RE - H2.2

Hoofdstuk 2: Het marktmechanisme – deel 2

5. De prijselasticiteit van vraag en aanbod

5.1. De prijselasticiteit van de vraag

• Definitie (letterlijk):
  “Mate waarin gevraagde hoeveelheden reageren op prijsveranderingen.”

• Om prijsstijgingen van verschillende producten (bv. broodje vs. auto) vergelijkbaar te maken, gebruikt men relatieve prijs- en hoeveelheidsveranderingen:
  “Prijsstijging met 1%: met hoeveel procent verandert de gevraagde hoeveelheid?”

• Prijselasticiteit van de vraag is een negatief, dimensieloos getal.

• Interpretatie (letterlijk):
  “Als prijs stijgt met 1% dan daalt de vraag met x%.”

Classificatie op basis van |e|

• |e| < 1 → prijsinelastische vraag (prijsongevoelig)

• |e| > 1 → prijselastische vraag (prijsgevoelig)

• |e| = 1 → unitair prijselastische vraag

Puntelasticiteit

• Gebruikt voor zeer kleine (infinitesimale) veranderingen van de prijs (Δp → 0).

• Gebruikt de afgeleide van de vraagfunctie met betrekking tot de prijs.

• De puntelasticiteit verschilt van punt tot punt.

Vorm van de vraagcurve en elasticiteit

• Hoe vlakker de vraagcurve, hoe meer prijselastisch (gevoelig) de vraag.

• Hoe steiler de vraagcurve, hoe minder prijselastisch (gevoelig) de vraag.

Rechte vraagcurve en elasticiteit

• In het midden van de rechte is |e| = 1.

• In de bovenste helft is de vraag prijselastisch.

• In de onderste helft is de vraag prijsinelastisch.

Totale opbrengsten (uitgaven) en prijselasticiteit

• Prijsinelastische vraag:
  “Prijsstijging: minder dan proportionele afname van gevraagde hoeveelheid, totale opbrengsten nemen toe. Prijs en opbrengsten bewegen in dezelfde richting.”

• Prijselastische vraag:
  “Prijsstijging: meer dan proportionele afname van gevraagde hoeveelheid, totale opbrengsten nemen af. Prijs en opbrengsten bewegen in omgekeerde richting.”

• Conclusie (letterlijk):
  “Prijs(verhoging) gaat opbrengsten enkel doen stijgen als vraag naar product inelastisch (prijsongevoelig) is, anders zullen opbrengsten dalen.”

Determinanten van eᵥᵖ (prijselasticiteit van de vraag)

• Beschikbaarheid van substituten:
  Meer substituten → grotere |e| (bv. frisdrank vs. ei; lamsvlees vs. vlees; Renault vs. auto’s in het algemeen).

• Noodzakelijke goederen vs. luxegoederen:
  Voedsel (kleine |e|), chocolade (grote |e|).

• Belang in het budget:
  Lucifers (kleine |e|), auto’s (grote |e|).

• Tijdshorizon:
  Korte termijn (kleine |e|), lange termijn (grote |e|).

Voorbeeld uit de slides

• Vetten (boter, olie, …): -0,75

• Kaas: -0,35

• Melk: -0,36

5.2. De prijselasticiteit van het aanbod

• Definitie (letterlijk):
  “Hoe sterk verandert het aanbod indien de prijs stijgt met 1 procent?”
  “Geeft weer met hoeveel procent het aanbod wijzigt als de prijs met 1% wijzigt.”

• Prijselasticiteit van het aanbod is een positief getal en verandert punt per punt op de aanbodscurve.

• ε > 1 → elastisch (hoeveelheid neemt proportioneel meer toe dan prijs)

• ε < 1 → inelastisch (hoeveelheid neemt proportioneel minder toe dan prijs)

Determinanten van prijselasticiteit van het aanbod

• Neemt toe met flexibiliteit en mobiliteit van productiefactoren (bv. frisdrank makkelijk, chirurgische ingrepen moeilijk).

