Les 3 deel 1
Prelude: laat-antiek ‘heidens’ Rome
Slechte perceptie/beoordeling in Christelijk Europa
“small fish struggling in a rising Christian tide” (Woolf², p.50)
(In historiografie grotendeels vergeten)
Ammianus Marcellinus (325 - c. 391)
Titel: “last of the great ancient historians of Rome”
Voortzetting van de ‘oude’ traditie
Voorbeelden: invented speeches, extra datering…
Meta-thema: spanning tussen ‘traditie’ en ‘vernieuwing’
Keuze (on)bewust maken?
Rising Christian Tide
Officiële legitimatie in de 4de eeuw
Blijvend thema in de geschiedenis!
Citaat: “A new religion, like a new state, will cement its triumph over the old through its control of the past, writing history into a new ‘master-narrative’ with itself as the inevitable and logical outcome of events” (Woolf², p.75)
Nieuw narratief => controle over het verleden (via ‘vernieuwers’)
Eigen geschiedenis én toe-eigening
Joodse inspiratie: goddelijke interventies, eschatologie…
Grieks-Romeinse inspiratie: chronografische elementen, overname van Romeinse teleologie, lessen trekken uit het verleden…
Spanning tussen:
Lineair aspect: vergelijkbaar met een stromende rivier
Notie van de ‘spiegel’: voorbeelden die actoren moeten nabootsen, verbonden aan het heden & de toekomst (een soort temporeel meer)
Eusebius van Caesarea: Een Vroege Surfer Op De Golf
Edict van Milaan (313): christendom op keerpunt
Chronikoi kanones
Ekklèsiastikè historia
Invloed op zowel ‘Latijns’ (West) als ‘Grieks’ (Oost) Europa
Chronikon (manuscript Reims, 699) [Bern, Burgerbibliotheek, codex 219]
Kerkgeschiedenis ++6
Uitgangspunt: gebeurtenissen & personen met betrekking tot de geschiedenis van de Kerk beschrijven en beoordelen
=> Ook vermelding van ‘heidenen’ en het joodse volk
=> Voor- en tegenstanders (de ‘wolven’) van ‘het woord Gods’ aan bod laten komen
= Soort ‘totale’ (of ‘inclusieve’) visie op kerkelijke geschiedenis
= Opkomst van ‘ecclesiastical history’ (religieuze/kerkgeschiedenis)
Religieuze Geschiedenis
Splitsing
Deels ecclesiastische & seculiere geschiedschrijving (= nieuw genre)
Groeiende voorkeur
Traag! Voor geschreven over mondelinge bronnen (evolutie)
Andere vorm van argumentatie
geen ‘invented speech’ meer
Meer ‘citeren’ van documenten en (mondelinge/geschreven) bronnen
=> Tast de leesbaarheid aan
Eusebius van Caesarea ++9
Citaat: "We have therefore collected from their scattered memoirs…"
Verzameling van uitspraken van oude schrijvers
Trots op het behoud van opvolgingen van de apostelen
Belang van deze geschiedschrijving
Historische behandeling biedt eenheid
Samenvatting in chronologische tabellen is voorgeschoteld, maar de narratieve geschiedenis is met detail gegeven
Vertaling: Donald Kelley, Versions of History
Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa
Einde 4e eeuw
Splitsing van het Romeinse Rijk
Groeiende historiografische splitsing
Byzantijnse rijk = continuïteit
“facilitated the further development of classical historiography written to a high standard of accuracy, primarily in Greek” (Woolf², p.78)
“most chose the Thucydideanpath”
Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa
Procopius van Caesarea c. 500-554
Geschiedenis van de Oorlogen (+ biografie Justinianus)
+ toevallig nieuw genre: Anekdota (“Geheime geschiedenis”)
Populair genre in West-Europa in 17e-18e eeuw
Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa
! Blijvende aandacht op “classical historiography”
=> samen met Islamitische/Arabische cultuur
Islamitische/Arabische cultuur bood veel van de ‘verloren’ Griekse teksten terug aan de rest van Europa na 1400 (Woolf², p.81)
“would deliver much of the ‘lost’ Greek corpus to the rest of Europe after 1400” (Woolf², p.81)
Kernthema’s in Latijns Europa
Tweerijkenleer
Aardse vs hemelse stad
Geen strikte scheiding (goddelijke wil) (‘verticaal’ beeld)
Oorsprong: Augustinus, Over de stad van God
Uitwerking: Orosius, Geschiedenis tegen de heidenen (5de eeuw)
‘Progressus’: Otto van Freising, Kroniek of geschiedenis der twee steden (12de eeuw)
Translatio imperii
Continuïteit met klassieke oudheid (‘Romeinse rijk in een nieuw jasje’)
Grotere legitimiteit (‘Goddelijk mandaat’ ~ Chinese historiografie!)
