Les 3 deel 1

Prelude: laat-antiek ‘heidens’ Rome

  • Slechte perceptie/beoordeling in Christelijk Europa

    • “small fish struggling in a rising Christian tide” (Woolf², p.50)

    • (In historiografie grotendeels vergeten)

  • Ammianus Marcellinus (325 - c. 391)

    • Titel: “last of the great ancient historians of Rome”

    • Voortzetting van de ‘oude’ traditie

      • Voorbeelden: invented speeches, extra datering…

  • Meta-thema: spanning tussen ‘traditie’ en ‘vernieuwing’

    • Keuze (on)bewust maken?

Rising Christian Tide

  • Officiële legitimatie in de 4de eeuw

    • Blijvend thema in de geschiedenis!

    • Citaat: “A new religion, like a new state, will cement its triumph over the old through its control of the past, writing history into a new ‘master-narrative’ with itself as the inevitable and logical outcome of events” (Woolf², p.75)

  • Nieuw narratief => controle over het verleden (via ‘vernieuwers’)

    • Eigen geschiedenis én toe-eigening

    • Joodse inspiratie: goddelijke interventies, eschatologie…

    • Grieks-Romeinse inspiratie: chronografische elementen, overname van Romeinse teleologie, lessen trekken uit het verleden…

  • Spanning tussen:

    • Lineair aspect: vergelijkbaar met een stromende rivier

    • Notie van de ‘spiegel’: voorbeelden die actoren moeten nabootsen, verbonden aan het heden & de toekomst (een soort temporeel meer)

Eusebius van Caesarea: Een Vroege Surfer Op De Golf

  • Edict van Milaan (313): christendom op keerpunt

  • Chronikoi kanones

  • Ekklèsiastikè historia

  • Invloed op zowel ‘Latijns’ (West) als ‘Grieks’ (Oost) Europa

    • Chronikon (manuscript Reims, 699) [Bern, Burgerbibliotheek, codex 219]

Kerkgeschiedenis ++6

  • Uitgangspunt: gebeurtenissen & personen met betrekking tot de geschiedenis van de Kerk beschrijven en beoordelen

    • => Ook vermelding van ‘heidenen’ en het joodse volk

    • => Voor- en tegenstanders (de ‘wolven’) van ‘het woord Gods’ aan bod laten komen

    • = Soort ‘totale’ (of ‘inclusieve’) visie op kerkelijke geschiedenis

    • = Opkomst van ‘ecclesiastical history’ (religieuze/kerkgeschiedenis)

Religieuze Geschiedenis

  • Splitsing

    • Deels ecclesiastische & seculiere geschiedschrijving (= nieuw genre)

  • Groeiende voorkeur

    • Traag! Voor geschreven over mondelinge bronnen (evolutie)

  • Andere vorm van argumentatie

    • geen ‘invented speech’ meer

    • Meer ‘citeren’ van documenten en (mondelinge/geschreven) bronnen

    • => Tast de leesbaarheid aan

Eusebius van Caesarea ++9

  • Citaat: "We have therefore collected from their scattered memoirs…"

    • Verzameling van uitspraken van oude schrijvers

    • Trots op het behoud van opvolgingen van de apostelen

  • Belang van deze geschiedschrijving

    • Historische behandeling biedt eenheid

    • Samenvatting in chronologische tabellen is voorgeschoteld, maar de narratieve geschiedenis is met detail gegeven

    • Vertaling: Donald Kelley, Versions of History

Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa

  • Einde 4e eeuw

    • Splitsing van het Romeinse Rijk

    • Groeiende historiografische splitsing

  • Byzantijnse rijk = continuïteit

    • “facilitated the further development of classical historiography written to a high standard of accuracy, primarily in Greek” (Woolf², p.78)

  • “most chose the Thucydideanpath”

Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa

  • Procopius van Caesarea c. 500-554

    • Geschiedenis van de Oorlogen (+ biografie Justinianus)

  • + toevallig nieuw genre: Anekdota (“Geheime geschiedenis”)

    • Populair genre in West-Europa in 17e-18e eeuw

Divergentie Latijns <=> Grieks Christelijk Europa

  • ! Blijvende aandacht op “classical historiography”

