KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA - Study Notes

Kasaysayan ng Wikang Pambansa – Mga Mahahalagang Punto

• Layunin ng presentasyon (KASAYSAYAN NG WIKANG PAMBANSA):
  • Natutukoy ang mga pinagdaanang pangyayari/kaganapan tungo sa pagkabuo at pag-unlad ng Wikang Pambansa.
  • Nakapaglalahad ng opinyon o pananaw kaugnay sa napakinggang pagtalakay.
  • Nasusuri ang mga kautusan at batas kaugnay ng wikang pambansa.

Panimula at konteksto ng kolonisasyon

• Panahon bago ang kolonyal na wika at pagsilang ng pambansang wika:
  • Sa pagsalakay ng Espanya, inaasahan ang katutubo ay ituring na barbariko/di sibilisado at paganong pananaw (mula sa mga slide na nagpapakita ng ideyong kolonyal).
  • Pagdating ng Kristiyanismo bilang bahagi ng kolonisasyon at isinusulong ang paggamit ng wika para sa pagtuturo ng relihiyon.
• Pahayag na ang prayle ay nagsulat ng mga pangunahing aklat pangwika at katekismo upang itaguyod ang wikang Espanyol at Kristiyanismo.

Mga prayle at ang mga unang aklat/pangwikang gabay

• Mga pangunahing akdang pangwika na nilikha ng mga prayle:
  • Arte Y Reglas de la Lengua Tagala (1610) – Unang pag-aaral sa katangian at gramatika ng wikang Tagalog. Isinulat ni Padre Francisco Blancas de San Jose at inilimbag ni Tomas Pinpin.
  • Vocabulario de la Lengua Tagala (1613) – Kauna-unahang talasalitaan sa Tagalog. May kaugnayan sina Padre Pedro de San Buenaventura at P. Pedro de Sandocar.
  • Doctrina Christiana (kauna-unahang aklat na nalimbag sa Pilipinas sa pamamagitan ng silograpiko) – Doctrina Christiana, en lengua española y tagala.
  • Vocabulario de la Lengua Pampango (unang aklat pangwika sa Kapampangan; 1732) – Pinangunahan ni Padre Diego Bergano.
  • Arte de la Lengua Bicolana (1865) – Compuesto ng KL. H. B. P. Fr. Harcos de Lisboa; Bikol na wika.
  • Arte de la Lengua Iloca (Iloko) – kauna-unahang balarilang Iloko na sinulat ni Francisco Lopez de Lisboa (o Francisco Lopez).
  • Arte de la Lengua Tagala (1610) – iba pang mga sanggunian tungkol sa Tagalog.
• Iba pang mga akdang may kahalagahan:
  • Vocabulario de la Lengua Tagala – Eksperimentong leksikon ng Tagalog.
  • Doctrina Christiana – paunang palaisipan ng Kristiyanong turo gamit ang Espanyol at Tagalog.
  • Nuestra Señora del Rosario; Barlaan at Josaphat; Urbana at Felisa – mga akdang pangkatha na naging bahagi ng pagsasama ng wika at panitikang katutubo.
  • Doctrina Christiana at iba pang katekismo ang nagsilbing batayan ng edukasyon at pagpili ng wika sa relihiyon.

Mga partikular na akdang pangwika at ang kanilang kahalagahan

• Arte de la Lengua Tagala (1610)
  • Unang detalyadong pag-aaral ng katangian at gramatika ng Tagalog.
  • Pinagbasehan ng marami pang susunod na pag-aaral ng wika.
• Vocabulario de la Lengua Tagala (1613)
  • Pinakamatandang talasalitaan sa Tagalog.
  • Naglalahad ng leksikon at mapping ng lingguistikong estruktura.
• VADE-MECUM FILIPINO – ESPAÑOL-PAMPANGO at Vocabulario de la Lengua Pampango (1732)
  • Nagpalawak ng kaalaman sa mga wika sa rehiyon, partikular sa Pampangan.
• VOCABULARIO DE LA LENGUA BICOL (1865)
  • Arte para sa Bikol na wika; powe ng kolonyal na wika sa rehiyon.
• Arte de la Lengua Iloca (Iloko)
  • Kauna-unahang balarilang Iloko; isinulat ni Francisco Lopez de Lisboa.
• Doctrina Christiana (silograpiko, v. silograpiya) – pangunahing aklat pandiwa ng misyonero; pagsasalin ng Kristiyanong turo sa wika ng mga katutubo.
• Maka-kontemporaryong akdang pangwika:
  • Nuestra Señora del Rosario (ikalawang aklat na nalimbag) – paglalapat ng devosyon at wika.
  • Barlaan at Josaphat (ikatlong libro) – modernisadong edisyon ng salin; pinahusay na wika para sa mambabasa.
  • Urbana at Felisa (sinulat ni Padre Modesto de Castro) – paglinang ng mabuting kaugalian; nakalimbag 1902.
• Kolehiyo at edukasyon:
  • Kolehiyo de San Ignacio – kauna-unahang kolehiyo na itinatag noong 1585; pinagpilian ang wikang panturo.

