9. ADDENDUM

5 ORGANISCHE GROEPEN

SUIKERS

• C, H, O

• opgebouwd uit monosacchariden

• monomeer → polymeer; dehydratatie

• polymeer → monomeer; hydratatie

monosacchariden

• glucose, fructose, galactose, mannose, ribose

disacchariden

• glucose + fructose → sucrose

• glucose + glucose → maltose

• glucose + galactose → lactose

polysacchariden

• zetmeel, cellulose, glycogeen

VETTEN

• C, H, O (bij fosfolipiden ook P; bij sommige vetten ook N, S)

• 3 belangrijkste groepen

  • vetzuren, steroïden, fosolipiden

vetzuren; -COOH

• verzadigd

  • enkelvoudige bindingen

  • vast bij kamertemperatuur

• onverzadigd

  • bevat onverzadigdheden; dubbele bindingen

  • vloeibaar bij kamertemperatuur (olie)

• opbouw triglyceriden; 1 glycerol + 3 vetzuren

steroïden

• 4 verbonden ringen koolstofatomen

  • vb. cholesterol in celmembraan

fosfolipiden

• hydrofiele kop

  • groep

  • fosfaat

  • glycerol

• 2 (hydrofobe) vetzuurstaarten

eicosanoïden

• signaalmoleculen gemaakt uit vetzuren

  • vb. prostaglandines

EIWITTEN

• opgebouwd uit AZ

• monomeer → polymeer; dehydratatie

• polymeer → monomeer; hydratatie

• aminozuren

  • 20 soorten

  • opbouw;

    • waterstof; H

    • aminogroep; NH₂

    • carbonzuurgroep; COOH

    • R-groep; verschilt per AZ

• structuur;

  • primair;

    • ketting AZ’en

  • secundair;

    • α - structuur

      • helix

    • β - structuur

      • opgevouwen “blad”

  • tertiair;

    • 3D-vorm

    • 3 grote groepen;

      • uitsluitend α-topologie

        • enkelvoudige helixen

        • helix-turn-helix

        • helix-helix packing

        • vier-voudige helix

      • uitsluitend β-topologie

        • beta-barrels

        • beta-sandwichen

        • beta-propellers & beta-klavertjes

        • up-down sheets

      • zowel α- als β-topologie

        • verschillende afwisselingen alpha en beta

• soorten eiwitten;

  • structurele

  • contractiele

  • transport

  • buffer

  • enzymen

  • hormonen

  • verdediging

  • …

• afhankelijk van omgevingsfactoren;

  • temperatuur

  • pH

  • ionensamenstelling

RIBONUCLEÏNEZUREN

• C, H, O, P

• opgebouwd uit nucleotiden

• monomeer → polymeer; dehydratatie

• polymeer → monomeer; hydratatie

deoxyribonucleïnezuren (DNA)

• dubbelstrengig → helix

• celkern

ribonucleïnezuren (RNA)

• enkelstrengig

• cytoplasma

opbouw

• nucleotiden;

  • suikergroep

    • (deoxy)ribose

  • fosfaatgroep

  • stikstofhoudende base = nucleobase

    • adenine

    • guanine

    • cytosine

    • thymine (DNA) ←→ uracil (RNA)

• suikergroep + nucleobase = nucleoside

ENERGIERIJKE VERBINDINGEN

• behoren eigenlijk tot nucleotiden

  • verschil; energierijke fosfaatgroep

• ATP