nie. W połowie prób cyfra testowa należała do zestawu pamięciowego (próby pozytywne), a w połowie nie (próby negatywne). Zmienną zależną był czas reakcji (w tych warunkach eksperymentalnych trafność była bardzo wysoka).
* eksp. 2 (metoda zestawu stałego; fixed-set procedure)
* Uczestnicy zapoznawali się z zestawem liczącym 1, 2 albo 4 cyfry, a następnie wykonywali serię prób, w których pojawiały się różne cyfry testowe (dla tego samego zestawu pamięciowego).
* Wyniki obu eksperymentów były zbieżne:
* czasy reakcji wzrastały wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym (o około 38 ms na element), przy czym te przyrosty były podobne dla prób pozytywnych i negatywnych.
* Według Sternberga te wyniki wskazują, że przeszukiwanie pamięci krótkotrwałej jest sekwencyjne (elementy w pamięci są kolejno porównywane z bodźcem testowym) i wyczerpujące (porównywanie obejmuje wszystkie elementy z zestawu pamięciowego, niezależnie od tego, który z kolei sprawdzany element był zgodny z testowym).Sternberg zakładał, że przy przeszukiwaniu sekwencyjnym czas reakcji będzie wzrastał wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym.
* W wypadku zestawu negatywnego zwiększenie zestawu o jeden element wydłuża czas reakcji o czas sprawdzania jednego elementu.
* Jeśli w wypadku zestawu pozytywnego przeszukiwanie kończy się w momencie znalezienia, a kolejność wyboru elementów do sprawdzenia jest losowa, to średni czas reakcji również wydłuża się wraz ze zwiększaniem się liczby elementów, ale mniej niż w wypadku zestawu negatywnego (o 0,5 czasu potrzebnego do sprawdzenia jednego elementu).
* Gdyby w wypadku zestawu pozytywnego przeszukiwanie było do końca niezależnie od znalezienia (sprawdzane byłyby wszystkie elementy niezależnie od tego, który w kolejności okazał się zgodny z cyfrą testową), to czas reakcji wydłużałby się wraz ze zwiększaniem się liczby elementów tak jak w wypadku zestawu negatywnego.
* W świetle tych założeń wyniki eksperymentu Sternberga wskazywały na przeszukiwanie sekwencyjne (czasy reakcji rosły wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym) i „do końca” (czasy reakcji zwiększały się o podobne wartości wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym w próbach pozytywnych i negatywnych).
* Jak Sternberg tłumaczył tak dziwne domniemane funkcjonowanie systemu poznawczego (to, że sprawdzanie trwa mimo znalezienia dopasowania)?
* Sternberg (1969) rozróżniał szybki proces wysyłania elementów w pamięci do porównania z cyfrą testową i proces sprawdzania wyników tego porównywania (czy jest dopasowanie).
* Obydwie czynności umysłowe wymagają zaangażowania tego samego „centralnego procesora”, który nie może wykonywać obydwu czynności równocześnie.
* Jeśli przełączanie się z pierwszej czynności umysłowej na drugą zabiera relatywnie dużo czasu, to opłacalne może być wykonanie najpierw jednej czynności dla wszystkich elementów (porównywanie), a potem drugiej (sprawdzenie, czy wynik któregoś z dokonanych porównań był pozytywny).
* Empiryczne zależności zaobserwowane przez Sternberga (1966) – (z grubsza) liniowe zależności pomiędzy wielkością zestawu pamięciowego a czasem reakcji,
*podobne dla prób pozytywnych i negatywnych – zostały potwierdzone w wielu eksperymentach, z użyciem bodźców o różnym charakterze, np. cyfr, liter, słów, kolorów, fonemów, dwu- i trzycyfrowych liczb, kształtów, wizerunków twarzy, rysunków codziennych przedmiotów (z tym że dla różnego rodzaju materiału różne były przyrosty czasów reakcji wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym; zob. Cavanagh, 1972)1 .
* Czy rzeczywiście te zależności dowodzą sekwencyjnego i wyczerpującego przeszukiwania pamięci krótkotrwałej?
