Prawo rzeczowe w znaczeniu przedmiotowym: zespół przepisów regulujących formy prawne korzystania z rzeczy, przybierające postać podmiotowych praw rzeczowych.
Prawo rzeczowe w znaczeniu podmiotowym: ściśle skatalogowane (numerus clausus) prawa podmiotowe o charakterze bezwzględnym, dotyczące rzeczy (własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe).
Instytucje prawa rzeczowego
Podmiotowe prawa rzeczowe: własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe (użytkowanie, służebności, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, hipoteka).
Posiadanie: stan faktycznego władania rzeczą (dla siebie), niezależnie od istnienia prawa podmiotowego.
Księgi wieczyste i rejestry publiczne: służą ujawnieniu podmiotowych praw rzeczowych.
Źródła prawa rzeczowego
Konstytucja RP: istotne przepisy dotyczące prawa własności (art. 20, 21, 64).
Kodeks Cywilny (KC): podstawowe źródło regulacji prawa rzeczowego
Księga druga KC: "Własność i inne prawa rzeczowe".
Art. 244 § 2 KC: wyłączenie regulacji spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i hipoteki.
Przepisy dotyczące: przedmiotów stosunków cywilnoprawnych (księga I), nabycia i utraty praw podmiotowych (księgi III i IV).
Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (KRO): regulacja majątkowa małżeńska, zarząd majątkiem dziecka oraz osoby pod opieką lub kuratelą.
Kodeks Postępowania Cywilnego (KPC): przepisy egzekucyjne i dotyczące postępowania zabezpieczającego.
Ustawy odrębne: uzupełniają lub korygują regulacje kodeksowe:
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece (KWU).
Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Prawo o notariacie.
Ustawa o lasach (LasU).
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (GospNierRolU).
Ustawa o własności lokali (WłLokU).
Ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (ZastRejU).
Ustawa o gospodarce nieruchomościami (GospNierU).
Ordynacja podatkowa (OrdPU).
Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych (SpółdzMieszkU).
Kodeks morski (KM).
Prawo lotnicze (PrLot).
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (ZagosPrzestU).
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (UstRolU).
Prawo geologiczne i górnicze (PrGeol).
Ustawa o rzeczach znalezionych (RzeczZnalU).
Prawo wodne (PrWod).
Rozporządzenia wykonawcze: wydawane przez Radę Ministrów lub ministrów na podstawie delegacji ustawowych.
Prawo rzeczowe: szczególna pozycja w systemie prawa cywilnego, wpływa na regulacje prawne w innych dziedzinach.
Przepisy ius cogens: przeważają w prawie rzeczowym, ograniczając swobodę umów.
Pojęcie i cechy podmiotowych praw rzeczowych
Podmiotowe prawo rzeczowe: majątkowe prawo cywilne o charakterze bezwzględnym, którego przedmiotem jest rzecz.
Cechy praw rzeczowych:
Dotyczą rzeczy
Bezwzględne.
Bezwzględny charakter praw rzeczowych
Skuteczność erga omnes: prawa bezwzględne obowiązują wobec wszystkich.
Stosunki prawne jednostronnie zindywidualizowane: prawa bezwzględne przysługują określonemu uprawnionemu.
Wykonywanie praw: bezpośrednio przez uprawnionego, bez konieczności świadczenia ze strony osób trzecich.
Naruszenie prawa: rodzi roszczenia ochronne względem oznaczonej osoby.
Elementy zobowiązaniowe w strukturze stosunku prawnorzeczowego
Prawo własności: wzorzec prawa bezpośredniego, właściciel ma wyłączne uprawnienia.
Elementy zobowiązaniowe: występują w stosunkach prawnorzeczowych o złożonej strukturze, konieczność ukształtowania wzajemnych praw i obowiązków.
Stosunek wewnętrzny: regulowany umownie, z wykorzystaniem konstrukcji zobowiązaniowej.
Na zewnątrz: prawo pozostaje bezwzględne, skuteczne erga omnes.
Rozszerzona skuteczność praw względnych
Prawa względne stają się skuteczne wobec osób trzecich (ograniczenie zasady erga omnes).
Przykłady:
Ochrona prawa najemcy lokalu (art. 690 KC) – analogiczna do ochrony własności.
Ujawnienie najmu w księdze wieczystej (art. 17 KWU) – skuteczność względem praw nabytych po ujawnieniu.
Ochrona spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu (art. 9 ust. 6 SpółdzMieszkU) – analogiczna do ochrony własności.
