BIOLOGIA

Żólty-ważne

Niebieski-powtórzyć

Czerwone-zapamietac

I. Układ Nerwowy

  - Działanie
    - Układ somatyczny
      - Działa w sposób zależny od woli
    - Układ autonomiczny
      - Wpływa na procesy niezależne od woli
  - Budowa
    - Układ ośrodkowy
    - Układ obwodowy

II. Autonomiczny Układ Nerwowy

  - Składa się z dwóch części:
    - Układ współczulny
      - Działa w sytuacjach stresowych
    - Układ przywspółczulny
      - Działa w warunkach spoczynku

III. Ośrodkowy Układ Nerwowy (OUN)

  - Części OUN
     - Mózgowie
       - Główne komponenty:
         - Mózg
         - Móżdżek
         - Pień mózgu
   - Rdzeń kręgowy
     - Przewodzi informacje z ciała do mózgu i z powrotem

  - Funkcje Mózgu
    - Wykonywanie świadomych czynności
    - Kontrola ruchów zależnych od woli

  - Funkcje Móżdżku
    - Nadzór nad równowagą
    - Koordynacja ruchów

  - Funkcje Pnia Mózgu
    - Regulacja czynności niezależnych od woli:
      - Oddychanie
      - Trawienie

IV. Obwodowy Układ Nerwowy (OUN)

  - Zbudowany z nerwów (wiązki wypustek nerwowych)
  - Przewodzi impulsy nerwowe między OUN a resztą ciała
   - Klasyfikacja Nerwów
     - Nerwy czaszkowe (12 par)
       - Odbierają bodźce ze zmysłów, pobudzają mięśnie głowy i szyi
     - Nerwy rdzeniowe (31 par)
       - Odbierają bodźce ze skóry tułowia i kończyn

V. Łuk Odruchowy

  - Droga, jaką przebywa impuls nerwowy:
     - Receptor → Neuron czuciowy → Neuron pośredniczący → Neuron ruchowy → Efektor

VI. Odruchy

  - Odruchy Bezwarunkowe
    - Wrodzone, nie wymagają nauki
    - Takie same dla każdego (np. wydzielanie śliny, kichanie)

  - Odruchy Warunkowe
    - Nabyte, zależą od woli
    - Przykład: włączenie światła w ciemności

VII. Stres i jego skutki

  - Reakcja organizmu na stres
    - Regulacja przez układy nerwowy i hormonalny
  - Długotrwały stres prowadzi do przewlekłego zmęczenia i zwiększa ryzyko chorób układu nerwowego

VIII. Substancje uzależniające

  - Rodzaje substancji
    - Nikotyna, alkohol, narkotyki, leki
  - Skutki uzależnienia
    - Szybkie psychiczne i fizyczne wyniszczenie organizmu

IX. Regulacja nerwowo-hormonalna

  - Układ Nerwowy vs. Układ Hormonalny
   - Porównanie
        - Szybkość przekazywania informacji
          - Nerwowy: szybko, kilka metrow na sekundę
          - Hormonalny: wolniej, przez krew
        - Sposób przekazywania
          - Nerwy: impulsy
          - Hormony: substancje chemiczne

X. Gruczoły dokrewne i ich hormony

  - Przysadka
    - Hormon wzrostu
  - Tarczyca
     - Tyroksyna
  - Nadnercza
     - Kortyzol, adrenalina
  - Trzustka
     - Insulina, glukagon
  - Jajniki
     - Estrogeny, progesteron
  - Jądra
     - Testosteron

XI. Zaburzenia hormonalne i ich konsekwencje

  - Cukrzyca
    - Nadmiar glukozy w krwi
  - Zaburzenia funcji tarczycy
    - Tyroksyna i jej rola