European Integration and Shipping: Blue Economy and Policy

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑ: «ΜΠΛΕ ΒΙΒΛΟΣ» & ΓΑΛΑΖΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

• Εισηγητής: Thanos Pallis, Jean Monnet Chair in European Port Policy.

• Φορέας: Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Ναυτιλιακών Σπουδών.

• Πλαίσιο: Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική και Ευρωπαϊκή Ενοποίηση.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΓΑΛΑΖΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (BLUE ECONOMY);

• Ορισμός: Η γαλάζια οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) περιλαμβάνει το σύνολο των βιομηχανιών και τομέων που σχετίζονται με τους ωκεανούς, τις θάλασσες και τις ακτές.

• Κατηγοριοποίηση Δραστηριοτήτων:

  • Άμεση βάση στο θαλάσσιο περιβάλλον: Ναυτιλία, θαλασσινά, παραγωγή ενέργειας.

  • Βάση στην ξηρά (υποστηρικτικές): Λιμάνια, ναυπηγεία, παράκτιες υποδομές.

• Οικονομική Αποτίμηση (Βάσει της Έκθεσης Blue Economy):

  • Απασχόληση: Συνολικά $4.82 \times 10^{6}$ εργαζόμενοι.

  • Κύκλος Εργασιών: Προσεγγίζει τα $890$ δισεκατομμύρια ευρώ.

  • Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ): $250.7$ δισεκατομμύρια ευρώ.

ΤΟΜΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΩΘΗΣΗΣ (DRIVERS) ΤΗΣ ΓΑΛΑΖΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

• Βασικοί Τομείς Δραστηριότητας:

  • Συγκομιδή ζωντανών πόρων: Αλιεία (Fisheries), Υδατοκαλλιέργεια (Aquaculture), Θαλάσσια Βιοτεχνολογία (Seafood, Pharmaceutical, Chemicals).

  • Εξόρυξη μη ζωντανών πόρων: Εξόρυξη στον βυθό, Πετρέλαιο και Φυσικό Αέριο, Ανανεώσιμες πηγές, Αφαλάτωση (Desalination).

  • Θαλάσσιο Εμπόριο: Ναυτιλία (Shipping), Λιμένες (Ports), Ναυπηγική και επισκευή.

  • Τουρισμός και Αναψυχή: Κρουαζιέρα (Cruising), Θέρετρα (Resorts).

  • Οικισμοί: Αστικοποίηση παράκτιων περιοχών.

• Παράγοντες Ώθησης (Drivers):

  • Επισιτιστική ασφάλεια και ζήτηση τροφίμων.

  • Φαρμακευτική και βιομηχανική ζήτηση.

  • Ζήτηση ορυκτών και ενέργειας.

  • Ελλείψεις γλυκού νερού.

  • Παγκόσμιος τουρισμός και θαλάσσιο εμπόριο.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΕΕ (2021)

Απασχόληση (σε χιλιάδες εργαζόμενους)

• Παράκτιος Τουρισμός: $1.923$

• Θαλάσσιες Μεταφορές: $378$

• Ναυπηγική και Επισκευή: $312$

• Λιμενικές Δραστηριότητες: $410$

• Θαλάσσιοι Ζωντανοί Πόροι: $543$

• Μη ζωντανοί πόροι: $9$

• Ανανεώσιμη Ενέργεια: $14$

Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ) (σε εκατομμύρια ευρώ)

• Παράκτιος Τουρισμός: $171.068$

• Θαλάσσιες Μεταφορές: $44.282$

• Λιμενικές Δραστηριότητες: $29.485$

• Θαλάσσιοι Ζωντανοί Πόροι: $21.969$

• Ναυπηγική και Επισκευή: $18.017$

• Μη ζωντανοί πόροι: $4.161$

• Ανανεώσιμη Ενέργεια: $3.339$

Η ΜΠΛΕ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΕΕ (2007)

• Επίσημος Τίτλος: Ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2007) 575 - «Μια ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση» (10.10.2007).

• Φύση του Εγγράφου: Στρατηγικό κείμενο που προσεγγίζει τη θαλάσσια πολιτική υπό τέσσερις πρίσματα:

  1. Οικονομικό.

  2. Επιστημονικό.

  3. Περιβαλλοντικό.

  4. Κοινωνικό.

• Βασική Φιλοσοφία: Η θάλασσα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως άθροισμα επιμέρους τομένων, αλλά ως ενιαίο στρατηγικό οικοσύστημα οικονομίας, ασφάλειας, καινοτομίας και βιωσιμότητας.

• Σκοπός: Βελτιστοποίηση συνεργιών, αύξηση οικονομικού δυναμικού και διασφάλιση του περιβάλλοντος.

ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΥΛΩΝΕΣ ΤΗΣ ΜΠΛΕ ΒΙΒΛΟΥ

1. Ανταγωνιστική και Βιώσιμη Ναυτιλιακή Οικονομία: Ενίσχυση λιμένων και ναυπηγικής για διατήρηση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης.

2. Γαλάζια Ανάπτυξη (Blue Growth) & Καινοτομία: Ανάπτυξη offshore ενέργειας, βιοτεχνολογίας και αυτόνομων συστημάτων.

3. Προστασία Θαλάσσιου Περιβάλλοντος: Βιώσιμη διαχείριση πόρων και περιορισμός ρύπανσης.

4. Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Διακυβέρνηση: Συντονισμός πολιτικών μεταξύ κρατών-μελών και θεσμών.

5. Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (Maritime Spatial Planning): Ορθολογική κατανομή δραστηριοτήτων για αποφυγή συγκρούσεων χρήσης γης/θάλασσας.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (ΟΘΠ)

• Ορισμός: Μια συνεκτική προσέγγιση που ενισχύει τον συντονισμό μεταξύ διαφορετικών τομέων (Περιβάλλον, Έρευνα, Ενέργεια κ.λπ.).

• Πεδίο Εφαρμογής:

  • Διατομεακές πολιτικές (Δεδομένα, Χωροταξία, Επιτήρηση).

  • Στρατηγικές για τις θαλάσσιες λεκάνες.

• Αναγκαιότητα:

  • Αναγνώριση αλληλεξαρτήσεων: Μια απόφαση σε έναν τομέα επηρεάζει όλους τους υπόλοιπους.

  • Εξοικονόμηση χρόνου και χρήματος μέσω ανταλλαγής στοιχείων.

• Χρηματοδότηση: Υλοποιείται βάσει του Κανονισμού 1255/2011, κυρίως μέσω προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

ΛΕΩΦΟΡΟΙ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ (MOTORWAYS OF THE SEA)

• Ιστορικό Εξέλιξης:

  • 2001 (Λευκή Βίβλος): Πολιτική σύλληψη για μεταφορά φορτίων από τον δρόμο στη θάλασσα.

  • 2004: Θεσμική κατοχύρωση και ένταξη στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ / TEN-T).

  • 2005-2006: Έναρξη πρώτων έργων.

  • 2013: Πλήρης ενσωμάτωση ως «θαλάσσια συνιστώσα» του νέου ΔΕΔ-Μ.

• Σημαντικά Έργα/Άξονες:

  • Περιβάλλον & LNG: Χρήση υγροποιημένου φυσικού αερίου ως καυσίμου (Βαλτική, Βόρεια Θάλασσα, Ανατολική Μεσόγειος - Poseidon Med II).

  • Logistics: Βιώσιμα διατροπικά συστήματα μεταξύ Μεσογείου και Βόρειας Ευρώπης.

ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ (2011)

• Στόχος: Δημιουργία ενός Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Μεταφορών.

• Προκλήσεις:

  1. Κυκλοφοριακή συμφόρηση: Κοστίζει στην ΕΕ το $1\%$ του ετήσιου ΑΕΠ.

  2. Εξάρτηση από το πετρέλαιο.

  3. Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (GHG).

  4. Άνιση ανάπτυξη υποδομών μεταξύ κρατών-μελών.

• Η «Γαλάζια Ζώνη» (Blue Belt):

  • Εξέλιξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Θαλάσσιων Μεταφορών σε ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας χωρίς φραγμούς.

  • Διαφάνεια στη χρηματοδότηση λιμένων για αποφυγή στρέβλωσης του ανταγωνισμού.

  • Καθιέρωση πιστοποιητικών εξαίρεσης πλοήγησης (Pilotage Exemption Certificates).

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

• Εργασία: Εφαρμογή της Σύμβασης Ναυτικής Εργασίας (MLC) και αναθεώρηση της οδηγίας STCW για την εκπαίδευση ναυτικών.

• Ασφάλεια: Συνεργασία με τον EMSA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια στη Θάλασσα) και χρήση του συστήματος SafeSeaNet.

• Περιβάλλον & Χρεώσεις:

  • Περίοδος Ι: Σταδιακή επιβολή τελών υποδομής και εσωτερίκευση εξωτερικού κόστους.

  • Περίοδος ΙΙ: Πλήρης και υποχρεωτική εσωτερίκευση κόστους (θόρυβος, ρύπανση, συμφόρηση) με βάση την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΛΕΜΕΣΟΥ (2012)

• Πρωτοβουλία: Ελλάδα και Κύπρος (8.10.2012).

• Περιεχόμενο: Κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη της ποντοπόρου ναυτιλίας, της ακτοπλοΐας, της θαλάσσιας εξόρυξης ορυκτών και της γαλάζιας βιοτεχνολογίας.

• Σημασία: Εμπλουτισμός της Συνθήκης της Λισαβόνας με νέες παραμέτρους για τις θαλάσσιες υποθέσεις.

Η ΜΠΛΕ ΑΤΖΕΝΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ (2021)

• Μετάβαση: Από την απλή εκμετάλλευση στην Αειφορία και την Ανθεκτικότητα.

• Βασικοί Στόχοι έως το 2030:

  • Πλοία μηδενικών εκπομπών από Ευρωπαίους ναυπηγούς.

  • Λιμένες ως κόμβοι ενέργειας και κυκλικής οικονομίας.

  • Αειφόρος αλιεία και υδατοκαλλιέργεια για τρόφιμα χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

• Χρηματοδότηση: Συνεργασία Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ) για την «μπλε καινοτομία».

• Δηλώσεις Στελεχών:

  • Frans Timmermans: «Οι υγιείς ωκεανοί είναι προϋπόθεση για μια ακμάζουσα γαλάζια οικονομία».

  • Virginijus Sinkevičius: «Για να είμαστε πραγματικά πράσινοι, πρέπει επίσης να σκεφτόμαστε μπλε».