T5

Yeni Türkçe Devresi

• XIII. yy’da Moğol istilası sonrası Türkçe iki yazı diline ayrıldı: Harezm ve Anadolu.
• Farklı lehçeler edebiyat dili olarak gelişti.

Harezm Türkçesi

• 13-14. yy’de varlık gösteren Türk lehçesidir.
• İçinde Kıpçakça ve Oğuzca ögeler barındırır.
• Önemli eserler:
  • Satır Altı Kur’an Tercümesi
  • Mukaddimetü’l-Edeb
  • Kısasü’l-Enbiyâ
  • Mu’înü’l Mürid
  • Hüsrev ü Şîrîn
  • Nehcü’l-Ferâdis

Kuzey Türkçesi

• Kıpçak Türkçesi (14-16. yy): Hazar ve Karadeniz arasında gelişti.
• Önemli eserler:
  • Codex Cumanicus
  • Memlûkler devrinde ve Kırım’da yazılan eserler

Doğu Türkçesi

• Çağatay Türkçesi (15-20. yy): Timurlular Dönemi'nde gelişti.
• Ali Şîr Nevâî bu dönemin en önemli ismidir.

Batı Türkçesi

• Eski Anadolu Türkçesi (13-15. yy): Oğuz Türklerinin Anadolu'ya yerleşmesi sonrası ortaya çıktı.

• Önemli eserler:

  • Ahmed Fakih “Çarhname”
  • Hoca Mesud “Süheyl ü Nevbahar”
  • Süleyman Çelebi “Mevlid”

• Osmanlı Türkçesi (16-20. yy): Üç dönemde incelenebilir:

  • Klasik Devir: Arapça ve Farsça etkisi.
  • Tanzimat Devresi: Batı’ya açılım.
  • Yeni Lisan Devresi: Millî edebiyat anlayışı.

Türk Dilinin Bugünkü Durumu

• Türkçe geniş coğrafyaya yayılmıştır: Türkiye, Özbekistan, İran, Çin, Kazakistan.
• Yaklaşık 220 milyon kişinin Türkçe konuştuğu tahmin edilmektedir.

Lehçe ve Ağızlar

• Lehçe: Tarihi ve sosyal nedenlerle ayrılaşan dil kolları.
• Şive: Söyleyiş özelliği.
• Ağız: Yerel konuşma biçimleri.
• Türkiye'de lehçelerin farklı kullanımları vardır.