Penyakit yang disebabkan oleh virus, bakteria, parasit dan fungi

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH MIKROORGANISMA

Definisi Mikroorganisma

• Virus:

  • Virus RNA

  • Virus DNA

• Prokariotik:

  • Bakteria

• Eukariotik:

  • Alga

  • Protozoa

  • Fungi

PENYAKIT DISEBABKAN OLEH BAKTERIA

Pengenalan Bakteria

• Ukuran: $0.2 – 5 \mu m$

• Bentuk: Pelbagai

• Saiz: Lebih besar daripada virus tetapi lebih kecil daripada protozoa dan fungi.

• Kumpulan Basik (Berdasarkan Bentuk):

  • Kokus (Spherical)

  • Basilus (Rod-shaped)

  • Spiral

  • Pleomorfik (Boleh bertukar bentuk)

Struktur Bakteria

Struktur Luaran

• Flagela

• Dinding sel

• Membran sitoplasma

• Kapsul

Struktur Dalaman

• Sitoplasma

• Ribosom

• Granul-granul ion-ion

Flagela

• Sesetengah bakteria mempunyai flagela ($\geq$ 1 flagela).

• Fungsi: Pergerakan / motiliti.

Dinding Sel

• Memberi ketegaran kepada bakteria.

• Melindungi bakteria daripada tekanan osmosis.

• Sasaran untuk antibiotik.

• Membezakan bakteria kepada 2 kumpulan:

  • Gram positif

  • Gram negatif

Membran Sitoplasma

• Terletak di bawah dinding sel.

• Kepentingan: Pengangkutan nutrien ke dalam dan keluar sel.

Kapsul

• Ada pada sesetengah bakteria.

• Kepentingan:

  • Membenarkan adhesi kepada sel/tisu manusia.

  • Melindungi bakteria dari fagositosis.

Spora Bakteria

• Terbentuk apabila bakteria dalam keadaan yang tidak sesuai untuk hidup/membiak.

• Proses pembentukan: Sporulasi.

• Kepentingan:

  • Menahan haba pengeringan, tindakan kimia.

• Apabila keadaan sesuai, spora akan pecah – organisma melalui fasa vegetatif.

Spesies Bakteria Membentuk Spora

• Spesies basilus

• Spesies clostridium

Kaitan Klinikal

• Ketahanan spora kepada haba dan kimia.

• Spora tidak akan dihapuskan dengan pemanasan secara pendidihan.

• Pemanasan berstim di bawah tekanan diperlukan untuk memusnahkan spora → Autoklaf.

Pembiakan Bakteria

• Belahan biner

Contoh Penyakit Disebabkan Oleh Bakteria

• Tuberkulosis: Mikobakterium tuberkulosis

• Sifilis: Treponema pallidium

• Karies: Streptococcus mutans, lactobacilli, actinomycetes

• Pneumonia: Streptococcus pneumoniae

• Tifoid (Demam kepialu): Salmonella typhii

Tuberkulosis dan Sifilis

• Keradangan kronik.

• Pembentukan tisu granulasi.

• Tisu terlibat bertukar menjadi tisu berfibrosis.

TUBERKULOSIS (TB)

Umum

• Juga dikenali sebagai penyakit tibi

• TB bermaksud tubercle bacillus.

Etiologi

• Sejenis bakteria.

• Nama bakteria: Mikobakterium tuberkulosis.

• Terdapat 2 jenis:

  • Menjangkiti lembu

  • Menjangkiti manusia

• Faktor pendorong: Taraf kesihatan sekeliling yang tidak memuaskan.

Bakteria Mikobakterium Tuberkulosis

• Berbentuk basillus kecil.

• Sangat memerlukan kehadiran oksigen untuk hidup (aerobik).

• Sel membahagi setiap 15-20 jam (kadar yg. perlahan).

• Diklasifikasikan sebagai bakteria acid-fast Gram-positive.

• Tahan kepada bahan disinfektan yang lemah dan boleh hidup di kawasan kering selama beberapa minggu.

• Kehadiran lipid di dinding sel merupakan faktor yg menjadikannya virulen.

Menjangkiti Lembu

• Boleh menjangkiti manusia melalui susu yang tidak dipasteurkan.

