Tshekatsheko ya Ditshomo tsa Sesotho
Sebopeho le Tshekatsheko ya Ditshomo tsa Sesotho
Ditshomo ke karolo ya bohlokwa ya dingolwa tsa molomo tsa Sesotho tse rutang ka boitshwaro, setso, le meetlo. Ha ho manollwa kapa ho sebediswa mokgwa wa marollo ho talingwa kamoo tshomo e qalang ka teng (tshimollo), kamoo thulano e ntseng e totobala ka teng (ntsetsopele), sehloa sa ditaba (tlhohoro), le kamoo ditaba di fellang ka teng (marollo). Mokgwa ona wa tshekatsheko o tsepamisa maikutlo hodima thuto eo moithuti a lokelang ho e fumana le kamoo sebopeho se tsamaelanang le molaetsa wa moqapi.
Ntetekwane
Tshomo ya Ntetekwane ke e nngwe ya ditshomo tse nang le boitshwaro bo hlakileng mabapi le mamello le ho se fele pelo. Lebitso Ntetekwane hangata le amahanngwa le motho kapa sebopiwa se nang le mekgwa e itseng e kgethehileng e hlokang kutlwisiso e tswang ho ba mo dikanyeditseng. Ha ho manollwa tshomo ena ka mokgwa wa marollo, ho bohlokwa ho lebelela thulano e hlahang pakeng tsa Ntetekwane le batho ba bang kapa mahanela-pono a hlahang paleng. Marollo a tshomo ena hangata a fumanwa thutong ya hore boikokobetso le boikemisetso di lebisa katlehong, le haeba tsela e bonahala e le thata qalong.
Mosimodi le Mosimotsana
Tshomo ya Mosimodi le Mosimotsana ke e nngwe ya ditshomo tse tummeng haholo tse rutang ka mona, lehloyo, le kamoo nnete e qetellang e hlolehile mashano. Paleng ena, Mosimodi o hlahiswa e le ngwana ya hlokang kutlo kapa ya nang le dipelo-pedi, ha Mosimotsana yena a le molemo mme a hlahella e le mohlabani kapa mopholosi. Karolo ya marollo paleng ena e hlaha nakong eo nnete e senolwang ke nonyana e bitswang Mmamollang kapa Phethenyana.
Thulano e qala ha banana ba romelwa ho ya sebetsa kapa ho ya kga metsi, mme Mosimodi a entse ntho e mpe ho Mosimotsana ka baka la mona kapa ho se mamelane. Tlhohoro e fihlellwa ha Mosimodi a leka ho fihla hae mme a bolela mashano ka se etsahetseng ho ngwanabo. Marollo a qetella ka hore Mosimotsana a kgutle (hangata ka mehlolo) mme Mosimodi a fumane kotlo e mo loketseng. Sena se tiisa molao wa hore bolotsana ha bo hahe motse mme nnete e dula e hlolehile mashano.
Leobu
Leobu ke sebopiwa se kgethehileng ditshomong tsa tshimollo ya bophelo le lefu (mythology). Tshomong ya tshimollo ya lefu, Leobu le romelwa ke Mmopi ho ya bolella batho hore ba ke ke ba shwa kapa ba tla tsoha ha ba shwele. Le ha ho le jalo, ka baka la ho nanya ha lona, le a tswafa mme le fihla morao ha Rekgatitsane (the lizard) e se e fitlisitse molaetsa wa lefu. Marollo a tshomo ena ke ho hlalosa lebaka leo ka lona batho ba shwang kajeno.
Ho sebedisa mokgwa wa marollo mona ho pepesa phoso ya ho dieha le bohlokwa ba ho phethahatsa mosebetsi ka nako. Leobu le emela botswa kapa tswafelo, mme kotsi ya tswafelo eo e abela lefatshe lotlhe maswabi a sa feleng. E fana ka karabo ya dipotso tsa semoya mabapi le tlhaho ya motho le qetello ya hae.
Kgudu le Leebana
Tshomo ya Kgudu le Leebana hangata e tsepamisitse maikutlo hodima bohlale bo hlolang matla a mmele kapa kamoo maqiti a ka sebediswang ho fihlella sepheo se hlokang matla a matle. Kgudu ke sebopiwa se tsewang ka ho nanya empa se le bohlale haholo, ha Leebana hangata le emela bofefo le bokaone ba ho tsamaya kapele.
Ha ho sebediswa mokgwa wa marollo ho manolla tshomo ena, ho shebjwa kamoo Kgudu a kgonang ho hlola mapakapakane a hae a mmele ka ho sebedisa kelello. Paleng ena, thulano e ka tswa tabeng ya ho rona lebelo kapa ho fihla sebakeng se itseng se phahameng. Marollo a tshomo ena a ruta hore bohlale kapa maqiti ke tsona tse ka kgonang ho fenya ditshita tseo matla a mmele a ke keng a di kgona. Sena se boitshwaro e le ho kgothatsa ba fokolang kapa ba nanyang hore le bona ba na le sebaka sa ho atleha ha ba sebedisa dikelello tsa bona ka nepo.
Mokgwa wa setsibi v prop ke mokhoa o sebelisitseng ho manolla ditshomo ka tsela e fanang ka kutloisiso ho mekgwa ea ditlhopho le tshebeletso.
Ntutekwane: E fa maikutlo a matlafatsang ka ho bina le ho abeha mohopolo oa hore boikokobetso le boikemisetso di qala katleho.
Mosimodi le Mosimotsana: E susumetsa tlhaloso ea hore li tlaleletsa ho tlohella mashano, le hore ke nnete e lokela ho hlokomela khopolo e amanang le batho le mehloli e amanang le boleng ba ditlhopho.
Leobu: E emela tuelo ya bophelo le lefu, e fanang ka kutloisiso ho lefu le ho tsosa borai