ENDOKRYNOLOGIA_2024_KŁ-PODSTAWOWY

Oddział Endokrynologii

  • Karol Łukowicz, II LO Chojnice

Funkcja układu hormonalnego

  • Utrzymanie homeostazy organizmu
    • Regulacja funkcji fizjologicznych
    • Komórki gruczołu dokrewnego
    • Naczynie krwionośne
    • Cząsteczka hormonu
    • Receptor komórkowy
    • Komórki docelowe

Funkcje hormonów

  • Regulacja funkcjonowania organizmu człowieka
  • Kluczowe funkcje:
    • Rozmnażanie
    • Utrzymanie stałego poziomu wody i soli mineralnych
    • Trawienie i wchłanianie
    • Wzrost i rozwój
    • Przystosowanie do zmiennych warunków środowiska poprzez zmianę metabolizmu
    • Przykład: zmiany sezonowe
    • Odpowiedź na stres:
    • Walka lub ucieczka

Porównanie układów hormonalnego i nerwowego

  • Porównywana cecha
    • Układ dokrewny (hormonalny)
    • Reakcja na bodźce: wolna
    • Czas trwania reakcji: długotrwała
    • Układ nerwowy
    • Reakcja na bodźce: szybka
    • Czas trwania reakcji: krótkotrwała

Regulacja nerwowohormonalna

  • Współdziałanie układów hormonalnego i nerwowego

Definicja hormonu

  • Hormon: chemiczny „posłaniec” organizmu
  • Miejsce powstawania: gruczoły dokrewne
  • Funkcja: regulacja i koordynacja funkcjonowania tkanek i narządów

Gruczoły dokrewne

  • Wymienione gruczoły:
    • Szyszynka
    • Podwzgórze
    • Przysadka mózgowa
    • Przytarczyce
    • Tarczyca
    • Grasica
    • Nadnercza
    • Trzustka
    • Jajniki
    • Jądra

Neurohormony podwzgórza

  • Hormony:
    • Antydiuretyczny (ADH)
    • Oksytocyna (OT)
  • Uwalniają je: tylny płat przysadki mózgowej
  • Liberyny: hormony podwzgórza pobudzające wydzielanie hormonów tropowych przysadki (+)
    • Czynniki hamujące: statyny (-)

Wazopresyna (ADH)

  • Produkowana w podwzgórzu
  • Wydzielanie: tylny płat przysadki mózgowej
  • Działanie: w nerkach
    • Zmniejsza wydzielanie wody do moczu
    • Mniejsza ilość, bardziej zagęszczonego moczu

Oksytocyna (OT)

  • Produkowana w podwzgórzu
  • Wydzielanie: tylny płat przysadki mózgowej
  • Działanie:
    • Skurcze mięśni macicy (ważne dla porodu)
    • Uwalniana przy podrażnieniu mechanoreceptorów brodawek sutkowych (np. podczas ssania piersi)
    • Ułatwia wydzielanie mleka
  • Funkcje dodatkowe:
    • U mężczyzn: skurcz nasieniowodów
    • Wpływ na zachowania rodzicielskie, łączenie w pary, akceptację innych

Przysadka mózgowa

  • Położenie: „siodło tureckie”
  • Wymiary: średnica 1 cm, waga 0,5 g
  • Hormony tropowe:
    • Kontrola wydzielania innych hormonów (np. hormon luteinizujący (LH))

Wydzielane hormony przez przysadkę

  • Płat przedni
    • Hormon wzrostu (somatotropina, GH)
    • Prolaktyna (PRL)
    • TSH (tyreotropina)
    • ACTH (hormon adrenokortykotropowy)
    • FSH (folikulotropowy)
    • LH (luteinizujący)

Hormon wzrostu (GH)

  • Działanie:
    • Uniwersalne na tkanki i narządy
    • Udział w syntezie białek organizmu
    • Przemiana węglowodanów, tłuszczów
    • Wydłużanie kości, wzrost chrząstek, mięśni
  • Stymulanty produkcji GH:
    • Wysiłek fizyczny
    • Ból
    • Zimno
    • Spadek stężenia glukozy we krwi
    • Wzrost stężenia aminokwasów we krwi