• Memasuki badan melalui mulut.

• Lesi bermula di usus & tonsil.

• Jenis bovine.

Menjangkiti Manusia

• Penyebab tuberkulosis paru-paru.

• Tahan keadaan kering & hidup lama di udara.

• Jangkitan secara menyedut organisma (titisan/aerosol).

• Sensitif kepada cahaya ultraungu & mati dibawah pancaran matahari.

Tisu/Organ Terlibat

• Paru-paru

• Tulang

• Renal Tract (Urinary Tract)

• Meninges

Patologi

• Bakteria memasuki badan (Mulut/pernafasan).

• Keradangan akut sementara (di peringkat awal, polimorf dimusnahkan oleh bakteria).

• Beberapa hari, penyusupan makrofaj.

• Makrofaj memfagosit bakteria.

• Makrofaj menjadi sel-sel epiteliod.

• Sel-sel epiteliod bergabung menjadi Giant cell (sel-sel raksasa).

• Sel limfosit & fibroblas mengelilingi Sel epiteliod & Giant cell → folikel tuberkel (2 minggu).

• Bahagian tengah folikel nekrosis: Lembut & kering (keju) (Dinamakan kaseasi).

Selepas Pembentukan Folikel Tuberkel

• Resolusi (peringkat infeksi primer): Sembuh sempurna jika peringkat kaseasi belum terjadi.

• Fibrosis: Lesi dikelilingi oleh tisu berfiber daripada fibroblas.

• Berkembang: Secara lokal atau secara umum.

Resolusi

• Peringkat infeksi primer (primary infection).

• Lesi tuberkel folikel tidak bertukar menjadi nekrosis.

• Sembuh dengan sempurna.

• Pesakit mungkin tidak menyedari jangkitan tuberkulosis tersebut (walaubagaimanapun pesakit mungkin mengalami tanda dan gejala seperti : demam, berpeluh pada waktu malam, batuk, lemah).

Fibrosis

• Terdapat 2 kemungkinan :

  • Fibrosis sepenuhnya

  • Fibrosis diluar & kaseasi hingga kaseasi yang akan kalsifikasi. Bakteria terperangkap dan aktif semula apabila ketahanan badan menurun.

Berkembang

• Lokal:

  • Folikel tuberkel bercantum menjadi kaseasi.

  • Bahagian tengah membentuk kaviti (cth: Paru-paru).

    • Libatkan salurdarah: Batuk berdarah (Hemoptisis).

• Umum:

  • Salurdarah (Paru-paru, limpa, hati): Miliari tuberkulosis – folikel = $1$ mm → Kematian

  • Salur limfatik → Nodus limfa → tuberkel sekunder → abses/sinus

Tanda dan Gejala

• Bergantung kepada tempat @ organ terlibat:

  • Tulang & sendi

    • Bengkak

    • Sakit

    • Kehilangan fungsi

    • Bongkok (jika melibatkan tulang vertebra)

• Tuberkulosis pulmonari (paru-paru)

  • Berat badan menurun

  • Hilang selera makan

  • Suhu badan meningkat

  • Keletihan & kelemahan

  • Batuk kronik

  • Hemoptisis (batuk berdarah)

• Oral

  • Ulser kronik (dorsum lidah)

• Nodus limfa

  • Cervical lymphadenopathy

Pencegahan

• Vaksinasi B.C.G (bacille calmette-guerin) iaitu menyuntik basili bakteria Mikobakterium tuberculosis yang dilemahkan.

• Pengesanan awal penyakit boleh dilakukan dengan ujian montoux (ujian kepekaan kulit).

  • Menyuntik tuberculin mikobakterium secara intraderma. Jika terdapat Indurasi > $5$ mm menunjukkan individu tersebut telah ada keimunan terhadap tuberkulosis.

Rawatan

• Berehat C.R.I.B (completely rest in bed).

• Kemoterapi: lebih daripada satu agen antituberkulosis digunakan untuk menghalang keresistenan Mikobakterium tuberkulosis (= $2$ tahun).

SIFILIS

Pengenalan

• Bakteria Treponema pallidum:

  • spiroket (filamen berspiral).

  • memasuki badan terutama melalui rekahan di kulit @ selaput mukosa.