* Ustalenia empiryczne problematyczne dla wyjaśnienia Sternberga
* efekt świeżości
* jeżeli cyfra testowa odpowiada elementowi, który był eksponowany jako ostatni w zestawie, to czasy reakcji są istotnie krótsze (Corballis i in., 1972; Forrin i Cunningham, 1973; McErlee i Dosher, 1989; Monsell, 1978); efekt świeżości jest szczególnie silnie zaznaczony w warunkach utrudniających powtarzanie (Forrin i Cunningham, 1973; Monsell, 1978)
* jeżeli bodziec testowy odpowiada elementowi w zestawie pamięciowym z próby poprzedniej (tzw. recent negative), to czas reakcji jest wydłużony i prawdopodobieństwo błędu jest większe (np. Monsell, 1978)
* efekt powtórzenia
* jeżeli cyfra testowa odpowiada elementowi z zestawu pamięciowego, który był eksponowany dwukrotnie w fazie zapamiętywania, to czasy reakcji są istotnie krótsze (Baddeley i Ecob, 1993; Young, 1979)
* Te zjawiska nie znajdują bezpośredniego wyjaśnienia w modelu przetwarzania sekwencyjnego i wyczerpującego (dlaczego kolejność w zestawie jest ważna, skoro za każdym razem sprawdzane mają być wszystkie elementy?)
* Sternberg (1975, 2016) wyjaśniał ustalenia będące wyzwaniem dla jego modelu dwojako:
* 1) wskazując, że mogą one dotyczyć innych faz procesów zaangażowanych w generowanie reakcji w zadaniu niż porównywanie bodźca testowego z elementami w pamięci krótkotrwałej (wyróżnione przez niego fazy to: kodowanie bodźca testowego, porównywanie, decydowanie i reagowanie)
* 2) wskazując na potencjalnie znaczące różnice
TEST SIECI UWAGI (Attention Network Test, ANT)
Posner i Petersen (1990), Petersen i Posner (2012)
Trzy systemy składające się na mózgowe mechanizmy uwagi:<
* wzbudzeniowy (alerting)<
* wzbudzanie i podtrzymywanie wrażliwości systemów sensorycznych na bodźce zewnętrzne<
* lokalizacja: płaty czołowe i ciemieniowe<
* neurotransmiter: noradrenalina<
* orientacyjny (orienting)<
* selekcja informacji percepcyjnej<
* kierowanie uwagi w określone miejsce:<
* mimowolne (np. w odpowiedzi na pojawienie się nieoczekiwanego bodźca)<
* zamierzone (np. w przeszukiwaniu pola wzrokowego)<
* jawne (połączone ze skierowaniem głowy lub oczu w stronę bodźca)<
* ukryte (bez takiej aktywności)<
* lokalizacja: górna i dolna kora ciemieniowa, styk skroniowo-ciemieniowy (temporoparietal junction), przednie pola wzrokowe (frontal eye fields), wzgórek górny (superior colliculus) w śródmózgowiu, poduszka (pulvinar) i jądro siatkowate (reticular nucleus) we wzgórzu<
* neurotransmiter: acetylocholina<
* zarządczy (executive)<
* monitorowanie i rozwiązywanie konfliktów w przetwarzaniu, wykrywanie błędów<
* angażowany, kiedy wymagane są zachowania nowe lub słabo wyćwiczone, w sytuacjach niebezpiecznych, trudnych, wymagających przezwyciężania nawyków, planowania, podejmowania decyzji<
* loklizacja: przednia część kory zakrętu obręczy (anterior cingulate cortex), przednia część wyspy (anterior insula), boczna kora przedczołowa (lateral frontal cortex), zwoje podstawy (basal ganglia)<
* neurotransmiter: dopamina<
* warunki w eksperymencie, w których angażowane są poszczególne systemy<
* wzbudzeniowy – ekspozycja sygnału zapowiadającego pojawienie się bodźca, który wymaga reakcji<
* orientacyjny – ekspozycja wskazówki zapowiadającej, gdzie pojawi się bodziec<
* zarządczy – ekspozycja bodźca lub bodźców wywołujących niezgodne reakcje (jak w zadaniu Stroopa czy w zadaniu Eriksenów)<
* w ANT na ekranie pojawiają się łańcuchy strzałek<
