Hoofdstuk 23 – Cellen en weefsels

Wat is belangrijk?

1. Wat zijn meristemen en hoe zijn stengel- en wortelmeristeem opgebouwd?

Meristemen zijn weefsels met delende, totipotente cellen die zorgen voor groei.

  • Stengelmeristeem (scheutapex):
    → vormt bladeren, stengels en okselknoppen

  • Wortelmeristeem:
    → beschermd door de calyptra, met een quiescent center (QC)

2. Wat wordt bedoeld met primaire groei?

Primaire groei is groei in lengte, veroorzaakt door apicale meristemen in wortel- en scheuttoppen.

3. Uit welke processen bestaat ontwikkeling (development)?

Ontwikkeling bestaat uit:

  1. Celdeling

  2. Celstrekking

  3. Celdifferentiatie

4. Wat bedoelen we met de drie weefselsystemen?

Het plantenlichaam bestaat uit drie systemen:

  1. Dermal weefsel – bescherming

  2. Grondweefsel – stevigheid, opslag, fotosynthese

  3. Vaatweefsel – transport

5. Welke weefseltypes vinden we in het grondweefsel?

  • Parenchym – fotosynthese, opslag

  • Collenchym – buigzame stevigheid

  • Sclerenchym – harde stevigheid

6. Waarvoor kunnen sclerenchymvezels gebruikt worden?

Sclerenchymvezels zorgen voor mechanische steun en worden industrieel gebruikt voor:

  • textiel

  • papier

  • touw (bv. vlas, hennep)

7. Transportcellen in floëem en xyleem

  • Xyleem: tracheïden en tracheeën

  • Floëem: zeefvatelementen / zeefcellen

8. Functie en drijvende kracht van transport

  • Xyleem: water + mineralen omhoog
    → transpiratiestroom (cohesie–spanningsmodel)

  • Floëem: suikers naar verbruik/opslag
    → drukstroommodel

9. Verschil tussen tracheeën en tracheïden

  • Tracheïden: lang, smal, gesloten uiteinden

  • Tracheeën: breder, met perforatieplaten

10. Radiaal vs axiaal xyleemparenchym

  • Axiaal: verticaal transport

  • Radiaal: lateraal transport (houtstralen)

11. Proto- en metaxyleem

  • Protoxyleem: vroeg, rekbaar

  • Metaxyleem: later, stevig

12. Zijn zeefvatelementen levende cellen?

Ja, maar:

  • geen kern

  • afhankelijk van zustercellen

13. Verschil zeefvatelementen en zeefcellen

  • Zeefvatelementen: bij angiospermen, met zeefplaten

  • Zeefcellen: bij gymnospermen, zonder zeefplaten

14. Celtypes in de epidermis

  • epidermiscellen

  • stomata met sluitcellen

  • buurcellen

  • trichomen

15. Functies van trichomen

  • bescherming tegen herbivoren

  • beperken van waterverlies

  • secretie (bv. brandharen)

16. Waarom is het kurkcambium een secundair meristeem?

Het kurkcambium (fellogeen) ontstaat later en zorgt voor secundaire diktegroei → vormt periderm.

Wat zijn de belangrijkste termen?

Groei en meristemen

Meristemen – delingsweefsels
Open groei (indeterminate growth) – levenslange groei
Initiaalcellen (initialen) – stamcellen
Totipotente cellen – kunnen volledige plant vormen

Fytomeren – herhaalde bouwstenen
Knoop / internodium – blad + stengeldeel
Okselknoop (axillary meristem) – vormt zijtakken

Quiescent center (QC) – langzaam delende cellen
Calyptra – wortelmuts

Primaire meristemen:

  • Protoderm

  • Grondmeristeem

  • Procambium

Grondweefsel

Parenchym – basisweefsel
Collenchym – buigzame steun
Sclerenchym – harde steun
Sclerenchymvezels – lange steunvezels
Sclereïden (steencellen) – korte harde cellen

Vaatweefsel – xyleem

Xyleem – watertransport
Tracheïden – gesloten transportcellen
Tracheeën / houtvaten – open transportcellen
Houtvatelementen (vessel elements) – bouwstenen van tracheeën
Perforatieplaat – open verbinding
Stippels (pit-pairs) – waterdoorgang
Stippelmembraan – membraan tussen stippels
Torus – verdikking in stippel
Hofstippels – rand rond stippel
Stippelvaten – vaten met stippels

Vaatweefsel – floëem

Zeefvaten / zeefvatelementen – transport suikers
Zeefcellen – primitieve floëemcellen
Zeefplaten – verbinding tussen zeefvatelementen
Zeefvelden – poreuze zones
Zustercellen (companion cells) – ondersteunen zeefvaten
Callose – afsluitende polysacharide

Epidermis

Epidermis – buitenste laag
Cuticula – waslaag
Stomata – huidmondjes
Sluitcellen (guard cells) – regelen opening
Buurcellen (subsidiary cells) – ondersteunen sluitcellen
Trichomen – haren

Secundair weefsel

Periderm – secundaire bescherming
Kurkcambium (fellogeen) – vormt periderm
Felloderm (phelloderm) – levende binnenlaag
Felleem (kurkweefsel) – dode buitenlaag