• Terbahagi kepada :

  • Sifilis perolehan

  • Sifilis kongenital

Bakteria Treponema Pallidum

• Bakteria berbentuk spiral

• Berfilamen

Sifilis Kongenital

• Dijangkiti semasa bayi di dalam kandungan.

• Kebarangkalian bayi untuk hidup adalah rendah.

• Jika hidup ia menunjukkan tanda-tanda ‘Hutchinson’s triad’:

  • Buta

  • Pekak

  • Gigi berbentuk hutchinson (gigi kekal)

    • Insisor berbentuk lancip

    • Molar --- mulbery molar @ moon’s molar

Sifilis Perolehan

• Dijangkiti melalui hubungan seks.

• Terbahagi kepada :

  • Primer

  • Sekunder

  • Tertiar

Sifilis Primer

• Lesi dinamakan sanker.

• Nodular keras yang tidak sakit.

• Terdapat dikawasan kelamin.

• $95\%$ muncul $2-4$ minggu selepas terinfeksi.

• Hilang tanpa rawatan

Sifilis Sekunder

• Muncul selepas $2-3$ bulan selepas terinfeksi.

• Terdapat ruam di kulit.

• Tanda & gejala:

  • demam, anemia, kebengkakan nodus limfa tanpa sakit, ‘snail track ulser’ , sakit tulang.

• hilang tanpa rawatan

Sifilis Tertier

• Timbul selepas beberapa tahun.

• Peringkat keradangan kronik.

• Lesi di bahagian tengahnya nekrotik dan banyak tisu granulasi.

• Dinamakan gumma (soft, tumor-like balls of inflammation known as granulomas ).

• May appear almost anywhere in the body including in the skeleton

NeuroSifilis

• Melibatkan sistem saraf termasuk sistem saraf pusat.

• Menyebabkan kelumpuhan umum atau dapat menyebabkan ‘tabes dorsalis’ iaitu kehilangan deria rasa (sentuh).

• Boleh berlaku pada mana peringkat sifilis (primer/sekunder/tertiary).

Pencegahan

• Langkah-langkah mencegah jangkitan sifilis:

  • Elakkan aktiviti seksual dengan pasangan yang telah dijangkiti sifilis

Pengendalian Pesakit

• Jika rawatan pergigian diperlukan, langkah perlindungan perlu diambil (air liur pesakit boleh menyebabkan jangkitan ).

• Seeloknya elak merawat pesakit sifilis yang tidak/belum mendapatkan rawatan untuk penyakitnya.

• Jika rawatan diperlukan, langkah-langkah perlindungan khas perlu diambil, diantaranya:

  • mengelakkan penggunaan peralatan ultrasonik

  • menggunakan high volume suction & rubber dam

  • ruang surgeri diberi pengudaraan yang baik

Rawatan

• Pemberian antibiotik pada dos tinggi

• Air liur pesakit boleh menyebabkan jangkitan

Komplikasi

• Infeksi kepada fetus - keguguran

• Bayi lahir dengan ciri hutchinson triad

• Kecacatan sistem kardiovaskular

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH VIRUS

• AIDS, HEPATITIS

AIDS

Pengenalan

• Definisi - AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) (Sindrom kurang daya ketahanan penyakit)

  • Penyakit yang melumpuhkan keupayaan badan melawan penyakit

Etiologi

• Virus HIV (human immunodeficiency virus)

  • Virus ini hanya boleh hidup dan membiak di dalam badan manusia

  • Mereka yang dijangkiti oleh virus ini tetapi belum menunjukkan tanda-tanda penyakit AIDS dikenali sebagai pembawa HIV

• HIV atau human immunodeficiency virus adalah virus yang memusnahkan sistem ketahanan badan seseorang dan menyebabkan AIDS. Ini boleh mengakibatkan pesakit mudah mendapat jangkitan kuman dan kanser.

Kumpulan Berisiko

• Penagih dadah intravena

• Homoseksual/biseksual

• Penerima transfusi darah

• Pesakit hemofilia yang mendapat transfusi darah

• Pada tahun 2018, terdapat $37.9$ juta orang menghidap penyakit HIV/AIDS di seluruh dunia, di mana $1.7$ juta orang baru dijangkiti manakala $770000$ orang maut.

