Untitled

1. Trawienie i wchłanianie węglowodanów

  1. Etapy trawienia i działanie enzymów

    • Jama ustna
    • Enzym: amylaza ślinowa (ptialina), optymalne pH obojętne.
    • Substrat: wielocukry (skrobia, glikogen).
    • Produkty: dekstryny, maltoza.
    • Żołądek
    • Brak trawienia węglowodanów; silnie kwasowe pH soku żołądkowego unieczynnia amylazę ślinową.
    • Światło jelita cienkiego (dwunastnica)
    • Enzym: amylaza trzustkowa, optymalne pH lekko zasadowe.
    • Substrat: skrobia, dekstryny.
    • Produkty: maltoza, izomaltoza, oligosacharydy.
    • Rąbek szczoteczkowy jelita cienkiego
    • Enzymy disacharydazy:
      • Maltaza: rozkłada maltozę do dwóch cząsteczek glukozy.
      • Sacharaza: rozkłada sacharozę do glukozy i fruktozy.
      • Laktaza: rozkłada laktozę do glukozy i galaktozy.

  2. Mechanizm wchłaniania

    • Monosacharydy (glukoza, galaktoza) są wchłaniane do enterocytów na drodze aktywnego transportu wtórnego sprzężonego z jonami Na+Na^+ (transporter SGLT1).
    • Fruktoza wnika do komórek nabłonka jelitowego poprzez dyfuzję ułatwioną (transporter GLUT-5).
    • Monosacharydy opuszczają enterocyty do naczyń włosowatych za pośrednictwem nośnika GLUT-2 i żyłą wrotną trafiają bezpośrednio do wątroby.
2. Trawienie i wchłanianie tłuszczów (lipidów)

  1. Rola żółci w procesie trawienia

    • Żółć to płyn wytwarzany w wątrobie i magazynowany w pęcherzyku żółciowym, uwalniany do dwunastnicy.
    • Nie zawiera enzymów trawiennych.
    • Zawiera sole kwasów żółciowych, które odpowiadają za emulgację tłuszczów – rozbijanie dużych kropel hydrofobowych lipidów na mikroskopijne kropelki, co wielokrotnie zwiększa powierzchnię dostępną dla enzymów lipolitycznych.

  2. Etapy trawienia i działanie enzymów

    • Jama ustna i żołądek
    • Lipaza językowa oraz lipaza żołądkowa rozpoczynają wstępną hydrolizę naturalnie zemulgowanych tłuszczów (np. tłuszczu mleka), głównie u niemowląt.
    • Światło jelita cienkiego (dwunastnica)
    • Lipaza trzustkowa (działająca w obecności kolipazy):
      • Substrat: triglicerydy (triacyloglicerole).
      • Produkty: wolne kwasy tłuszczowe oraz 2-monoacyloglicerole (w mniejszym stopniu wolny glicerol).
    • Fosfolipaza trzustkowa:
      • Substrat: fosfolipidy.
      • Produkty: lizofosfolipidy i wolne kwasy tłuszczowe.
    • Esteraza cholesterolowa:
      • Substrat: estry cholesterolu.
      • Produkty: wolny cholesterol i kwasy tłuszczowe.

  3. Mechanizm wchłaniania

    • Produkty trawienia łączą się z solami kwasów żółciowych, tworząc micele mieszane, które dyfundują w pobliże błony enterocytów.
    • Wolne kwasy tłuszczowe i monoacyloglicerole przenikają do wnętrza komórek jelitowych na drodze dyfuzji.
    • W siateczce śródplazmatycznej enterocytów następuje resynteza triglicerydów, które wraz z cholesterolem i białkami tworzą chylomikrony.
    • Chylomikrony trafiają do naczyń limfatycznych (mleczowych), skąd przewodem piersiowym dostają się do krążenia ogólnego. Krótko- i średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe przechodzą bezpośrednio do krwi żyły wrotnej.
3. Przemiany metaboliczne i regulacja hormonalna
  1. Insulina i jej rola w metabolizmie
    • Insulina to hormon peptydowy syntetyzowany i wydzielany przez komórki beta wysepek Langerhansa trzustki w odpowiedzi na wzrost stężenia glukozy we krwi (stan sytości po posiłku).
    • Wpływ na gospodarkę węglowodanową:
    • Zwiększa wychwyt glukozy przez komórki mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej poprzez stymulację fuzji pęcherzyków z transporterami GLUT-4 z błoną komórkową.
    • Aktywuje glikolizę (utlenianie glukozy) oraz glikogenogenezę (syntezę glikogenu w wątrobie i mięśniach).
    • Hamuje procesy kataboliczne: glikogenolizę (rozpad glikogenu) oraz glukoneogenezę (syntezę glukozy ze związków niecukrowych).
    • Skutkiem jest obniżenie poziomu glukozy we krwi do wartości prawidłowych.
    • Wpływ na gospodarkę lipidową:
    • Stymuluje lipogenezę – syntezę kwasów tłuszczowych oraz triacylogliceroli w wątrobie i tkance tłuszczowej z nadmiaru acetylo-CoA.
    • Aktywuje lipazę lipoproteinową (LPL) w naczyniach włosowatych, ułatwiając pobieranie kwasów tłuszczowych z chylomikronów do adipocytów.
    • Hamuje wewnątrzkomórkową lipazę hormonozależną (HSL), przeciwdziałając lipolizie (rozpadowi zmagazynowanego tłuszczu).