pdf24_merged (1)

DİL

TDK Türkçe Sözlük’te dil tanımı: insanların düşündüklerini ve duyduklarını bildirmek için kelimelerle veya işaretlerle yaptıkları anlaşma, lisan, zeban.
Doğan Aksan'a göre, dil; büyülü bir varlık olup çok yönlü, değişik açılardan bakıldığında başka nitelikleri beliren bir yapıya sahiptir.
En genel anlamıyla dil, insanların duygu, düşünce ve gözlemlerini işaret veya kelimelerle paylaştığı bir sistemdir.
Sistem, ses, kelime, cümle, işaret gibi çeşitli ögelerle ve dile özgü kural, yöntem, beceri ve tekniklerden oluşur.
Araştırmacı görüşleri:
- Eflatun: Dil, kendi düşüncelerini sesin yardımıyla özne ve yüklem aracılığıyla anlaşılır hale getirmektir.
- Aristoteles: Dil, zihnin birikimlerinin temsilidir.

Dil, sistemdendir.
Temeli sestir; dolayısıyla dil, öncelikle sözlü anlatım aracıdır.
Nedensizlik ilkesi esastır.
İlkel ve gelişmiş dil ayrımı yoktur.
Dil üretim yetisi sınırsızdır.
Her dil, ait olduğu toplumun gereksinimlerine cevap verme yeteneğine sahiptir.
Dil, toplumsal katmanlara göre değişir.
Ana dili, öğrenilen değil; edinilen ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir sistemdir.
Dil, toplumsal ve ulusal bir kurumdur ve insanı konu alan her bilim dalıyla yakından ilişkilidir.
Dil, hem araç hem malzeme hem de bu aracı ve malzemeyi kullanan bir sistem olarak görülür.
Diller arasında benzerlik ve ortaklıklar olabilir.

Diller; tarihî, coğrafi, dil bilimsel, toplumsal ve siyasal ölçütlere göre sınıflandırılabilir.
Ana Dili:
- TDK Türkçe Sözlük’te: "Çocuğun ailesinden ve içinde yaşadığı topluluktan edindiği dil."
- Vardar: "İnsanın içinde doğup büyüdüğü çevrede ilk öğrendiği dil."
- Ana dili, yaşadığı topluluğun dilidir; edinim yoluyla öğrenilir.
Konuşma Dili:
- TDK Türkçe Sözlük’te: "Günlük hayatta kullanılan dil."
- Duygu, düşünce, istek gibi iletişim aracıdır.
- Yerel söyleniş farklılık gösterir (ağız terimi).
- Yazı diline göre daha hızlı değişir.
Yazı Dili:
- Edebî ve ölçünlü dil olarak değerlendirilir.
- Yazı dilinin dili daha resmi ve kurallı bir biçimde uygulanır; duygu ve düşüncelerini daha net iletir.
Ölçünlü (Standart) Dil:
- Resmî ve edebî dil olarak kabul edilen yüksek dil.
- Politik ve kültürel merkezlerde oluşur, toplum tarafından benimsenir.
Yapay Dil:
- İnsanlar arasında iletişim engellerini azaltmak amacıyla oluşturulmuş diller (örn. Esperanto, Volapük).

Kültür nedir?
- TDK Türkçe Sözlük’te: "Kültür; tarihsel, toplumsal gelişimin birikimi."
Kültürü oluşturan ögeler:
- Maddi (somut) ve manevi (somut olmayan) unsurlar.
Dil ve kültür ilişkisi:
- Dil, kültüre ait unsurlar arasından seçilen bir yapı olup kültürün varlığını sürdüren önemli bir araçtır.
Somut Olmayan Kültürel Unsurlar:
- Destanlar, halk masalları, atasözleri, vb. nesilden nesile aktarımda dil önemli rol oynar.

Dil toplumsal bir iletişim sistemidir; statü, yaş, eğitim gibi unsurlara göre değişiklik gösterir.
Durumsal dil türü kullanımı örneği: resmi ya da samimi ortamlarda aynı dilin farklı biçimleri.

Köken Kuramları:
- Tek köken kuramı: Bütün diller tek bir ana dilden gelişir.
- Çok köken kuramı: Diller farklı kaynaklardan türetilmiştir.
Kuramlar: Ding-Dong, Yansıma, Ünlem, Etkileşim, Güneş Dil Kuramı.

Dillerin sınıflandırma ölçütleri: tarihsel gelişim veya diller arası ilişki.
Kaynak Sınıflandırması:
- Hint-Avrupa, Çin-Tibet, Hami-Sami, Altay, Bantu, Kafkas, Ural, Avusturonezya, Yerli Amerika dilleri.
Yapı Sınıflandırması:
- Eklemeli, Çekimli, Yalınlayan diller.

Türkçe'nin tarihsel derinliği, coğrafi yaygınlığı, söz varlığı, atasözleri ve anlatım gücü gibi unsurlar.