* należy – naciskając jeden z dwu klawiszy – zareagować na skierowanie centralnej strzałki<
* próby zgodne → → → → → ← ← ← ← ←<
* próby niezgodne → → ← → → ← ← → ← ←<
* próby neutralne — — ← — — — — → — —<
* ekspozycja strzałek może być:<
* poprzedzona ekspozycją gwiazdki w miejscu, w którym pojawią się strzałki (np. nad punktem fiksacji albo pod nim)<
* poprzedzona ekspozycją gwiazdki w miejscu fiksacji albo dwóch gwiazdek w dwóch miejscach, w których mogą pojawiać się strzałki (np. nad punktem fiksacji i pod punktem fiksacji) – wtedy gwiazdka lub gwiazdki zapowiadają pojawienie się bodźca, ale nie sygnalizują jego położenia<
* niepoprzedzona ekspozycją gwiazdki/gwiazdek<
* sprawność systemu zarządczego<
* czas reakcji w próbach niezgodnych minus czas reakcji w próbach zgodnych<
* sprawność systemu wzbudzeniowego<
* czas reakcji w próbach bez gwiazdki minus czas reakcji w próbach z gwiazdką centralną albo z dwiema gwiazdkami<
* sprawność systemu orientacyjnego<
* czas reakcji w próbach z gwiazdką centralną albo z dwiema gwiazdkami minus czas reakcji w próbach z gwiazdką peryferyczną (zapowiadającą położenie bodźca)
EFEKT STROOPA
Interferencja i facylitacja<
* interferencja = czas reakcji w próbach niezgodnych – czas reakcji w próbach neutralnych<
* facylitacja = czas reakcji w próbach neutralnych – czas reakcji w próbach zgodnych<
* asymetria interferencji: w warunkach niezgodności obecność wyrazu zakłóca nazywanie koloru, ale kolor nie zakłóca czytania wyrazu
Efekt Stroopa a kontrola poznawcza<
* „(…) kontrola poznawcza to zdolność realizacji zachowań ukierunkowanych na realizację celu w warunkach, kiedy inne zachowania mają charakter bardziej rutynowy bądź bardziej się narzucają” (Cohen, 2017, s. 3)<
* u sprawnie czytającej osoby czytanie wyrazu jest silnym rywalem wymaganej przez zadanie czynności nazywania koloru czcionki; poprawne i sprawne wykonanie zadania wymaga wyhamowania tej tendencji<
* stąd wielkość interferencji w zadaniu Stroopa jest traktowana jako wskaźnik sprawności mechanizmów kontroli poznawczej – w szczególności hamowania<
* zadanie Stroopa jest narzędziem eksploracji właściwości tych mechanizmów w różnorodnych kontekstach i w związku z różnymi problemami i hipotezami
przykłady badań z użyciem zadania Stroopa (lub zadań podobnych):<
* wpływ nagród na kontrolę poznawczą (Padmala i Pessoa, 2011)<
* pamięć prospektywna, kontrola proaktywna i reaktywna (Bugg, McDaniel, Scullin i Braver, 2011)<
* funkcjonowanie poznawcze osób różniących się pojemnością pamięci roboczej (np. Kane i Engle, 2003; Meier i Kane, 2013)<
* różnice indywidualne w sprawności funkcji zarządczych (Friedman, Miyake, Robinson i Hewitt, 2011)<
* paradoksalne efekty prób tłumienia myśli (Wegner, Erber i Zanakos, 1993)
Hipoteza zróżnicowanego poziomu zautomatyzowania czytania wyrazu i nazywania koloru<
* interpretacja interferencji (i asymetrii interferencji) w zadaniu Stroopa w wyjaśnieniu przeciwstawiającym procesy „automatyczne” i „kontrolowane”:
* w wyniku długotrwałego ćwiczenia czytanie staje się procesem automatycznym i obligatoryjnym (nie możemy go powstrzymać), wymagającym minimalnego udziału uwagi, natomiast mniej wyćwiczone nazywanie koloru jest procesem kontrolowanym, wymagającym zaangażowania uwagi<
* proces automatyczny zakłóca proces kontrolowany, ale nie odwrotnie (proces automatyczny uaktywnia się samoczynnie i rozwija bez zaangażowania uwagi, natomiast proces kontrolowany nie)<