• Wordt de productiecapaciteit reeds volledig benut?

• Tijdshorizon:
  Korte termijn → beperkte capaciteit → inelastischer.
  Lange termijn → capaciteit kan worden uitgebreid → elastischer.

6. Andere elasticiteiten van vraag en aanbod

• Niet te berekenen voor de student.

Inkomenselasticiteit van de vraag

• “Met hoeveel % verandert de vraag, als het inkomen van de consumenten stijgt met 1%?”

• Noodzakelijke goederen: positief en ≤ 1

• Luxegoederen: > 1

• Inferieure goederen: negatief

Voorbeeld uit slides

• Frisdranken: prijselasticiteit -0,77; inkomenselasticiteit 0,56

• Heroïne: enkel prijselasticiteit vermeld

7. De markt en overheidsinterventies

Indirecte prijsinterventies: indirecte belastingen en subsidies

• Indirecte belastingen: bron van overheidsinkomsten; ontmoediging consumptie (“bads” zoals alcohol, sigaretten, vettaks).

  • Accijnzen: constante belasting per eenheid product.

  • Ad valorem belasting: %-belasting op productwaarde.

• Subsidies: overheidsuitgaven; aanmoediging consumptie (“merit goods” zoals museum, onderwijs, zonnepanelen).

Effecten van een indirecte belasting (accijns van t euro per eenheid)

• Verkochte hoeveelheid daalt.

• Consumenten betalen hogere prijs (p_c).

• Producenten ontvangen lagere prijs (p_p).

Belastingafwenteling en elasticiteit

• Letterlijk uit slides:
  “Het deel van de markt (vraag of aanbod) dat het minst prijselastisch is, draagt de grootste last van de belasting.”

• Prijsgevoelige vraag:

  • laat prijs bijna onveranderd

  • beïnvloedt gevraagde hoeveelheid fors

  • doet belastingopbrengsten gevoelig dalen

  • reduceert belastingafwenteling op consument drastisch

  • laat producent (bijna) alle belasting betalen

• Prijsongevoelige vraag: tegengestelde effecten.

Subsidies

• Worden gefinancierd met overheidsinkomsten.

• Stimuleren consumptie en productie.

• Zijn negatieve belastingen.

• Leiden tot omgekeerde effecten als belastingen.

• Bij producentensubsidie: p_p = p_c + s.

Directe prijsreglementering: minimum- en maximumprijzen

Maximumprijs

• Bescherming consumenten tegen te hoge prijs.

• Slechts bindend indien lager dan evenwichtsprijs.

• Gevolg: vraagoverschot (tekort).

• Probleem: vraagoverschot wordt niet weggewerkt door prijsmechanisme → nieuwe toewijzingsmechanismes (zwarte markt, first-come first-served, trouwe klanten, arbitrair).

• Voorbeeld: huurcontrole (rent controls) in New York.

  • Korte termijn: aanbod en vraag prijsinelastisch.

  • Lange termijn: aanbod en vraag prijselastisch → groter tekort.

Minimumprijs

• Bescherming producenten tegen te lage prijs.

• Slechts bindend indien hoger dan evenwichtsprijs.

• Gevolg: aanbodoverschot.

• Overheid koopt overtollige productie op (bv. melkplas, boterberg).

• Voorbeeld: Europees landbouwbeleid (CAP), minimumprijs voor melk.

Directe beïnvloeding van vraag en aanbod

• Quota: ingeperkte hoeveelheid (bv. visvangst).

• Slechts bindend indien quota beneden evenwichtshoeveelheid.

• Verdere details (7.3) moeten niet gekend zijn.

Besluit (letterlijk)

• “Marktmechanisme maakt gebruik van vraag en aanbod.”

• “Het gedrag van alle consumenten bepaalt de marktvraag; alle producenten bepaalt het aanbod.”

Deel 2: Tabel met kernbegrippen en theoriepunten