ГАЗАРЗҮЙН ИХ НЭЭЛТ
Нэвтрэлт
Газарзүйн их нээлт нь дэлхийн түүхийн шинэ үеийн эхлэлийг тавьж, олон түүхэн өөрчлөлтүүдийг дагуулсан. Энэ үйл явдлыг XV-XVI зуунд тохиосон бөгөөд дэлхийн түүхийг өөрчилсөн нэг том үйл явдлын аль болох тодорхойлолт болдог.
Хичээлийн зорилго
Газарзүйн их нээлтийг шалгаад судлах замаар дэлхийн шинэ үеийн түүхийг эхлүүлсэн урьдчилсан нөхцөл, шалтгаан, үйл явдал, үр дагавар, сургамжийг ухааруулахад оршино.
Урдчилсан нөхцөл
Европчууд Дорнодын улсаас халуун ногоо, гоёл чимэглэл, шаазан, торго, ваар сав зэрэг зүйлсийг худалдаж авч хэрэглэх болсон. Эхэндээ энэ нь хязгаарлагдмал зах зээлд хүрч, Европт үнэт металлын хомсдолтой холбоотойгоор Энэтхэгт хүрэх шинэ замыг эрэлхийлэх шаардлага гаргасан.
Португалийн нээлт
Португалчууд хөнгөн, хурдтай, багтаамж сайн, салхины эсрэг явах боломжтой олон далбаат "Каравелла" хөлөг онгоцыг шинээр бүтээсэн нь газарзүйн их нээлтийг хийхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн.
Газарзүйн их нээлтийг хэн, хэзээ хийсэн бэ?
Газарзүйн их нээлтийг хийхээр Европын Explorers, жишээнд:
- Христофер Колумб (1492)
- Фернан Магеллан (1519-1522)
- Васко да Гама (1497, 1502-1503)
Колумбын аялал
Кристофер Колумб 1492 оны 10 сарын 12-нд Атлантын далайнаас хөдөлж, 10 сарын 12-нд төв Америкт Карибын тэнгисийн Багамын Сан-Сальвадор аралд буусан бөгөөд энэ өдөр Америк тив нээгдсэн өдөр гэж үздэг.
Магелланын аялал
Фернан Магеллан 1518 оны 9 сарын 5-нд аялал эхлүүлж, Канарын арлуудаар дайрч, Өмнөд Америкийн Бразилын чиглэлд явсаар Рио-дэ Жанейро руу очиж Өмнөд Америкийн өмнөд хэсгийн нарийхан хоолойд хүрсэн. Магеллан нас барсан ч Себастьян де Элькано багийг удирдан 1522 оны 9 сарын 6-нд Испанид эргэн ирсэн.
Газарзүйн их нээлтийн үр дагавар
Европчууд хөгжлийн давуу тал ашиглан шинэ газар нутагт улс төрийн ноёрхлоо тогтоосон. Португал, Нидерланд, Англи худалдааны төвийн гол үүргийг гүйцэтгэсэн. Америк тивд байсан Ацтек, Майя, Инк зэрэг улсын соёл иргэншил мөхөсөн. Испани, Португал, Англи, Франц зэрэг улс Америк, Азийн, Африкийн тивүүдэд колонийн эзэмшилтэй болсон. Нээлт нь шинжлэх ухааны шинэ газар нутаг судлахад гүнзгий мэдлэгтэй болсон.
Газарзүйн их нээлтэнд оролцсон Explorers-ийн хугацаа
- Христофер Колумб: 1492.8.3-1493.3.15
- Фернан Магеллан: 1518.9.20-1522.9.6
- Васко да Гама: 1497, 1502-1503