Mga atas at batas ukol sa wikang pambansa sa panahon ng Espanya

• Layunin ng mga hari na itaguyod ang katutubo sa pamamagitan ng Espanyol (kolonyal na edukasyon):
  • $1516-1556$: Haring Carlos I – utos na ituro ang Katoliko sa wikang Espanyol.
  • $1634$: Haring Felipe IV – muling itinatakda ang pagtuturo ng wikang Espanyol sa lahat ng katutubo at hindi lamang sa mga gustong matuto.
  • $1605-1700$: Haring Carlos II – muling pinagtibay ang atas at may parusa para sa hindi pagsunod.
  • $1792$: Haring Carlos IV – ng atas na nagsasaklaw ng wikang Espanyol sa kumbento, monasteryo, hudisyal at extra-hudisyal na gawaing pambihira at pang-araw-araw.
• Dekreto at iba pang atas (panahon ng Espanya):
  • Mula 1867 hanggang 1899, 14 na atas na nagtatakda ng paggamit at pagtuturo ng wikang Espanyol; nabigo ang mga ito upang magwagi ang dominasyon ng wika.
  • Dekreto ng Edukasyon (1863) – edukasyon at wika kaugnay ng sistemang pang-edukasyon.
• Pampulitikang konteksto ng wika:
  • Marcelo H. Del Pilar – sinasabing ang mga relihiyoso ang umeksperimento at may pananagutan sa mababang antas ng edukasyon sa bansa; pagkontra sa kolonyal na wika at edukasyon.
• Pagpupunyagi at mga desisyon sa pagtatatag ng wikang opisyal
  • Nobyembre 1, 1897: Felix Ferrer at Isabelo Artacho – nagsarili ang Tagalog bilang opisyal na wika; itinuturo ang wastong pagbasa, pagsasalita, at pagsulat; ibinilang ang Ingles bilang karagdagang kurso para sa mas mataas na edukasyon; kapag ang Ingles ay sapat na, ito ay ipahahayag bilang opisyal na wika.
  • Enero 21, 1899: Felipe Calderon at Felipe Buencamino – itinatag na Spanish bilang pansamantalang opisyal na wika alinsunod sa Artikulo 93; pipiliin pa umano ang opisyal na wika mula sa mga wikang sinasalita sa Pilipinas.
• Pagkilala sa pangangailangang magkaroon ng opisyal na wika:
  • Pagtukoy na may pangangailangan na magkaroon ng opisyal na wika dahil sa legal na framework at pagsasaayos ng pambansang sistema.
  • Itinatanong: Bakit lagi may dayuhang wika na itinatalaga bilang opisyal? Sumasagot sa pamamagitan ng pag-unawa na ang istruktura ng wika sa kolonyal na panahon ay may malalim na implikasyon sa pambansang identidad at ugnayan sa batas.

Panahon ng mga rebolusyon at paglago ng kamalayang-wika

• Panahon ni Haring Carlos II hanggang sa mga susunod na administrasyon:
  • Pagpapatibay ng atas-pangwika nina Carlos I at Felipe IV, at karagdagang parusa para sa hindi pagsunod (at pag-iral ng mga batas na hindi matagumpay na ipinatupad).
  • 1863 Dekreto ng Edukasyon – bahagi ng edukasyong kolonyal na lumalaban sa paglipat ng wika.
• Kilusan ng mga propagandista noong 1872:
  • Simula ng kamalayan upang maghimagsik laban sa kolonyal na pamamahala at wika; nag-ambag sa paglaki ng kamalayan sa pambansang wika.
• Gomburza at iba pang literaturang makabayan:
  • Sumiklab ang politika at literaturang paghihimagsik, paglinang ng makabayang panitikan, at pagmamahal sa inang bayan.
• Ginamit ang Tagalog sa iba't ibang genre ng panitikan para mapalakas ang damdaming makabayan.

Pag-unlad ng wikang pambansa sa konteksto ng rebolusyon

• Ang Tagalog ay naging pokus ng mga kilusan para sa pambansang identidad habang lumalaganap ang pagnanais na magkaroon ng opisyal na wika.
• Kinilala na ang kahalagahan ng pagkakaroon ng opisyal na wika para sa pambansang integrasyon at edukasyon.
• Kaugnayan ng wika sa rebolusyon: ang wika ay instrumento ng pagkakaisa, edukasyon, at politikal na pagpapalaya.

Pagninilay at tanong na akademiko

• Bakit kaya laging may dayuhang wika na itinatakda bilang opisyal na wika o wikang panturo sa saligang batas? Sumasagot sa pamamagitan ng pag-unawa na ang wikang opisyal ay may kapangyarihan sa pambansang pagkakakilanlan at pagkakaroon ng institusyonal na kontrol.
• Sang-ayon ka ba na bigyan ng puwang ang isang wikang hindi sariling atin sa pinakamahalagang batas ng bansa? Pangunahing isyu tungkol sa pambansang wika, inclusivity, at pagresolba ng historikal na utang na linguistiko.

