Untitled

Përkufizimi i ciklit jetësor: Përfshin tërë jetën e një organizmi, duke filluar nga momenti i krijimit të tij e deri në vdekje.
Përmbajtja e ciklit jetësor: Përmbledh të gjitha etapat e njëpasnjëshme të zhvillimit individual të një organizmi, proces i cili njihet si ontogjenezë.
Etimologjia e termit ontogjenezë: Fjala rrjedh nga gjuha greke:
- Ontos do të thotë qenie.
- Genesis do të thotë prejardhje.
Ontogjeneza tek organizmat njëqelizorë: Paraqet një proces të thjeshtësuar që fillon me ndarjen e qelizës amë në qeliza bija dhe vazhdon në mënyrë të pandërprerë deri në ndarjen vijuese të qelizave bija.
Ontogjeneza tek organizmat me riprodhim aseksual: Fillon me një qelizë të vetme ose me një grup qelizash që i japin fillimin individit të ri, dhe përfundon me vdekjen e tij.

Krahasimi me qelizat prokariote: Ndarja qelizore tek eukariotët është dukshëm më komplekse sesa ndarja e qelizave tek bakteret (qelizat prokariote).
Arsyet e kompleksitetit:
- Ndarja eukariote kërkon ndarjen e organizuar si të citoplazmës, ashtu edhe të kromozomeve brenda bërthamës qelizore.
- Shumë organele të brendshme qelizore duhet të riorganizohen me saktësi absolute përpara se qeliza eukariote të ndahet siç duhet për të formuar dy qeliza plotësisht funksionale.

Përkufizimi i ciklit qelizor: Përfaqëson tërë jetën e qelizës, prej momentit të krijimit të saj e deri në momentin kur prej saj formohen dy qeliza të reja.
Sekuenca përsëritëse: Cikli qelizor përfaqëson një sekuencë të vazhdueshme dhe përsëritëse të rritjes dhe ndarjes qelizore gjatë gjithë jetës së një organizmi.
Ndarja kohore dhe interfaza:
- Një qelizë harxhon $90\%$ të kohës së saj jetësore në tri fazat e para të ciklit, të cilat së bashku formojnë interfazën.
- Qeliza kalon në dy fazat e fundit të ciklit vetëm nëse është plotësisht e përgatitur dhe gati për t'iu nënshtruar procesit të ndarjes.

1. Faza e parë e rritjes ( $G_1$ ):
- Gjatë kësaj faze, qeliza rritet me shpejtësi dhe përmbush funksionet e saj normale biologjike.
- Për pjesën dërrmuese të organizmave, kjo fazë zë pjesën më të madhe të jetës qelizore.
- Qelizat të cilat nuk ndahen kalojnë nga kjo fazë në një gjendje pushimi të quajtur faza $G_0$ , ku nuk i nënshtrohen ndarjes së mëtutjeshme.
- Disa qeliza somatike, si shumica e qelizave muskulore dhe qelizave nervore, nuk ndahen kurrë gjatë jetës; prandaj, nëse këto qeliza dëmtohen ose vdesin, organizmi nuk ka mundësi t'i zëvendësojë ato.
2. Faza e replikimit / sintezës së ADN-së ( $S$ ):
- Gjatë kësaj faze bëhet kopjimi (replikimi) i plotë i materialit gjenetik (ADN-së) të qelizës.
- Në përfundim të fazës $S$ , secili kromozom përbëhet nga dy kromatide motra të bashkangjitura bashkë në nivelin e qendromerës (e njohur edhe si kinetohor).
3. Faza e dytë e rritjes ( $G_2$ ):
- Në këtë fazë bëhen të gjitha përgatitjet e nevojshme strukturore për ndarjen e bërthamës qelizore në mitozë.
- Fijet proteinore të zbrazëta, të njohura si mikrotubula, riorganizohen posaçërisht në funksion të përgatitjes për procesin e mitozës.
4. Mitoza ( $M$ ):
- Është procesi i ndarjes qelizore gjatë të cilit bërthama e një qelize amë ndahet në dy bërthama të reja.
- Çdo bërthamë e sapoformuar përmban saktësisht të njëjtin numër dhe të njëjtin lloj krom