Buiten Christendom overgenomen (bijvoorbeeld door Ottomanen)
Ook buiten Europa toegepast (bv. Cortés)
Origo gentis
Zoektocht naar voorouders (~ opname in master narrative)
Meerdere mogelijkheden: (Noah, Scythen of Troje)
Kwalijke uitwassen in latere eeuwen (‘rassentheorie’ o.m.)
Beda ‘Venerabilis’ (ca. 672-735)
Grote eruditie (“discrimination among sources, intelligent balancing of the oral and the written”)
<=> géén proto-modern historicus!
Historia ecclesiastica gentis Anglorum:
Religieuze én profane elementen
Kerk als verenigende factor
Creatief en kritisch
Introductie van systematische datering ‘AD’
“A creative and critical work, not simply a transmitter of tradition” (Woolf, p.55)
Kerkelijke Geschiedenis van het Engelse Volk ++19
Citaat: "I cannot but recommend the sincerity and zeal…"
Dit benadrukt de maatschappelijke rol van geschiedschrijving
Maatschappelijke rol van geschiedschrijving?
‘good and evil’ => ‘praise and blame’ (Woolf)
Lessen (voor machthebbers) (idee van de ‘spiegel’)
performance van geschiedwerk => bepaald ‘doelpubliek’ voor ogen!
Bronnen?
Weinig onderscheid tussen schriftelijke en mondelinge bronnen
Geestelijken verbonden aan kloosters
Lange keten van ‘Kennis’ => gelijkenis met Islamitische historiografie (Isnad)
9e-10e eeuw: historiografische evoluties + politieke veranderingen in Latijns Europa
Einde migraties = groeiende stabiliteit
“Some semblance of territorial if not yet genuinely national boundaries, and the establishment of aristocratic and royal houses” (Woolf, p.71)
Historiografisch
Toename aan genres (bijv. Hagiografie), zowel religieus als seculier
=> Verdere ontwikkeling in komende eeuwen
MAAR! Niet vergelijkbaar met Verre Oosten + fragmentaire kennis van klassieke historiografie: een “broken telephone” (Woolf)
Gevolg => vertrouwen op annalistische structuur
Annalistische Succesformule
Voordelen van annalen/kronieken
Jaartal als sturend element
Hoofdzaak versus bijzaak?
Talent optioneel (‘out of the box’-denken)
=> slechte reputatie
vernietigende perceptie uit Renaissance
Ander wereldbeeld / andere verhaalstructuur (paratactische ordening)
Voorbeeld: Annales regni francorum ++23
803
“In deze winter was er een aardbeving rond het paleis…"
Verslag van politieke en sociale gebeurtenissen
Betrokken keizers en afgezanten worden vermeld
Genres
Soorten geschiedschrijving
Kerkgeschiedenis (vb. Eusebius van Caesarea)
Politiek-militaire geschiedenis (vb. Procopius van Caesarea)
Universele christelijke geschiedenis (vb. Orosius)
Biografieën van heiligen, koningen (vb. Einhard)
Geschiedenis van volkeren (vb. Bede)