Saga 1850 til 1914

Um miðbik 19. aldar voru skörp skil milli landa í vestur Evrópu og svo landa í suður og austur Evrópu.
Í löndum Suður- og Austur-Evrópu var örari fólksfjölgun, meiri fátækt, útbreiddara ólæsi og lægri meðalaldur en vestar í álfunni.
Í efnahagslífi þessara landa bar mest á fátækum smábændum og stórjarðareigendum sem treystu á vinnuafl ánauðugra bænda.
Ánauðugir bændur áttu ekkert jarðnæði og stórjarðeigendur gátu farið með þá eins og hverja aðra eign sína. Réttur þeirra var enginn.
Eftir að bændaánauðinni hafði verið aflétt á síðari hluta 19. aldar héldu fyrrverandi ánauðarbændur áfram að vinna hjá gósseigendum sem landbúnaðarverkamenn.
Í Suður- og Austur-Evrópu var ekki til að dreifa neinni auðugri kaupmannastétt sem hrundið gæti af stað iðnaði eða krafist valda úr hendi auðugra jarðeigenda.

Fólksfjöldaþróunin í Evrópu gekk í bylgjum.
Fram á miðja 18. öld voru bæði fæðingar- og dánartala háar. Eftir það fór dánartalan talsvert lækkandi, einkum meðal ungbarna.
Betra fæða, aukið hreinlæti, bólusetning við bólusótt og aukið framboð á ódýrari matvælum olli fólksfjöldasprengju í Evrópu á 19. öld.
Fæðingartalan lækkaði, en lengri lífaldur gerði það að verkum að fólki fjölgaði þó fæðingum fækkaði.
Fleiri börn komust til fullorðinsára, svo þurftu foreldrar ekki að eignast jafnmörg börn og áður til að tryggja sér framfærslu í ellinni.
Miðstéttarfólk vildi afla sér meiri menntunar og eiga fleiri tómstundir sem leiddi líka til færri barnsfæðinga.
Með samþykki laga um bann gegn barnavinnu varð einnig kostnaðarsamara fyrir fólk í verkalýðsstétt að eiga mörg börn.
Hvatarnir að útflytjenda straumnum frá Evrópu til annarra heimsálfa skiptast í push (þrýstihvata) og pull (drifkrafta)

Margir trúðu því að Ameríka byði upp á takmarkalausa möguleika, sem ýtti undir útþrána.
Aðrir hvatar Vesturheimsferða og þjóðflutninga á 19. öld voru offjölgun, fátækt og trúar- og stjórnmála ofsóknir.
Ný samgöngutækni á borð við lestir og gufuskip gerðu stórum hópum fólks kleift að flytjast langan veg á skemmri tíma en áður.
Fólk fluttist til borga, milli landa í Evrópu eða til fjarlægra heimshluta.
Um miðbik 19. aldar bjó um helmingur íbúa á Bretlandseyjum í borgum; árið 1914 var samsvarandi tala nær 80 %.
Hin öra fólksfjölgun í borgunum leiddi af sér húsnæðisskort og margir bjuggu við ömurlegar aðstæður.
Hreint vatn var af skornum skammti og sorphirða og holræsi voru í skötulíki; kólera, taugaveiki og berklar voru því landlæg.
Fólk frá fátækum landbúnaðarlöndum, svo sem Ítalíu og Spáni, leitaði á 19. öld til Frakklands og Þýskalands þar sem vænta mátti vinnu í iðnaði.

Um fyrstu hrinuna frá 1830 til 1870 voru flestir útflytjendurnir frá Bretlandi, Írlandi, Þýskalandi og Skandinavíu.
Í síðari hrinunni frá 1890 til 1914 lá straumurinn frá Suður- og Austur-Evrópu einkum frá Ítalíu og Póllandi.
Írland er dæmi um land þar sem hungursneyð og fátækt knúði milljónir manna til að flýja land.
Árin 1846 til 1847 varð Írland fyrir barðinu á jurtasjúkdómi sem eyðilagði kartöfluuppskeruna, og geigvænleg hungursneyð sigldi í kjölfarið.
Þeir sem safnað gátu saman peninga fyrir farinu héldu vestur um haf; þegar brottflutningurinn var í hámarki fluttust tvær milljónir Íra úr landi á einu ári.
Hundrað þúsunda urðu hungurmorða, og íbúum landsins fækkaði um 8.3 milljónum árið 1845 í 5,4 milljónir árið 1871.

Upphafsskeið iðnbyltingarinnar, tíminn fram til 1870, mótaðist mjög af tækninýungum sem juku framleiðsluna.
Á árunum eftir 1870 skiptu bættar samgöngur, öflugra bankakerfi, þróun kauphallarviðskipta og nýjar rannsóknarniðurstöður vísindamanna meira máli.
Lagning járnbrauta og fastar gufuskipaferðir urðu beinlínis nýr hvati á iðnvæðinguna.
Járnbrautir voru lagðar frá hráefnalindum til næstu hafnaborga og þangað fluttu gufuskip varninginn til verksmiðja eða á markað.

Trúin á framfarir og tækniþróun var sterk á 19. öld.
Efnt var til margra heimssýninga „tækninni til dýrðar“.
Í London var reist „kristalshöll“ og Eiffel turninn reis í tilefni heimsýningarinnar í París árið 1889.
Tækninni var ætlað að staðfesta manninn sem dottnara sköpunarverksins.

Henry Bessemer (1813-1898) fékk árið 1855 einkaleyfi á einfaldri aðferð til að framleiða stál úr kolefnisríku hrájárni.
Nýjar aðferðir í stálframleiðslu, notkun rafmagns, olíuhreinsun og þróun efnaiðnaðar breyttu samfélaginu með skjótari hætti en áður hafði gerst.
Stál ryðgaði miklu síður en járn, auðvelt var að vinna úr því. Ógrynni stáls þurfti í járnbrautateina, eimreiðar, skip, brýr, skýjakljúfa, vélar, verkfæri og vopn.
Vinnubrögð í iðnaðinum urðu mun einfaldari, en hagræðingin gerði vinnuna einhæfa og tilbreytingasnauða.

Vistkerfi heims voru að raskast vegna iðnvæðingar. Brennsla á kolum og olíu olli mengun sem ekkert var gert til að takmarka.
Lög um umhverfisvernd voru samþykkt árið 1863 í Bretlandi, „The Alcali Act“, um varnir gegn loftmengun.
Mengunaraðgerðir voru ófullnægjandi, og alþjóðleg áhersla á tækni og vísindi skapaði ýmis eiturefni sem skaðleg voru umhverfinu.