Punca Virus

• Darah

• Air mani

• Sekresi serviks dan vagina

• Air liur % kecil

• Air mata % kecil

• Susu ibu

• $70\%$ jangkitan daripada transmisi seksual

• sekarang > didapati pada penagih dadah

Tempoh Pengeraman

• Definisi: Masa di antara jangkitan virus hingga perkembangan AIDS sepenuhnya

• Jika jangkitan adalah dari transfusi darah tercemar - $8$ bulan – $6$ tahun

• $20-30\%$ pembawa virus HIV menunjukkan perkembangan AIDS dalam tempoh $5-6$ tahun

• $25-40\%$ pembawa virus hiv meunjukkan tanda- tanda AIDS dalam tempoh $5 - 6$ tahun

Patologi

• Sistem keimunan bersel manusia terletak pada sel darah putih (neutrofil, limfosit)

• 2 jenis limfosit

  • Limfosit B -- antibodi

  • Limfosit T -- antitumor

• 2 sel penting

  • sel helper T -- rangsang limfosit B

  • Sel suppressor T -- hentikan pengeluaran antibodi

• Individu sihat: Bil. Helper T > supressor T

• Individu berpenyakit: Bil. Supressor T > helper T ( Virus HIV musnahkan sel helper T)

Patogenesis

• Virus memasuki badan

• Bercantum dengan makrofaj & sel helper T perumah

• Suntik bahan genetik ke dalam sel perumah

• Replikasi & sembunyi dlm. sel hingga terangsang (apabila terdapat infeksi @ system ketahanan badan menurun)

• Sel-sel baru dibebaskan

• Jangkiti lebih banyak makrofaj & sel helper T

• Daya ketahanan badan → Penyakit (tanda & gejala aids)

Penularan / Penyebaran Virus

• hubungan seks

• transfusi darah

• jarum suntikan & picagari tercemar

• perkongsian jarum suntikan penagih dadah

• pekerja hospital

• ibu yang dijangkiti kepada bayi

Peringkat Jangkitan HIV

• “WINDOW PERIOD”

  • Jangkamasa daripada virus masuk ke dalam badan hingga pembentukan antibodi (peringkat acute seroconversion).

  • $3 – 6$ minggu (mungkin berpanjangan sehingga 6 bulan).

  • Pesakit berupaya memindahkan jangkitan jika mengamalkan tingkahlaku yang berisiko.

  • Keputusan ujian elisa – negatif

• Jangkitan akut

  • Dialami oleh kira – kira $60 – 90\%$ daripada pesakit

  • Tanda – tanda & gejala – gejala

    • Selsema

    • Kelenjar membengkak

    • Ruam pada badan

    • Demam yang berpanjangan

    • Hilang selera makan

    • Hilang berat badan

    • Berpeluh di waktu malam

    • Sakit kepala dan lesu yang berpanjangan

• Jangkitan AIDS sepenuhnya

  • Peringkat akhir dari spektrum jangkitan HIV

  • Tahap pertahanan tubuh sangat lemah dan hampir lumpuh

  • Antara gejala – gejala yang mungkin dialami :

    • Kehilangan berat badan > 10\% berat badan asal

    • Demam berpanjangan > 3 bulan

    • Cirit berpanjangan

    • Kelenjar membengkak

    • Kayap

    • Candida di mulut/esophagus

    • Pneumonia berulang –ulang

    • Pneumocystic cariniii pneumonia (PCP)

    • Kaposi sarcoma (KS)

    • Penyakit TB

Rawatan & Pencegahan

• Am

  • Masih tiada rawatan untuk menyembuhkan

  • Rawatan kombinasi beberapa ubat antiretroviral (ARV) menghalang pembiakan virus HIV

• Analgesik -- kurangkan kesakitan

• ZIDOVUDINE ubat antiviral / acyclovior

HEPATITIS

Pengenalan

• Penyakit keradangan pada hepar

• Etiologi Virus hepatitis

• Jenis Hepatitis A, B, C, D, E -radang pade nati

Hepatitis A

• Etiologi

  • Virus hepatitis A (RNA)