* o tym, że efekt interferencji wiąże się z względnym poziomem zautomatyzowania obydwu czynności umysłowych, świadczą wyniki badań MacLeoda i Dunbara (1988)
MacLeod i Dunbar (1988), eksperyment 3<
* kojarzenie 4 różnych kształtów (białe na czarnym tle) z nazwami 4 różnych kolorów (zielony, różowy, pomarańczowy, niebieski) – stałe przyporządkowanie nazwy koloru do kształtu<
* 20 sesji ćwiczeniowych (każda w innym dniu)<
* w pierwszym, piątym i dwudziestym dniu ćwiczenia dwa dodatkowe zadania:<
* nazywanie kolorów na kształcie<
* reagowanie nazwą koloru na kształt, kiedy kształty same ukazują się w różnych kolorach<
* nazywanie kolorów na kształcie<
* próby zgodne – kolor taki jak skojarzony z kształtem<
* niezgodne – kolor inny niż skojarzony z kształtem<
* neutralne (warunek kontrolny) – kolor na kwadracie<
* reagowanie nazwą koloru na kształt, kiedy kształty same ukazują się w różnych kolorach<
* próby zgodne – kolor taki jak skojarzony z kształtem<
* niezgodne – kolor inny niż skojarzony z kształtem<
* neutralne (warunek kontrolny) – kształty w białym kolorze<
* Asymetria interferencji w różnych fazach ćwiczenia (bodźce niezgodne)<
| | Nazywanie kolorów na kształcie | Reagowanie nazwą koloru na kształt |<
| :---------------------------- | :----------------------------- | :-------------------------------- |<
| 1. dzień ćwiczenia | brak interferencji | interferencja |<
| 5. dzień ćwiczenia | interferencja | interferencja |<
| 20. dzień ćwiczenia | interferencja | brak interferencji |<
* wnioski:<
* terminy „kontrolowane” i „automatyczne” określają krańce kontinuum, a nie dyskretne kategorie<
* miejsce na tym kontinuum zajmowane przez proces zależy zarówno od uczenia się (ile razy ten proces był powtórzony), jak i od kontekstu, w którym występuje (jakie inne procesy są uruchomione w tym samym czasie)
Model wyścigu procesów czytania wyrazu i nazywania koloru<
* popularne niegdyś (do późnych lat 70. XX w.) wyjaśnienie efektu Stroopa<
* dwa aspekty bodźca są przetwarzane równolegle z różnymi prędkościami<
* przeczytanie wyrazu o 100–200 ms szybsze niż nazwanie koloru<
* jest jeden bufor o ograniczonej pojemności, w którym reprezentowana jest informacja o reakcji<
* proces czytania wyrazu osiąga ten bufor (stadium) szybciej, więc żeby zareagować poprawnie, trzeba zastąpić reakcję błędną – reakcją poprawną, co wymaga czasu<
* kiedy stadium reakcji szybciej osiąga informacja poprawna dla zadania, interferencji nie ma<
* jeśli to wyjaśnienie jest trafne, to w efekcie wyrównania czasów wykonywania obu czynności umysłowych bądź odwrócenia zwykłej relacji pomiędzy tymi czasami (przez przyspieszenie przetwarzania koloru lub spowolnienie przetwarzania wyrazu) można oczekiwać interferencji, kiedy zadanie wymaga czytania wyrazu<
* to przewidywanie się nie potwierdziło<
* np. Glaser i Glaser (1982)<
* ekspozycja paska w jakimś kolorze poprzedza ekspozycję wyrazu, manipulacja SOA<
* nawet gdy SOA była tak duża, że kolor był przetworzony przed przetworzeniem wyrazu, nie stwierdzono odwrócenia typowego wzoru interferencji – kolor nigdy nie zakłócał przetwarzania wyrazu<
* Dunbar i MacLeod (1984)<
* nazwy kolorów eksponowane do góry nogami, odwrócona kolejność liter<
* w takich warunkach czytanie wyrazu znacznie wolniejsze niż nazywanie koloru, ale nadal interferencja w nazywaniu koloru!