Kahalagahan at pangkalahatang konklusyon

• Ang kolonyal na wika (Espanyol) ay nagdala ng romanisasyon ng silabaryo at pagpapalawak ng bokabularyong Espanyol sa mga katutubong wika, na may malaking epekto sa pag-unlad ng wika at edukasyon sa Pilipinas.
• Kahit na hindi ganap na matagumpay ang mga atas sa pagtatag ng isang wika para sa buong bansa, ang mga akdang pangwika at ang mga atas ay nag-iwan ng mahalagang pundasyon para sa pag-unlad ng wikang pambansa na kalauna’y isinalin sa Tagalog/Bakit Tagalog ang naging batayan.
• Ang kasaysayan ng wikang pambansa ay sumasalamin sa mga pagsubok, pakikibaka, at makabayang pagnanais ng mga Pilipino na magkaroon ng sariling pambansang wika at batas.

Mga sanggunian sa key dates at specifics (laang ginagamit na datos ng teksto)

• Panahon ng mga Haring Kastila at mga atas:
  • $1516-1556$: Carlos I – pagtuturo ng Katoliko sa wikang Espanyol.
  • $1621-1665$: Felipe IV – muling pagtuturo ng Espanyol sa lahat ng katutubo.
  • $1605-1700$: Carlos II – karagdagan at pag-bigay-diin sa parusa para hindi sumunod.
  • $1788-1808$: Carlos IV – atas na nagsasaklaw ng Espanyol sa kumbento, hudisyal at iba pang gawaing domestiko.
  • $1867-1899$: 14 atas hinggil sa paggamit at pagtuturo ng Espanyol (nabigo).
• Iba pang mahahalagang taon:
  • $1863$: Dekreto ng Edukasyon.
  • $1897-11-01$: Tagalog bilang opisyal na wika; ituro ang wastong pagbasa, pagsasalita, pagsulat; Ingles at Pranses bilang karagdagang kurso.
  • $1899-01-21$: Calderon at Buencamino – Espanyol bilang pansamantalang opisyal na wika ayon sa Artikulo 93.

Espanyol na wikang ginagamit pa rin hanggang sa kasalukuyang panahon (pahayag mula sa teksto)

• Slide 1 na naglalaman ng hamon na magbigay ng mga salitang Espanyol na ginagamit pa rin natin hanggang ngayon; walang ibinigay na eksaktong halimbawa sa transcript. Gagawin sa sariling talaan ang pagsasaliksik ng mga halimbawa tulad ng: palabras na tulad ng comida, casa, escuela, etc., ngunit hindi ito ibinibigay sa kasalukuyang transcript.

Konklusyon at praktikal na kahalagahan

• Ang aralin ay nagbibigay-diin sa complexity ng wika bilang bahagi ng kasaysayan ng bansa: mula sa kolonisasyon, edukasyon, batas, hanggang sa makabagong pagsisikap na itaguyod ang pambansang wika.
• Ang pagkilala sa Tagalog bilang batayan ng wikang pambansa ay nagtatanong kung paano mapapangalagaan ang wika ng buong bansa habang kinikilala ang global na batas at edukasyon.
• Ang kasaysayan ng wikang pambansa ay hindi lamang tungkol sa wika bilang komunikasyon, kundi tungkol din sa kapangyarihan, identidad, at makabayang pag-usbong.

Mga puntos para pag-aralan para sa pagsusulit

• Ilista ang mga pangunahing akda pangwika sa panahon ng kolonyal na Espanya at ang kanilang mga may-akda.
• Ibigay ang mga pangunahing atas/batas na may kaugnayan sa wikang Espanyol at wika sa Pilipinas, at ang kanilang mga epekto, kabilang ang mga nabigo o napapel na institusyonal.
• Tukuyin ang kahalagahan ng mga kilusan tulad ng kilusang propagandista noong 1872 at ang papel ng Gomburza sa konteksto ng wika at literaturang makabayan.
• Ipaliwanag kung bakit ang pagtatag ng opisyal na wika ay may komplikadong konteksto – kabilang ang implikasyon ng dayuhang wika sa pambansang identidad at edukasyon.
• Magbigay ng halimbawa ng mga tanong na etikal at praktikal tungkol sa wikang pambansa batay sa teksto (halimbawa: pagbibigay-puwang sa isang dayuhang wika sa pambansang batas).

Tandaan: Ang transcript ay naglalaman ng iba't ibang bahagi ng aralin tungkol sa kasaysayan ng wikang pambansa, kabilang ang mga tiyak na akdang pangwika, mga atas ng mga hari, at mahahalagang pangyayari sa panahon ng rebolusyon. Ang mga halimbawa ng eksaktong wika at teksto ay maaaring mag-iba depending sa orihinal na layunin ng presentasyon, pero ang mga pangunahing ideya ay nakapaloob sa mga nabanggit na punto.