  • Musnah dengan cahaya UV @ dipanaskan pada suhu $100^\circ C$ selama $5$ minit

• Masa eraman : $15 – 40$ hari

• Transmisi : Feses – mulut

• Kawasan terlibat: Kawasan padat penduduk & kesihatan pemakanan kurang baik

• Hepatitis A tiada pembawa

• Rx - Imunisasi hiperimmunoglobulin

Hepatitis B

• Etiologi

  • Virus hepatitis B (HBV)

  • Jenis DNA

• Transmisi

  • Darah (jln. Masuk parenteral)

  • Air liur

• Umur : sebarang peringkat umur

Kumpulan Berisiko

• Penagih dadah intravena

• Homoseksual

• Pelacur

• Personal kesihatan & petugas makmal

• Penerima transfusi darah

• Pesakit demam kuning

• Pesakit yg. Menggunakan unit dialisis

• pesakit imunosupresif

Patologi

• Gambaran klinikal

  • Jangkitan klinikal akut

  • Jangkitan subklinikal akut

  • Tiada sebarang kesan

  • Pembawa sihat

  • Hepatitis kronik aktif (sirosis hepar)

  • Hepatitis akut

Tanda & Gejala Hepatitis B

• Demam umum

  • Suhu badan

  • Lesu

  • Mual

  • Hilang selera makan

• Sakit di kawasan hati

• Hiperbilirubinemia

  • Kulit

  • Sklera kuning

  • Membran mukus Demam kuning (Jaundis)

• Najis pudar

• Air kencing gelap

Pengimunan

• Pengimunan pasif

  • Satu suntikan hiperimunoglobulin hepatitis B (48 jam selepas dedahan) - dalam kes terinokulat

• Pengimunan aktif

  • Menyuntik vaksin hepatitis B

• Kombinasi pengimunan digalakkan

  • P. Pasif -- menghalang risiko transmisi HBV

  • P. Aktif -- melawan virus

• Cara pemberian vaksin

  • Dos pertama

  • Dos kedua -- 1 bulan selepas suntikan dos pertama

  • Dos ketiga -- 6 bulan selepas suntikan dos kedua

• Lokasi suntikan

  • Deltoid @ pangkal lengan

• Jenis suntikan

  • Intraotot

Hepatitis C

• Etiologi

  • HCV

• Transmisi

  • Darah

  • Hubungan seks

• Tanda & gejala

  • Hep. C akut (kurang menunjukkan tanda & gejala)

  • Hep. C kronik (meyebabkan karsinoma hepartoselular)

Hepatitis D

• Biasa dijumpai bersama hep. B

• Transmisi

  • Darah

  • Air liur

  • Spt. Hep. B

Hepatitis E

• Etiologi

  • Hev

  • Sferikal tanpa berenvelop

• Transmisi

  • Feses – mulut

• Masa eraman : 2-9 hari

• Ciri klinikal seperti Hepatitis A

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH PARASIT

Pengenalan Parasit

• Organisma yang tidak boleh hidup sendirian tanpa bantuan organisma lain untuk mendapatkan sumber nutrien

• Lazimnya berada di kawasan air tercemar

• Contoh ; protozoa Giardia lamblia

• PENYAKIT : GIARDIASIS

• TANDA & GEJALA

  • CRAMPS

  • DIAREA

  • MUNTAH

PENYAKIT DISEBABKAN OLEH FUNGUS

Kandidiasis

• Etiologi

  • Fungus Candida albican (Flora normal mulut, usus, vagina)

• Kumpulan berisiko

  • Bayi

  • Orang tua (diet tak sempurna, pengidap penyakit kronik)

  • Pesakit yang mendapat rawatan antibiotik, steroid, dadah sitotoksik berpanjangan

  • Pesakit immunosupresif (AIDS)

Patologi

• Serangan ke atas membran mukosa

• Tompok putih (seriawan) & keradangan (Merah berdarah bila disapu)

Rawatan

• Lokal

  • Sapuan topikal $1\%$ gention violet

  • Nystatin

• Sistemik

  • Amphotericin B

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH MIKROORGANISMA

• Mikroorganisma termasuk virus (RNA/DNA), bakteria (prokariotik), alga, protozoa, dan fungi (eukariotik).