  • => samen met Islamitische/Arabische cultuur

    • Islamitische/Arabische cultuur bood veel van de ‘verloren’ Griekse teksten terug aan de rest van Europa na 1400 (Woolf², p.81)

    • “would deliver much of the ‘lost’ Greek corpus to the rest of Europe after 1400” (Woolf², p.81)

Kernthema’s in Latijns Europa

  1. Tweerijkenleer

    • Aardse vs hemelse stad

    • Geen strikte scheiding (goddelijke wil) (‘verticaal’ beeld)

    • Oorsprong: Augustinus, Over de stad van God

    • Uitwerking: Orosius, Geschiedenis tegen de heidenen (5de eeuw)

    • ‘Progressus’: Otto van Freising, Kroniek of geschiedenis der twee steden (12de eeuw)

  2. Translatio imperii

    • Continuïteit met klassieke oudheid (‘Romeinse rijk in een nieuw jasje’)

    • Grotere legitimiteit (‘Goddelijk mandaat’ ~ Chinese historiografie!)

    • Buiten Christendom overgenomen (bijvoorbeeld door Ottomanen)

    • Ook buiten Europa toegepast (bv. Cortés)

  3. Origo gentis

    • Zoektocht naar voorouders (~ opname in master narrative)

    • Meerdere mogelijkheden: (Noah, Scythen of Troje)

    • Kwalijke uitwassen in latere eeuwen (‘rassentheorie’ o.m.)

Beda ‘Venerabilis’ (ca. 672-735)

  • Grote eruditie (“discrimination among sources, intelligent balancing of the oral and the written”)

    • <=> géén proto-modern historicus!

  • Historia ecclesiastica gentis Anglorum:

    • Religieuze én profane elementen

    • Kerk als verenigende factor

    • Creatief en kritisch

    • Introductie van systematische datering ‘AD’

      • “A creative and critical work, not simply a transmitter of tradition” (Woolf, p.55)

Kerkelijke Geschiedenis van het Engelse Volk ++19

  • Citaat: "I cannot but recommend the sincerity and zeal…"

    • Dit benadrukt de maatschappelijke rol van geschiedschrijving

  • Maatschappelijke rol van geschiedschrijving?

    • ‘good and evil’ => ‘praise and blame’ (Woolf)

    • Lessen (voor machthebbers) (idee van de ‘spiegel’)

    • performance van geschiedwerk => bepaald ‘doelpubliek’ voor ogen!

  • Bronnen?

    • Weinig onderscheid tussen schriftelijke en mondelinge bronnen

    • Geestelijken verbonden aan kloosters

    • Lange keten van ‘Kennis’ => gelijkenis met Islamitische historiografie (Isnad)

9e-10e eeuw: historiografische evoluties + politieke veranderingen in Latijns Europa

  • Einde migraties = groeiende stabiliteit

    • “Some semblance of territorial if not yet genuinely national boundaries, and the establishment of aristocratic and royal houses” (Woolf, p.71)

  • Historiografisch

    • Toename aan genres (bijv. Hagiografie), zowel religieus als seculier

      • => Verdere ontwikkeling in komende eeuwen

    • MAAR! Niet vergelijkbaar met Verre Oosten + fragmentaire kennis van klassieke historiografie: een “broken telephone” (Woolf)

    • Gevolg => vertrouwen op annalistische structuur

Annalistische Succesformule

  • Voordelen van annalen/kronieken

    • Jaartal als sturend element

    • Hoofdzaak versus bijzaak?

    • Talent optioneel (‘out of the box’-denken)

  • => slechte reputatie

    • vernietigende perceptie uit Renaissance

    • Ander wereldbeeld / andere verhaalstructuur (paratactische ordening)

Voorbeeld: Annales regni francorum ++23

  • 803

    • “In deze winter was er een aardbeving rond het paleis…"

    • Verslag van politieke en sociale gebeurtenissen

    • Betrokken keizers en afgezanten worden vermeld

Genres

  • Soorten geschiedschrijving

    • Kerkgeschiedenis (vb. Eusebius van Caesarea)

    • Politiek-militaire geschiedenis (vb. Procopius van Caesarea)

    • Universele christelijke geschiedenis (vb. Orosius)

    • Biografieën van heiligen, koningen (vb. Einhard)

    • Geschiedenis van volkeren (vb. Bede)