Prawo dożywocia – stosowanie przepisów o ograniczonych prawach rzeczowych (art. 910 KC).
Pomimo rozszerzonej skuteczności, prawa te nie stają się prawami rzeczowymi.
Rodzaje praw rzeczowych
Prawo własności (art. 140 i n. KC)
Użytkowanie wieczyste (art. 232 i n. KC)
Ograniczone prawa rzeczowe (art. 244 i n. KC):
Użytkowanie
Służebności (gruntowe, osobiste, przesyłu)
Zastaw (zwykły, rejestrowy)
Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu
Hipoteka
Wszystkie powyższe prawa mają charakter majątkowy.
Niektóre prawa są związane z nieruchomościami (użytkowanie wieczyste, służebności i hipoteka), inne z ruchomościami (prawo zastawu), a niektóre dotyczą obu (własność, użytkowanie).
Wyróżnia się prawa samoistne i akcesoryjne oraz związane prawa rzeczowe ograniczone.
Numerus clausus praw rzeczowych
Ograniczenie swobody umów w prawie rzeczowym.
Zainteresowani mogą ustanawiać jedynie prawa rzeczowe przewidziane przez ustawę (numerus clausus).
Zakaz modyfikowania treści dopuszczonych praw rzeczowych.
Strony nie mogą mocą swoich oświadczeń woli nadawać bezwzględnego charakteru prawom względnym.
Przyczyną zasady zamkniętego katalogu praw rzeczowych jest ich bezwzględny charakter i ochrona osób trzecich.
Jawność praw rzeczowych
Jawność praw rzeczowych jest warunkiem ich ochrony.
Instrumenty jawności:
Wpisy do ksiąg wieczystych
Posiadanie rzeczy
Ewidencja gruntów i budynków
Rejestry publiczne (okrętowy, statków powietrznych, zastawów)
Najdoskonalszą fromą prawną ujawnienie praw jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej
Z posiadaniem wiąze się zespól prawnych domniemań, zwłaszcza domniemanie własności
Księgi wieczyste odznaczają się jawnością.
Ogólne określenie przedmiotu stosunków cywilnoprawnych
Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych jest zachowanie się stron stosunku regulowane przez normy prawa cywilnego zachowanie pozwolone nakazane lub zakazane.
Rzeczy jako przedmioty stosunków prawnorzeczowych.
Rzeczami w rozumieniu cywilistycznym są tylko przedmioty materialne (art. 45 KC).
Rzeczy w obrocie: rzeczy nie wyłączone lub ograniczonym obrocie.
Nieruchomości:
Grunty (odrębna własność)
Budynki trwale związane z gruntem (wyjątek).
Części budynków ( lokale), stanowiące odrebne przedmioty prawa.
Rzeczy ruchome: wszelkie przedmioty materialne nie będące nieruchomościami.
Rzeczy oznaczone co do gatunku i co do tożsamości:
Rzeczy zamienne/niezamienne
Rzeczy podzielne i niepodzielne - nieposiadają odrębnej regulacji kodeksowej.
Części składowe rzeczy: wszystko, co nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości (art. 47 § 2 KC).
Przynależności rzeczy: rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy, pozostające z nią w faktycznym związku (art. 51 § 1 KC).
Pożytki: płody rzeczy i inne odłączone od niej części składowe (art. 53 § 1 KC).
Przedmiotowy status prawny przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych
Przedsiębiorstwo: zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej.
Gospodarstwo rolne: grunty rolne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem (art. 553 KC).
Podział własności
Własność prywatna:
Własność mająca nadrzędne znaczenie.
Własność państwowa:
Własność Skarbu Państwa.
Własność państwowych osób prawnych.
Własność samorządowa:
Własność komunalna.
Pozostałe rodzaje własności
Własność spółdzielcza (dość specyficzna).
Własność innych organizacji.
Własność kościelna.
Własność osobista.
Treść i wykonywanie prawa własności
Właściciel ma prawo do posiadania, korzystania z rzeczy i rozporządzania nią (art. 140 KC).
W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
Granice prawa własności
Przestrzeń – granice pionowe i poziome
Prawo sąsiedzkie (immissiones, służebności)
Planowanie przestrzenne
Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Pozakodeksowa regulacja treści i wykonywania własności nieruchomości - liczne ustawy dotyczące nabycia i utraty, treści oraz ochrony.
Nabycie własności rzeczy ruchomej od osoby nieuprawnionej (art. 169 KC).