PENYAKIT DISEBABKAN OLEH BAKTERIA

• Bakteria: Ukuran $0.2 – 5 amu m$, pelbagai bentuk (kokus, basilus, spiral, pleomorfik).

• Struktur: Flagela (pergerakan), dinding sel (ketegaran, sasaran antibiotik), membran sitoplasma (pengangkutan nutrien), kapsul (adhesi, melindungi dari fagositosis).

• Spora: Bertahan dalam keadaan tidak sesuai, dibentuk melalui sporulasi.

• Pembiakan: Belahan biner.

• Contoh penyakit: Tuberkulosis, Sifilis, Karies, Pneumonia, Tifoid.

TUBERKULOSIS (TB)

• Etiologi: Mikobakterium tuberkulosis (menjangkiti lembu/manusia).

• Bakteria: Berbentuk basilus, aerobik, acid-fast Gram-positive, tahan disinfektan lemah.

• Jangkitan: Melalui susu tidak dipasteurkan (lembu), titisan/aerosol (manusia).

• Tisu terlibat: Paru-paru, tulang, renal tract, meninges.

• Patologi: Keradangan akut → penyusupan makrofaj → sel epiteliod → Giant cell → folikel tuberkel (nekrosis kaseasi).

• Selepas pembentukan folikel: Resolusi, Fibrosis, Berkembang (lokal/umum).

• Tanda & gejala: Bergantung organ terlibat (paru-paru: batuk kronik, hemoptisis; tulang: sakit, bengkak).

• Pencegahan: Vaksinasi B.C.G, ujian montoux.

• Rawatan: Rehat, kemoterapi.

SIFILIS

• Etiologi: Bakteria Treponema pallidum (spiroket).

• Jenis: Sifilis perolehan, sifilis kongenital.

• Sifilis Kongenital: Dijangkiti dalam kandungan, tanda ‘Hutchinson’s triad’ (buta, pekak, gigi hutchinson).

• Sifilis Perolehan: Primer (sanker), Sekunder (ruam, demam), Tertier (gumma).

• NeuroSifilis: Libatkan sistem saraf, kelumpuhan.

• Pencegahan: Elakkan hubungan seks dengan pasangan dijangkiti.

• Pengendalian Pesakit: Elak rawat pesakit tidak dirawat, langkah perlindungan (elak ultrasonik, guna suction, rubber dam).

• Rawatan: Antibiotik dos tinggi.

• Komplikasi: Infeksi fetus, keguguran, kecacatan kardiovaskular.

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH VIRUS

• AIDS, Hepatitis.

AIDS

• Etiologi: Virus HIV (human immunodeficiency virus).

• Kumpulan berisiko: Penagih dadah intravena, Homoseksual/biseksual, Penerima transfusi darah.

• Punca virus: Darah, air mani, sekresi serviks/vagina.

• Patologi: Virus musnahkan sel helper T.

• Penularan: Hubungan seks, transfusi darah, jarum suntikan tercemar, ibu kepada bayi.

• Peringkat Jangkitan HIV: “WINDOW PERIOD”, Jangkitan akut, Jangkitan AIDS sepenuhnya.

• Rawatan & Pencegahan: Tiada penyembuhan, ubat antiretroviral (ARV).

HEPATITIS

• Etiologi: Virus hepatitis (A, B, C, D, E).

• Hepatitis A: Transmisi feses-mulut, tiada pembawa, Rx: imunisasi.

• Hepatitis B: Transmisi darah/air liur, tanda: demam, jaundis.

• Kumpulan Berisiko: Penagih dadah intravena, Homoseksual, Pelacur.

• Pengimunan: Pasif (hiperimunoglobulin), Aktif (vaksin hepatitis B).

• Hepatitis C: Transmisi darah/seks, kronik menyebabkan karsinoma hepartoselular.

• Hepatitis D: Bersama Hep. B, transmisi darah/air liur.

• Hepatitis E: Transmisi feses-mulut, seperti Hepatitis A.

PENYAKIT YANG DISEBABKAN OLEH PARASIT

• Contoh: Giardiasis (Giardia lamblia), tanda: cramps, diare, muntah.

PENYAKIT DISEBABKAN OLEH FUNGUS

• Kandidiasis: Etiologi Candida albican, serangan pada membran mukosa (seriawan).