MacLeod i Dunbar (1988) (eksperyment opisany wyżej)<
* w warunkach niespójności czynność umysłowa lepiej opanowana (nazywanie koloru) zakłócała czynność mniej opanowaną (reagowanie na kształt przypisaną mu nazwą koloru), ale nie odwrotnie<
* w wyniku ćwiczenia tej drugiej czynności (po pięciu sesjach ćwiczeniowych) pojawiła się interferencja również przy nazywaniu koloru, który był niespójny z kolorem przypisanym kształtowi, mimo że reagowanie na kształt w warunku kontrolnym nadal było wolniejsze niż nazywanie koloru w warunku kontrolnym<
* po jeszcze dłuższym jej ćwiczeniu (dwadzieścia sesji) nie stwierdzano już interferencji w zadaniu reagowania nazwą koloru na kształt, mimo że reagowanie na kształt w warunku kontrolnym nie było istotnie szybsze niż nazywanie koloru w warunku kontrolnym
Model koneksjonistyczny efektu Stroopa<
* Cohen, Dunbar i McClelland (1990)1<
* równoległe rozprzestrzenianie się pobudzenia w sieci jednostek powiązanych połączeniami o różnych wagach, od jednostek reprezentujących bodźcowe „wejście” (odrębne jednostki dla poszczególnych kolorów i dla wyrazów będących nazwami kolorów), poprzez jednostki ukryte, do jednostek reprezentujących reakcje (np. „czerwony”, „zielony”)<
* dwie główne ścieżki przetwarzania: dla wyrazów i dla kolorów<
* każda jednostka wyjściowa (reprezentująca reakcję) powiązana z obydwiema ścieżkami<
* wagi połączeń pomiędzy jednostkami zależą od liczby doświadczeń z przetwarzaniem dwóch wymiarów (wyraz, kolor)<
* jednostki wejściowe reprezentujące wymogi zadania wpływają na to, czy dominująca jest rola przetwarzania wyrazu czy koloru<
* reakcja następuje wtedy, kiedy względne wzbudzenie jednostki wyjściowej (stosunek jej wzbudzenia do wzbudzenia konkurujących jednostek wyjściowych) przekracza wartość progową<
* reakcja jest opóźniona, kiedy konfliktowe dane wejściowe prowadzą do równoczesnej aktywizacji konkurujących jednostek wyjściowych (np. reakcja „czerwony” i „zielony”), a przyspieszona, kiedy te dane spójnie aktywizują jednostkę wyjściową<
* model radzi sobie z takimi zjawiskami, jak asymetria efektu facylitacji i interferencji, efekty manipulacji SOA pomiędzy ekspozycją koloru i wyrazu, efekty nabywania wprawy
Efekt Stroopa a sprawność czytania<
* interferencja pojawia się bardzo wcześnie w latach szkolnych, osiąga swoje maksimum w klasie 2–3, następnie spada do mniej więcej 60. roku życia, po czym znowu rośnie<
* Tzelgov i Henik (1995)<
* spadek wielkości interferencji wraz ze zwiększaniem się sprawności czytania wiążą z lepszą kontrolą lepiej wyćwiczonego procesu automatycznego<
* w eksperymentach, w których posłużyli się dwoma językami bodźców (arabski i hebrajski) efekt interferencji był mniejszy, gdy bodźce w danym języku pojawiały się częściej (były oczekiwane), ale tylko wtedy, gdy był to język ojczysty uczestników
Efekt facylitacji<
* dwa wyjaśnienia:<
* 1) przyczyną efektu facylitacji jest to, że ludzie w niektórych próbach niechcący czytają wyraz, zamiast określać kolor czcionki; ponieważ czytanie wyrazu jest szybsze niż nazywanie koloru czcionki (a w warunkach zgodności prowadzi do poprawnej reakcji), czasy reakcji w takich próbach nie są wyłączane z analizy i obniżają wartość średniej<
* 2) facylitacja wynika ze spójności dwóch wymiarów (koloru i znaczenia wyrazu), tak jak interferencja wynika z ich niespójności<
* argumenty na rzecz wyjaśnienia 1 (zob. MacLeod i MacDonald, 2000)<
* efekt facylitacji mniejszy niż efekt interferencji (facylitacja 20 ms lub mniej, interferencja 100 ms lub więcej)<
* Tzelgov, Henik i Berger (1992)<
* kiedy proporcja wyrazów określających kolory wśród innych wyrazów malała, interferencja rosła, natomiast facylitacja się nie zmieniała<
* Vanayan (1992)<
* efekty interferencji i facylitacji nieskorelowane<
* MacLeod (1998)<