Zasiedzenie jako sposób nabycia własności
Przedmiot zasiedzenia: nieruchomość, ruchomość
Przesłanki: posiadanie samoistne, ciągłość posiadania, dobra/zła wiara, upływ czasu
Terminy: 20 lat w dobrej wierze, 30 lat w złej wierze (nieruchomości), 3 lata w dobrej wierze (ruchomości)
Skutki: nabycie własności z mocy prawa, stwierdzenie zasiedzenia przez sąd.
Współwłasność
Wspólne prawo własności kilku osób.Źródła współwłasności.Współwłasność rzeczy.Wspólność mienia.
Rodzaje:
Współwłasność w częściach ułamkowych.
Współwłasność łączna - regulowana odrębnymi przepisami, brak udziałów.Zasadę regulacji stosunków pomiędzy współwłaścicielami.Wewnętrzny stosunek współwłasności.Zarząd rrzeczą wspólną.
Uregulowania ustawowe w modelu ustawowyrm.Uzasdnienie umowne.
Zarząd sądowy.Współposiadania i korzystnia z rzecz wspólnej.
Pobieranie pożytków i ponysoenie kosztów związnych z rzeczą wspólną.
Czynności zachowawcze współwłaścicieli.
Zniesienie współwłasności jako uprawnienie a nie zobowiązanie.Tryb zniesienia.Sposoby zniesienia :podział rzeczy.przyznania rzeczy na własność jednemu ze współwłaściciel.sprzedaży rzeczy wspólnej i poodział uzyskanych pieniędzy , Zniesienie współwłasności gospodarstw rolnych.
Odrębna własność lokali
Odrębna własność lokali
Konstrukcja prawna odrębnej własności lokalu. Ustanowienia odrębnej własności lokalu :regulacja odrębnej własności loklu w drodze jednostoronej czynności prawnej; ustanowienie w drodzę unormowania lub orzeczenia sądu.
Regulacyjawspólnota mieszkaniowa właścicieli lokali .prawa obowiązki wlasciciell lokali.Zarząd nieruchomością wspólną .odrebrna włanośc lokali w stosunkach spółdzielczych.
Geneza, funkcja i przyszłość prawa użytkowania wieczystego
Zamieszczenie użytkowania wieczystego w katalogu praw rzeczowych początki i regulacji prawnej.
Finkcja użytkowania wieczystego, Przyszła instytucja prawna.Przedmiot treść i karakter prawa
Ograniczone prawa rzeczowe - przepisy ogólne
Ogólna charakterystyka ograniczonych praw rzeczowychZamknięty katalog ograniczonych praw rzeczowychPrzedmiot ograniczonych praw rzeczowychTreść ograniczonych praw rzeczowych - spostrzeżenia ogólne i akcesoryjne oraz związane prawa rzeczowe ograniczonePowstanie ograniczonych praw rzeczowych
Umowne ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych
Ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych w trybie zapisu windykacyjnego
Powstanie ograniczonych praw rzeczowych z mocy samego prawaPowstanie ograniczonych praw rzeczowych na podstawie orzeczenia sądowegoPowstanie ograniczonych praw rzeczowych na podstawie decyzji administracyjnejZmiana treści ograniczonych praw rzeczowychPrzeniesienie ograniczonych praw rzeczowych
Zmiana, pierwszeństwo i wygaśnięcie ograniczonych praw rzeczowych
Zmiana treści ograniczonych praw rzeczowych
Przeniesienie ograniczonych praw rzeczowych
Pierwszeństwo ograniczonych praw rzeczowych Zrzeczenie się prawaKonfuzjaInne źródła wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych
Posiadanie
Pojęcie i rodzaje posiadania: nabycie posiadaniaKonfliktyBezwzględna ochrona posiadaniaOchrona własnaRoszczenie posesoryjneOchrona posiadania między współposiadaczamiRoszczenie o wstrzymanie budowy
Księgi wieczyste
Jurysdykcja sądów powszechnych .Prowadzenie ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym .System realny ksiąg wieczystychFunkcja ustalenia stanu prawnego nieruchomości; prawa podlegające ujawnieniu w księdze wieczystejWpis jako instrument ujawnienia stanu prawnego nieruchomościStruktura księgi wieczystejJawność ksiąg wieczystych
Prowadzenie ksiąg wieczystych. Znaczenie wpisu oraz zasady systemu prawnego
Nieprocesowy tryb postępowania wieczystoksięgowegoZakładanie ksiąg wieczystychDokonywanie wpisówProcesowy tryb uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym
Znaczenie prawne