czesc 2 u.mocz.

Budowa i funkcjonowanie układu moczowego

Wprowadzenie do układu moczowego

  • Układ moczowy: Zawiera nerki, moczowody, pęcherz moczowy oraz cewkę moczową. Jego funkcją jest produkcja, transport i wydalanie moczu z organizmu.

Procesy w nerkach

Resorpcja

  • Definicja resorpcji: Proces wchłaniania substancji z moczu pierwotnego z powrotem do krwi.

  • Miejsca odbywania się resorpcji: Zachodzi głównie w kanalikach krętych I i II rzędu oraz w pętli nefronu.

  • Znaczenie resorpcji: Umożliwia zagęszczenie moczu i modyfikację jego składu.

  • Dane statystyczne: Z 160-180 dm³ izotonicznego moczu pierwotnego powstaje około 1,5 dm³ hipertonicznego moczu ostatecznego.

  • Mechanizmy resorpcji:

    • Wchłanianie substancji w większości (np. glukoza, jony Na+ i K+) zachodzi na drodze transportu czynnego.

    • Resorpcja wody i niektórych jonów zachodzi na drodze transportu biernego (dyfuzja).

  • Wchłanianie zwrotne substancji:

    • W ciągu doby wchłanianie zwrotne: 178 dm³ wody, 1200 g soli mineralnych, prawie 250 g glukozy.

Sekrecja

  • Definicja sekrecji: Proces wydzielania substancji do wnętrza kanalików nerkowych.

  • Przykłady substancji wydzielanych: Jony potasu, amonowe, wodorowe, hormony steroidowe, niektóre leki (np. penicylina).

  • Znaczenie sekrecji: Umożliwia modyfikację składu moczu i koncentrację.

Skład moczu ostatecznego

  • Dane o składzie moczu ostatecznego:

    • Objętość: Człowiek wydala 1-2 dm³ moczu ostatecznego dziennie.

    • Skład:

    • Woda: 96%

    • Sole mineralne: 1,5% (głównie chlorek sodu)

    • Związki organiczne: 2,5% (mocznik, kreatynina, kwas moczowy, barwniki)

  • Porównanie składu osocza krwi z moczem:

    • Zawartość składników w g/cm³:

    • Woda: Osocze krwi 90,00-93,00; mocz pierwotny 97,00-99,00; mocz ostateczny 96,00-97,00.

    • Glukoza: Osocze krwi 0,10; mocz pierwotny 0,10; mocz ostateczny 0,00.

    • Białka: Osocze krwi 7,00-9,00; mocz pierwotny 0,00; mocz ostateczny 0,00.

    • Mocznik: Osocze krwi 0,03; mocz pierwotny 0,03; mocz ostateczny 2,00.

    • Sole mineralne: Osocze krwi 0,72; mocz pierwotny 0,72; mocz ostateczny 1,50.

Wytwarzanie hipertonicznego moczu

  • Mechanizm: Hiper- oraz izotoniczność moczu wyhasilkanego w pętli nefronu.

    • Ramię zstępujące: Dobrze przepuszczalne dla wody, słabo dla jonów sodu.

    • Ramię wstępujące: Nieprzepuszczalne dla wody, transportuje aktywnie jony sodu do zrębu nerki.

  • Etapy:

    1. Mocz przechodzi z ciałka nefronu do kanalika krętego I rzędu (izotoniczny).

    2. Jony sodu są transportowane aktywnie, zwiększając stężenie w zrębie nerki.

    3. Woda odpływa osmotycznie z ramienia zstępującego, intensyfikując zagęszczenie moczu.

    4. Mocz w dolnej części pętli staje się hipertoniczny.

    5. Mocz wpływający do kanalika krętego II rzędu jest lekko hipotoniczny.

    6. W kanaliku zbiorczym otwierają się akwaporyny, co pozwala na wchłanianie wody.

    7. Mocz ostateczny opuszczający kanalik zbiorczy jest hipertoniczny.

Drogi moczowe

  • Budowa: Moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa.

  • Nabłonek: Budowany z nabłonka przejściowego, który chroni przed przepływem wody z tkanek do moczu.

Rola nerek w osmoregulacji

  • Zatrzymywanie wody: Resorpcja soli mineralnych wpływa na objętość płynów w organizmie i ich ciśnienie krwi.

  • Regulacja: Jony sodu i potasu mają wpływ na poziom ciśnienia krwi na skutek osmotycznie czynnego zatrzymywania wody.

Regulacja hormonalna wytwarzania moczu

  • Wazopresyna (ADH): Hormon antidiuretyczny produkowany przez podwzgórze, zwiększa resorpcję wody w kanalikach zbiorczych.

  • Aldosteron: Hormon z kory nadnerczy, pobudza wchłanianie zwrotne sodu.

  • Parathormon (PTH): Pobudza wchłanianie zwrotne wapnia.

Wydalanie moczu

  • Mocz z kanalików zbiorczych spływa do kielichów nerkowych, a później do moczowodów i pęcherza moczowego.

  • Wypełnienie pęcherza aktywuje receptory, co prowadzi do wydalania moczu (mikcji).

Regulacja wody we krwi

  • Receptory podwzgórza: Monitorują stężenie soli w krwi i regulują wydzielanie ADH.

  • Działanie w warunkach:

    • Zbyt wysokie stężenie soli: Zatrzymanie ADH - spadek wchłaniania wody przez nerki.

    • Zbyt niskie stężenie soli: Uwalnianie ADH - wzrost wchłaniania wody przez nerki.

Regulacja nerwowa wydalania moczu

  • Ośrodki nerwowe: Składają się z kory mózgowej i rdzenia kręgowego.

  • Kontrola wydalania: Ośrodki w płacie czołowym kory mózgowej kontrolują odruchy związane z wydalaniem moczu.

  • Dzieci: Uczą się kontrolować oddawanie moczu między 1 a 3 rokiem życia.

Hormony wydzielane przez nerki

  • Erytropoetyna: Hormon stymulujący produkcję hemoglobiny, wytwarzany w 80% przez nerki, jego synteza wzrasta przy niedotlenieniu.

  • Renina: Hormon o charakterze enzymu regulujący filtracje nerkową oraz zwrotne wchłanianie wody i sodu.