FILIPINO

Uri ng Panitikan at mga Halimbawa

Panitikan

  • Definition: "pang-titik-an"; nagmula sa Latin na littera na nangangahulugang titik.

  • Pangkalahatang Pahayag: Ang panitikan ay tumutukoy sa lahat ng uri ng pahayag na nagpapahayag ng mga kaisipan, damdamin, karanasan, hangarin, at diwa ng mga tao.

Mga Uri ng Panitikan

1. Piksyon

  • Depinisyon: Mga literatura na naglalarawan ng mga makukulay na imahinasyon. Layunin nitong paglakbayin ang isip ng mga mambabasa, nagbibigay aliw at pumapawi ng mga pagod gamit ang mga kathang isip ng may-akda.

  • Paggamit: Karaniwang ginagamit ng mga nagbabasa para sa libangan at sa mga paaralan bilang daluyan ng magagandang aral.

  • Mga Uri ng Piksyon:
      - Maikling kwento
      - Nobela
      - Epiko

  • Mga Halimbawa:
      - Ang Alamat ng Pinya
      - Biag ni Lam-ang
      - Bidasari
      - Si Langgam at si Tipaklong
      - Mga Kwento ni Lola Basyang

2. Di Piksyon

  • Depinisyon: Mga literatura na nagsasaad ng tunay na pangyayari o katotohanan. Layunin itong bigyan ng tamang impormasyon ang mga mambabasa tungo sa pagkakatuto.

  • Paghahanda: Dumaan sa pagsusuri ng mga dalubhasa upang matiyak ang katotohanan ng nilalaman.

  • Mga Uri ng Di-Piksyon:
      - Artikulo
      - Balita
      - Posisyong Papel
      - Talambuhay

  • Mga Halimbawa:
      - Almanac
      - Kasaysayan ng Pilipinas
      - Diksyunaryo
      - Talambuhay ni Dr. Jose Rizal
      - Talambuhay ni Manuel Quezon

  • Pagsusuri: Ang piksyon at di-piksyon ay parehong nakatutulong sa pag-unlad ng kaalaman ng mga mambabasa; ginagamit ito sa mga paaralan upang mahubog ang ugali at mga tamang desisyon.

Anyong Tuluyan/Prosa

Kahulugan

  • Description: Maluwag na pagsasama-sama ng mga salita ayon sa takbo ng pangungusap.

Mga Anyong Tuluyan:

  1. Maikling Kuwento

  2. Nobela

  3. Pabula

  4. Talambuhay

  5. Tula

  6. Alamat

  7. Parabula

  8. Sanaysay

  9. Anekdota

  10. Balita
       

1. Maikling Kwento

  • Description: Maikling katha na mabilis ang daloy ng mga pangyayari at tumutukoy sa pangunahing tauhan.

  • Halimbawa ng Tula:
      - "ANG PO AT OPO
      BATANG MAGALANG
      KAY GANDANG ARAW
      Ang araw kung titingnan
      May sayo, may ngiti
      Dulot ay pagbati
      Ligaya't luwalhati."

2. Nobela o Kathambuhay

  • Description: Mahabang makathang pampanitikan na naglalahad ng mga pangyayari na pinaghahabi sa mahusay na balangkas.

  • Halimbawa:
      - Me Tangere (Rizal)
      - Filibusterismo (Rizal)

3. Pabula

  • Description: Kwento tungkol sa mga hayop na naglalarawan ng mga tao.

  • Halimbawa:
      - Si Pagong at si Matsing
      - Ang Kunin ay;
      - Si Langgam at si Tipaklong

4. Talumpati

  • Description: Isang buod ng kaisipan na inilalahad sa isang entablado.

5. Tula

  • Description: Anyong pampanitikan na binubuo ng mga taludtod na may apat na uri
      - Malaya
      - Taludturan

  • Halimbawa ng Tula:
      - "AKLAT
      Kilala mo ako,
      ako'y isang aklat…"

6. Alamat

  • Description: Mga kwentong bayan tungkol sa pinagmulan ng isang bayan o mga bagay.

  • Halimbawa:
      - Alamat Ng Saging
      - Alamat Ng Pinya
      - Alamat Ng Makahiya

7. Parabula

  • Description: Mga kwento na may makalangit na kahulugan.

  • Halimbawa:
      - Ang Mabuting Samaritano
      - Talinghaga tungkol sa Sampung Dalaga

8. Talambuhay

  • Description: Tumutukoy sa mga kasaysayan ng isang tao kasama ang mga mahahalagang bagay tungkol sa kanila.

  • Halimbawa:
      - Talambuhay ni Francisco Balagtas
      - Talambuhay ni Dr. Jose Rizal

9. Sanaysay

  • Definition: Isang sulatin na nagpapahayag ng pananaw o opinyon ng may-akda.

  • Layunin: Magbahagi ng impormasyon, magpahayag ng damdamin at opinyon, at manghikayat.

  • Halimbawa:
      - Sanaysay Tungkol sa Sarili
      - Sanaysay Tungkol sa Kaibigan
      - Sanaysay Tungkol sa Pamilya

10. Anekdota

  • Definition: Maikling salaysay ng natatanging karanasan.

  • Layunin: Maghatid ng magandang karanasan na kapupulutan ng aral.

  • Halimbawa:
      - "NAGREREKLAMO NA TAKOT…"

11. Balita

  • Definition: Impormasyon tungkol sa mga kaganapan sa isang partikular na lugar o pamayanan.

  • Paghahanda: Dapat ayusin sa pababang pagkakasunud-sunod batay sa kahalagahan.

  • Mga Katanungan para sa Balita:
      1. Anong nangyari?
      2. Kanino ito nangyari?
      3. Ano ang naging hakbang?
      4. Kailan nangyari ito?
      5. Saan ito nangyari?

Anyong Patula

Mga Uri ng Tulang Patula

  1. Tulang Pasalaysay: Naglalarawan ng mga mahalagang tagpo. May tatlong uri: epiko, awit, at balad.
       - Halimbawa:
         - Biag ni Lam-ang
         - Hudhud

  2. Tulang Liriko/Pandamdamin: Nakatuon lamang sa damdamin ng makata.
       - Halimbawa:
         - Awiting Bayan
         - Soneto
         - Elehiya

  3. Tulang Pandulaan: Naglalarawan ng mga pangyayari sa tunay na buhay at layunin nitong maitanghal.
       - Halimbawa:
         - Komedya
         - Melodrama
         - Trahedya
         - Parsa
         - Saynete

  4. Tulang Patnigan: Pagtatalong patula gamit ang pangangatwiran.
       - Mga Uri:
         - Karagatan
         - Duplo
         - Balagtasan

Maraming Salamat