Acellular Infectious Agents: Viruses, Viroids, and Prions

Bezkomórkowe czynniki zakaźne nie mają budowy komórkowej oraz nie przejawiają samodzielnej aktywności metabolicznej. Ich namnażanie zachodzi wyłącznie w komórkach gospodarza.

1. Wiroidy
  • Budowa:

    • Zbudowane wyłącznie z jednoniciowej cząsteczki RNARNA, bez otoczki białkowej (kapsydu).

    • Cząsteczka RNARNA jest zamknięta i liczy od 246 do 600 nukleotydów.

    • Zawierają odcinki dwuniciowe (powstałe przez łączenie komplementarnych nukleotydów) oraz pętle jednoniciowe.

  • Właściwości i działanie:

    • Wszystkie znane wiroidy są pasożytami roślin.

    • Genom wiroidów nie koduje białek; replikacja zachodzi całkowicie przy użyciu enzymów gospodarza.

    • Wywołują choroby poprzez bezpośrednie oddziaływanie RNARNA wiroidu ze składnikami komórki (białkami, kwasami nukleinowymi), zaburzając jej metabolizm.

2. Priony
  • Budowa i mechanizm działania:

    • Zbudowane wyłącznie z białka; nie zawierają kwasów nukleinowych.

    • Chorobotwórcza forma białka prionowego (PrPScPrP^{Sc}) powstaje z prawidłowej formy (PrPCPrP^C), kodowanej przez gen prp (prnp).

    • Zmiana konformacji: W białku prawidłowym dominuje struktura α\alpha-helisy, natomiast w chorobotwórczym – struktura β\beta-harmonijki.

    • Pojawienie się formy PrPScPrP^{Sc} przyspiesza przekształcanie kolejnych prawidłowych cząsteczek w formę chorobotwórczą.

  • Choroby wywoływane przez priony (TSE – zakaźne gąbczaste zapalenie mózgu):

    • U zwierząt:

    • Gąbczasta encefalopatia bydła (BSEBSE, choroba szalonych krów).

    • Choroba kłusowa owiec (scrapie).

    • U ludzi:

    • Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJDCJD).

    • Kuru.

    • Śmiertelna rodzinna bezsenność.

  • Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJDCJD):

    • Występuje u osób powyżej 50. roku życia.

    • Przenoszona drogą pokarmową, przez skażone narzędzia medyczne lub przeszczepy tkankowe.

    • Objawia się powstawaniem wakuol oraz agregatów białkowych (amyloidu) w neuronach.

    • Objawy: utrata kontroli nad mięśniami, drżenie ciała, zanik koordynacji ruchowej, otępienie.

    • Brak stanów zapalnych i naturalnej reakcji odpornościowej; śmierć następuje w ciągu roku od wystąpienia objawów.

  • Profilaktyka i leczenie:

    • Brak skutecznych metod leczenia.

    • Priony są wyjątkowo odporne na wysokie temperatury, większość środków chemicznych oraz promieniowanie jonizujące.

    • Profilaktyka obejmuje monitorowanie hodowli oraz zakaz stosowania określonych produktów zwierzęcych w karmach.

3. Porównanie bezkomórkowych czynników zakaźnych
  • Wirusy:

    • Materiał genetyczny: DNADNA lub RNARNA.

    • Posiadają białkowy kapsyd.

    • Atakują wszystkie grupy organizmów.

  • Wiroidy:

    • Materiał genetyczny: RNARNA.

    • Brak kapsydu białkowego.

    • Atakują wyłącznie rośliny.

  • Priony:

    • Brak kwasów nukleinowych (wyłącznie białko).

    • Brak kapsydu.

    • Atakują zwierzęta i ludzi.