* poziom wprawy i integracja/separacja dwóch wymiarów wpływają na interferencję, a nie mają wpływu na facylitację<
* Dunbar i MacLeod (1984)<
* utrudnienie czytania przez obrócenie wyrazu do góry nogami i odwrócenie kolejności liter (w wyniku czego przeczytanie wyrazu wymaga więcej czasu niż nazwanie koloru) eliminuje efekt facylitacji, a nie eliminuje interferencji (w świetle hipotezy niezamierzonego czytania nazwy koloru w niektórych próbach zgodnych można to interpretować w ten sposób, że kiedy czytanie staje się wolniejsze niż nazywanie koloru, to z przypadkami przeczytania wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki nie wiążą się krótsze czasy reakcji)<
* Abunuvara (1992), Dalrymple-Alford (1968), MacLeod i MacDonald (2000)<
* badania nad efektem Stroopa w warunkach, gdy język bodźca (wyrazy określające kolory) różnił się od języka reakcji (wyrazy, za pomocą których dwujęzyczni uczestnicy eksperymentu określali kolor)<
* w takich warunkach występowała interferencja w próbach niezgodnych, ale nie facylitacja w próbach zgodnych (np. wyraz ROUGE napisany czerwoną czcionką, trzeba powiedzieć „red”)<
* facylitacja tylko wtedy, gdy język bodźca i reakcji był taki sam (np. wyraz RED napisany czerwoną czcionką, trzeba powiedzieć „red”)<
* MacLeod i MacDonald (2000)<
* wyraz CYTRYNA napisany żółtą czcionką – interferencja, a nie facylitacja <
* manipulacje sprzyjające błędom polegającym na przeczytaniu wyrazu (wykrywalnym w wypadku bodźców niespójnych) istotnie zwiększały facylitację<
* czyli:<
* ▪ facylitacja występowała wtedy, kiedy przeczytanie wyrazu prowadziło do poprawnej reakcji (nie można było wyeliminować z analiz przypadków przeczytania wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki)<
* ▪ facylitacja nie występowała w warunkach utrudnienia czytania<
* argumenty na rzecz wyjaśnienia 2<
* Roelofs (2010)<
* interferencja w próbach zgodnych w zadaniu Stroopa z użyciem różnych języków bodźców (eksponowanych nazw kolorów) i reakcji może wynikać z niezgodności informacji fonologicznej (różnice w brzmieniu nazw tych samych kolorów w różnych językach)<
* interferencja związana z niezgodnością informacji fonologicznej może maskować efekt facylitacji związanej z pojęciową spójnością dystraktora (eksponowanej nazwy koloru) i koloru czcionki w próbach zgodnych – dlatego efekt facylitacji występuje, kiedy język bodźców i reakcji jest ten sam, a nie występuje, kiedy te języki się różnią<
* zgodnie z tą hipotezą Costa, Albareda i Santesteban (2008) stwierdzili efekt facylitacji w próbach zgodnych w warunkach użycia różnych języków bodźca i reakcji (hiszpański i kataloński), kiedy w warunkach kontrolnych eksponowano wyrazy niezwiązane z kolorami (czyli w grupie kontrolnej mogła być interferencja na poziomie fonologicznym, natomiast nie było facylitacji związanej ze spójnością na poziomie pojęciowym)<
* Roelofs (2010)<
* dwujęzyczni uczestnicy eksperymentów nazywali kolor paska w języku angielskim lub niderlandzkim, kiedy eksponowano również nazwę koloru w języku angielskim lub niderlandzkim<
* w warunkach kontrolnych (próby neutralne) zamiast wyrazów eksponowano łańcuchy X-ów<
* nazwy użytych kolorów mają w obydwu językach podobne brzmienie<
* wystąpił efekt facylitacji w próbach zgodnych zarówno w warunkach zgodności języka bodźca i reakcji (w obydwu wypadkach angielski lub w obydwu niderlandzki), jak i w warunkach ich niezgodności (angielski – niderlandzki, niderlandzki – angielski)<
* te rezultaty są zgodne z hipotezą, że facylitacja w próbach zgodnych wynika z pojęciowej spójności dwóch wymiarów (koloru i znaczenia wyrazu), a niezgodne z hipotezą niezamierzonego czytania wyrazu w niektórych próbach (ta druga hipoteza wyklucza facylitację w warunkach użycia odmiennych języków bodźca i reakcji, kiedy przeczytanie wyrazu zamiast nazwania koloru czcionki prowadzi do błędu)<