Homeostaza

  • Definicja: stałość środowiska wewnętrznego organizmu (równowaga wewnętrzna organizmu)
  • Zbyt dużo hormonów → nadczynność gruczołu
  • Zbyt mało hormonów → niedoczynność gruczołu

Nadmiar hormonu wzrostu

  • Skutki: gigantyzm, akromegalia
  • Przykład: Robert Wadlow, najwyższy człowiek na świecie
    • Wzrost: 272 cm, waga: 222 kg
    • Zmarł w wieku 22 lat z powodu zakażenia
    • Przyczyna: nadmiar hormonu wzrostu w dzieciństwie i dojrzewaniu

Niedobór hormonu wzrostu

  • Skutek: karłowatość

Prolaktyna (PRL)

  • Funkcje:
    • Zapoczątkowanie i podtrzymywanie laktacji
    • Hamowanie owulacji u kobiet
  • Stymulanty wydzielania prolaktyny:
    • Sen
    • Wysiłek fizyczny
    • Stres fizyczny i psychiczny

Szyszynka

  • Wydzielany hormon: melatonina
  • Funkcja: regulacja snu i czuwania
    • Nasilenie wydzielania: w nocy

Tarczyca

  • Wydzielane hormony:
    • Tyroksyna (T4)
    • Trójjodotyronina (T3)
    • Kalcytonina: obniża poziom wapnia we krwi
    • Konieczny jod do produkcji hormonów
  • Funkcja: regulują przemianę materii
  • Waga: 25-35 g

Regulacja wydzielania hormonów tarczycy

  • Stymulacja syntezy TRH
  • Uwalnianie TSH (tyreotropiny)
  • TSH:
    • Stymuluje syntezę hormonów tarczycy
    • Stymuluje rozrost tarczycy
  • Podwzgórze → Przysadka → Tarczyca → T4, T3
  • Metabolizm

Niedoczynność a nadczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy

  • Objawy:
    • Cienkie, łamliwe włosy
    • Cienkie brwi
    • Obrzęki wokół oczu
    • Obrzęknięta twarz z suchą skórą
  • Skutki:
    • U dzieci: kretynizm (opóźnienie rozwoju psychoruchowego)
    • U dorosłych: sucha skóra, obwisłe powieki, zwiększenie masy ciała, zmęczenie, wole endemiczne

Nadczynność tarczycy

  • Objawy:
    • Przyspieszenie przemiany materii
    • Utrata masy ciała
    • Powiększenie tarczycy (wole)
    • Często wytrzeszcz oczu

Przytarczyce

  • Funkcja: zwiększa poziom wapnia i fosforu we krwi
  • Wydzielany hormon: parathormon (PTH)

Antagonistyczne działanie parathormonu i kalcytoniny

  • Bodziec: zbyt wysoki poziom wapnia we krwi
    • Parathormon:
    • Wapń uwalniany z kości
    • Wchłanianie wapnia w jelitach zwiększa się
    • Wchłanianie zwrotne wapnia w nerkach zwiększa się
    • Kalcytonina (wydzielana przez tarczycę):
    • Gromadzi wapń w kościach
    • Wchłanianie wapnia w jelitach zmniejsza się
    • Wchłanianie zwrotne wapnia w nerkach zmniejsza się
  • Bodziec: zbyt niski poziom wapnia we krwi

Grasica

  • Funkcja: regulacja dojrzewania limfocytów T
  • Wydzielany hormon: tymozyna
  • Waga
    • Około 15 roku życia: 25 g
    • Około 25 lat: 5 g

Trzustka

  • Działanie:
    • Reguluje poziom glukozy we krwi
  • Wydzielane hormony: insulina (↓) i glukagon (↑)

Cukrzyca

  • Pierwszy sygnał: nadmiar glukozy we krwi
    • 200 mg