Antyk (Grecja i Rzym)

MAPA MYŚLI - ANTYK

OGÓLNE RAMY CZASOWE

  • IX w. p.n.e. - 476 r. n.e.

KULTURA

  • Igrzyska olimpijskie w Grecji

  • Sympozjony (uczty)

  • Dionizje

  • Przedstawienia teatralne

  • Walki gladiatorów w Rzymie

HISTORIA

  • Podboje kolonialne Greków

  • Greckie miasta-państwa (polis)

  • Demokracja ateńska

  • Podboje Rzymian

  • Budowa imperium

  • Narodziny chrześcijaństwa

FILOZOFIA

  • Sokrates

  • Platon

  • Arystoteles

  • Epikureizm

  • Stoicyzm

  • Sceptycyzm

  • Sofiści

NAUKA I OŚWIATA

  • Szkoły i placówki naukowe: Akademia Platońska, Likejon Arystotelesa

  • Rozwój nauk: matematyki, astronomii, fizyki, medycyny

  • Narodziny filozofii i retoryki

  • Prawo rzymskie

SZTUKA

  • Antyczny kanon piękna

    • Architektura: kolumnady, arkady, ład, harmonia, doskonałe proporcje, symetria, zasada mimesis

    • Rzeźba: piękno ludzkiego ciała, popiersia, posągi konne, łuki triumfalne, amfiteatry

    • Malarstwo i ceramika: freski, wazy greckie

WAŻNE POJĘCIA

  • Złoty środek

  • Mimesis

FRAZEOLOGIZMY

  • Pięta Achillesa

  • Jabłko niezgody

  • Non omnis moriar (Horacy)

  • Exegi monumentum (Horacy)

  • Decorum

  • Hamartia

  • Hybris

  • Fatum

  • Katharsis

  • Koń trojański

  • Marsowa mina

  • Spartańskie wychowanie

  • Syzyfowa praca

  • Stoicki spokój

GATUNKI LITERACKIE

  • Mit (opowieści ustne)

  • Epos (Homer, "Iliada", "Odyseja"; Wergiliusz, "Eneida")

  • Tragedia (Sofokles, "Król Edyp", "Antygona")

  • Komedia (Arystofanes, "Chmury")

  • Pieśń/oda (Horacy, "Wybudowałem pomnik", "Do Deliusza")

  • Dialog (Platon, "Państwo")

  • Traktat (Arystoteles, "Poetyka", "Retoryka")

TEATR

  • Pochodzenie teatru: religijne i ludowe

  • Wielcy tragiccy: Sofokles, Ajschylos, Eurypides

  • Autor komedii: Arystofanes

  • Tragedia i komedia

    • Chór

    • Tragizm, fatum

    • Zasada trzech jedności

    • Zasada decorum

MOTYWY

  • Artysta (mitologia: Orfeusz; pieśni Horacego)

  • Bunt (mitologia: Prometeusz; Sofokles, "Antygona")

  • Cierpienie (mitologia: Niobe, Demeter, Orfeusz; Homer, "Iliada"; Sofokles, "Antygona")

  • Fatum (mitologia: Edyp; Sofokles, "Antygona")

  • Kobieta (mitologia: Demeter; Sofokles, "Antygona"; Wergiliusz, "Eneida": Dydona; Homer, "Odyseja": Penelopa)

  • Konflikt (Sofokles, "Antygona"; Arystofanes, "Chmury"; Wergiliusz: "Eneida")

  • Matka (mitologia: Demeter, Niobe)

  • Miłość (mitologia: Orfeusz, Demeter; Sofokles, "Antygona"; Homer, "Iliada"; "Odyseja"; Wergiliusz, "Eneida")

  • Rodzina (Sofokles, "Antygona"; Arystofanes, "Chmury")

  • Śmierć (mitologia: Niobe, Eurydyka; Homer, "Iliada")

  • Utopia (Platon, "Państwo")

  • Walka (mitologia: wojna trojańska; Homer, "Iliada")

  • Wędrówka (mitologia: Odyseusz; Homer, "Odyseja"; Wergiliusz, "Eneida")

  • Wina i kara (mitologia: Syzyf)

  • Władza (Sofokles, "Antygona": Kreon; Wergiliusz, "Eneida": Eneasz)

  • Wybór (Sofokles, "Antygona")

  • Zemsta (Homer, "Iliada")

WIELKA TRÓJKA TRAGIKÓW GRECKICH

  • Ajschylos

    • Tragedie o uniwersalnych kwestiach etycznych ("Oresteja")

    • Temat winy i kary

  • Sofokles

    • Tragedie o losach władców ("Antygona", "Król Edyp")

    • Bezsilność człowieka wobec losu i moralna odpowiedzialność

  • Eurypides

    • Wprowadzenie postaci kobiecych w tragediach ("Medea", "Elektra")

    • Zupełnie ludzkie postacie zamiast wzniosłych herosów.

NAJWAŻNIEJSI KOMEDIOPISARZE

  • Arystofanes

    • Satyryczny obraz politycznego życia Aten ("Chmury")

    • Krytyka intelektualnych mód

AKTORZY

  • Na scenie maksymalnie trzy osoby

  • Tylko mężczyźni jako aktorzy

  • Stroje przypominające uroczyste stroje kapłanów

  • Maski wykorzystywane do oddania płci, wieku i emocji postaci

  • Koturny, żeby były widoczni z dużej odległości.

TEATR ANTYCZNY

  • Geneza teatru

    • Powstał w VI stuleciu p.n.e. z obrzędów religijnych ku czci Dionizosa

    • Chór wykonujący pieśni (dytyramby)

  • Budowa teatru

    • Układ u podnóża gór dla lepszej akustyki

    • Scena z dekoracjami i maszynerią (deus ex machina)

FUNKCJE TEATRU

  • Teatr jako obrzęd religijny i wychowawczy

  • Oczyszczenie emocji (katharsis)

  • Funkcje państwotwórcze

SZTUKA ANTYKU

  • Ideał piękna

    • Doskonałe proporcje, harmonia, symetria

    • Naśladowanie natury (mimesis)

LEGENDY I MITY

  • Mitologia grecka i rzymska z konkretnymi przykładami

    • Bohaterowie, tematy związane z losem, miłością, władzą

ŻYCIE CODZIENNE W ANTYKU

  • Styl życia: antroposocentryczność w kulturze życiowej

  • Higiena i zdrowie

    • Medycyna (Hipokrates, Galen)

  • Wychowanie i idea kalo-kagatia

WPŁYW ANTYKU DO DZISIAJ

  • Dziedzictwo kulturowe Antyku w literaturze, sztuce, prawie i filozofii