* Roelofs (2010) analizował również rozkłady czasów reakcji w próbach zgodnych i kontrolnych, porównując te czasy dla różnych przedziałów wielkości czasów reakcji (średnia z 20 procent czasów najkrótszych u każdego uczestnika w próbach zgodnych oraz z 20 procent czasów najkrótszych u każdego uczestnika w próbach kontrolnych; średnie dla kolejnych pod względem długości 20 procent czasów itd.)<
* wyniki tych porównań wspierają hipotezę, że facylitacja wynika z pojęciowej spójności dwóch wymiarów, a są niezgodne z hipotezą niezamierzonego czytania: w próbach zgodnych w całym zakresie porównań (czyli dla czasów reakcji z różnych przedziałów wielkości) występowało skrócenie czasów reakcji w porównaniu z warunkami kontrolnymi, podczas gdy z hipotezy niezamierzonego czytania w niektórych próbach wynika, że różnice powinny dotyczyć jedynie czasów najkrótszych (bo ta hipoteza zakłada, że w stosunkowo nielicznych próbach, w których uczestnik eksperymentu czyta wyraz, zamiast określać kolor czcionki, następuje znaczne skrócenie czasów reakcji, a w pozostałych próbach te czasy powinny być podobne jak w warunkach kontrolnych)
EKSPERYMENT STERNBERGA
Sternberg (1966)<
* badania dotyczyły wydobywania informacji z pamięci krótkotrwałej<
* eksp. 1 (metoda zestawu zmiennego; varied-set procedure)<
* Eksponowano zestaw od jednej do sześciu cyfr, które należało przez krótki czas utrzymać w pamięci (zestaw pamięciowy). Cyfry eksponowano pojedynczo, każdą przez 1,2 s. Po dwóch sekundach od ekspozycji ostatniej cyfry zestawu eksponowano pojedynczą cyfrę (cyfra testowa). Za pomocą odpowiedniej reakcji manualnej (pociągnięcie jednej z dwu dźwigni) należało jak najszybciej zakomunikować, czy cyfra testowa była w zestawie pamięciowym, czy też nie. W połowie prób cyfra testowa należała do zestawu pamięciowego (próby pozytywne), a w połowie nie (próby negatywne). Zmienną zależną był czas reakcji (w tych warunkach eksperymentalnych trafność była bardzo wysoka).<
* eksp. 2 (metoda zestawu stałego; fixed-set procedure)<
* Uczestnicy zapoznawali się z zestawem liczącym 1, 2 albo 4 cyfry, a następnie wykonywali serię prób, w których pojawiały się różne cyfry testowe (dla tego samego zestawu pamięciowego).<
* Wyniki obu eksperymentów były zbieżne:<
* czasy reakcji wzrastały wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym (o około 38 ms na element), przy czym te przyrosty były podobne dla prób pozytywnych i negatywnych.<
* Według Sternberga te wyniki wskazują, że przeszukiwanie pamięci krótkotrwałej jest sekwencyjne (elementy w pamięci są kolejno porównywane z bodźcem testowym) i wyczerpujące (porównywanie obejmuje wszystkie elementy z zestawu pamięciowego, niezależnie od tego, który z kolei sprawdzany element był zgodny z testowym).
Sternberg zakładał, że przy przeszukiwaniu sekwencyjnym czas reakcji będzie wzrastał wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym.<
* W wypadku zestawu negatywnego zwiększenie zestawu o jeden element wydłuża czas reakcji o czas sprawdzania jednego elementu.<
* Jeśli w wypadku zestawu pozytywnego przeszukiwanie kończy się w momencie znalezienia, a kolejność wyboru elementów do sprawdzenia jest losowa, to średni czas reakcji również wydłuża się wraz ze zwiększaniem się liczby elementów, ale mniej niż w wypadku zestawu negatywnego (o 0,5 czasu potrzebnego do sprawdzenia jednego elementu).<
* Gdyby w wypadku zestawu pozytywnego przeszukiwanie było do końca niezależnie od znalezienia (sprawdzane byłyby wszystkie elementy niezależnie od tego, który w kolejności okazał się zgodny z cyfrą testową), to czas reakcji wydłużałby się wraz ze zwiększaniem się liczby elementów tak jak w wypadku zestawu negatywnego.<
* W świetle tych założeń wyniki eksperymentu Sternberga wskazywały na przeszukiwanie sekwencyjne (czasy reakcji rosły wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym) i „do końca” (czasy reakcji zwiększały się o podobne wartości wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym w próbach pozytywnych i negatywnych).<
* Jak Sternberg tłumaczył tak dziwne domniemane funkcjonowanie systemu poznawczego (to, że sprawdzanie trwa mimo znalezienia dopasowania)?<
* Sternberg (1969) rozróżniał szybki proces wysyłania elementów w pamięci do porównania z cyfrą testową i proces sprawdzania wyników tego porównywania (czy jest dopasowanie).<
* Obydwie czynności umysłowe wymagają zaangażowania tego samego „centralnego procesora”, który nie może wykonywać obydwu czynności równocześnie.<
* Jeśli przełączanie się z pierwszej czynności umysłowej na drugą zabiera relatywnie dużo czasu, to opłacalne może być wykonanie najpierw jednej czynności dla wszystkich elementów (porównywanie), a potem drugiej (sprawdzenie, czy wynik któregoś z dokonanych porównań był pozytywny).<
* Empiryczne zależności zaobserwowane przez Sternberga (1966) – (z grubsza) liniowe zależności pomiędzy wielkością zestawu pamięciowego a czasem reakcji,<
* podobne dla prób pozytywnych i negatywnych – zostały potwierdzone w wielu eksperymentach, z użyciem bodźców o różnym charakterze, np. cyfr, liter, słów, kolorów, fonemów, dwu- i trzycyfrowych liczb, kształtów, wizerunków twarzy, rysunków codziennych przedmiotów (z tym że dla różnego rodzaju materiału różne były przyrosty czasów reakcji wraz ze zwiększaniem się liczby elementów w zestawie pamięciowym; zob. Cavanagh, 1972)1 .<
* Czy rzeczywiście te zależności dowodzą sekwencyjnego i wyczerpującego przeszukiwania pamięci krótkotrwałej?<
* Ustalenia empiryczne problematyczne dla wyjaśnienia Sternberga<
* efekt świeżości<
* jeżeli cyfra testowa odpowiada elementowi, który był eksponowany jako ostatni w zestawie, to czasy reakcji są istotnie krótsze (Corballis i in., 1972; Forrin i Cunningham, 1973; McErlee i Dosher, 1989; Monsell, 1978); efekt świeżości jest szczególnie silnie zaznaczony w warunkach utrudniających powtarzanie (Forrin i Cunningham, 1973; Monsell, 1978)<
* jeżeli bodziec testowy odpowiada elementowi w zestawie pamięciowym z próby poprzedniej (tzw. recent negative), to czas reakcji jest wydłużony i prawdopodobieństwo błędu jest większe (np. Monsell, 1978)<
* efekt powtórzenia<
* jeżeli cyfra testowa odpowiada elementowi z zestawu pamięciowego, który był eksponowany dwukrotnie w fazie zapamiętywania, to czasy reakcji są istotnie krótsze (Baddeley i Ecob, 1993; Young, 1979)<
* Te zjawiska nie znajdują bezpośredniego wyjaśnienia w modelu przetwarzania sekwencyjnego i wyczerpującego (dlaczego kolejność w zestawie jest ważna, skoro za każdym razem sprawdzane mają być wszystkie elementy?)<
* Sternberg (1975, 2016) wyjaśniał ustalenia będące wyzwaniem dla jego modelu dwojako:<
* 1) wskazując, że mogą one dotyczyć innych faz procesów zaangażowanych w generowanie reakcji w zadaniu niż porównywanie bodźca testowego z elementami w pamięci krótkotrwałej (wyróżnione przez niego fazy to: kodowanie bodźca testowego, porównywanie, decydowanie i reagowanie)<
* 2) wskazując na potencjalnie znaczące różnice
Hamowanie powrotu (Inhibition of Return, IOR)
Zjawisko polegające na tym, że czas reakcji na bodziec pojawiający się w miejscu, które wcześniej było objęte uwagą, jest dłuższy niż czas reakcji na bodziec w miejscu nowym.
IOR ułatwia przeszukiwanie wzrokowe, zapobiegając ponownemu sprawdzaniu już przeszukanych lokalizacji.
Mechanizm IOR jest związany z aktywnością w korze ciemieniowej i wzgórku górnym.
Hipoteza śladu pamięciowego (Memory Trace Hypothesis)
Teoria, która zakłada, że doświadczenia pozostawiają trwałe zmiany w mózgu, zwane śladami pamięciowymi.
Ślady pamięciowe stanowią podstawę przechowywania i odtwarzania informacji.
Kons