Intertestamentêre Periode (les 1)

Intertestamentêre Periode

Inleiding

• Die 400 jaar tussen die Ou en Nuwe Testament waar geen profete in die Bybel opgeteken is nie.

• Hierdie periode gee 'n goeie agtergrond van die kulturele en godsdienstige ontwikkeling van die Jode voor Jesus se geboorte.

Bronne van die Intertestamentêre Tydperk

• Bybel: Daniël het visioene ontvang wat van hierdie periode geprofeteer het (Dan. 2, 7, 8, 11).

• Apokriewe Boeke: Die boeke van die Makkabeërs is Joodse geskrifte wat nuttig is solank dit met die Bybel ooreenstem (Nederlandse Geloofsbelydenis, artikel 6).

• Flavius Josefus: 'n Joodse geskiedskrywer wat die intertestamentêre tydperk beskryf het. Hy is gebore ongeveer 37 n.C. en is oorlede ongeveer 110 n.C.

400 Jaar van Stilte

• Maleagi was die laaste profeet van die Ou Testament. Daarna het die Here vir 400 jaar nie profete gestuur nie.

• Johannes die Doper was die laaste profeet in die Nuwe Testament. Maleagi het geprofeteer oor die koms van Johannes die Doper, die aankondiger van die Messias.

• Die Nuwe Testament begin met die vervulling van die laaste belofte van die Ou Testament.

Onderwys en Ballingskap

• Die Joodse volk is deur Esra, Nehemia en Maleagi onderrig en op hulle sondes gewys.

• Die Here het die volk met die ballingskap gestraf.

Alexander die Grote en Hellenisme

Alexander die Grote

• Alexander het die juk van die Perse afgewerp en die destydse wêreld binne tien jaar verower.

• Hy was die stigter van die Grieks-Masedoniese ryk en staan bekend as Alexander die Grote.

• Palestina en Egipte het deel geword van die Griekse ryk.

• Omdat die priesters van Jerusalem goedgesind teenoor Alexander was, het hy guns aan die Jode bewys.

Hellenisme

• Alexander se ideaal was om die hele destyds bekende wêreld te vergrieks. Griekse arenas, amfiteaters en tempels is oral opgerig, selfs in Jerusalem.

• Die vermenging van die Oosterse en Griekse kulture het Hellenisme genoem.

Verdeelde Ryk

• Alexander is kort na sy oorwinnings oorlede weens siekte, en sy ryk is onder vier van sy generaals verdeel.

• Palestina was vir ongeveer 100 jaar onder die heerskappy van die Ptolemeërs (Egipte), maar daar was steeds twis met die Seleukiede (Sirië) oor die besit daarvan.

• Gedurende die oorheersing van die Ptolemeërs het die Jode rustig gelewe en selfstandig hul godsdiens beoefen.

Alexandrië

• In Alexandrië (Egipte) was 'n groot Joodse nedersetting waar die Ou Testament in Koinê-Grieks vertaal is.

• Alexandrië was 'n belangrike stad met groot aansien op die gebied van geleerdheid. Daar was twee groot biblioteke met 700,000 boekrolle en 'n universiteit.

Seleukiede Oorname

• Die situasie vir die Jode het verander toe die Seleukiede van mening was dat Palestina tot hulle ryk moes behoort.

• Hulle het verskeie oorloë teen die Ptolomeërs gevoer en Palestina ingeneem.

Hellenisme: Vermenging van Kultuur (Les 2)

Alexander se Ideale

• Alexander die Grote het beheer gehad oor Griekeland, Egipte en lande oos van die Middellandse See tot by Indië.

• Sy ideale was om die Griekse godsdiens en kultuur oor die wêreld te versprei en een wêreldryk met een wêreldtaal te stig.

• Die Griekse kultuur moes oorgebring word na die Ooste en vermeng word met die Oosterse kultuur.

Kenmerke van Hellenisme

1. Godsdiens

   • Griekse gode is aan die Oosterse lande bekend gestel, wat gelei het tot vermenging met mistieke Oosterse godsdienste.

   • Die gode moes in menslike behoeftes voorsien, en mense het probeer om die gode se guns te wen.

2. Wetenskap

   • Die Griekse wetenskap het sy hoogtepunt bereik. Alexander het wetenskaplikes op sy veroweringstogte saamgeneem, wat gelei het tot 'n opbloei van kennis.

   • Groot vordering is gemaak op die gebied van astronomie, wiskunde en geneeskunde. Ingenieurs, historici en natuurwetenskaplikes het nuwe inligting na Griekeland teruggebring.

   • Alexander het klem op onderwys gelê, wat mense in staat gestel het om 'n hoër vlak van geleerdheid te bereik.

3. Verstedeliking

   • Griekse kolonies is in nuut verowerde gebiede gestig, wat gelei het tot grootskaalse verstedeliking.

   • Die mense in die stede was ryker, terwyl diegene op die platteland verarm het. Die verskil tussen ryk en arm is vererger deur die oopstelling van verskeie handelsweë.

4. Muntstelsel

   • Alexander het een silwer muntstelsel as betaalmiddel ingestel, wat saam met die grootskaalse handel tot 'n soort wêreldekonomie gelei het.

5. Taal

   • Alexander het Koinê (Griekse dialek) ingevoer as 'n algemene spreektaal, sodat die meeste burgers tweetalig was. Grieks het die wêreldtaal geword.

6. Kuns en Kultuur

   • Die Griekse invloed was duidelik sigbaar in mitologie, filosofie, mensbeeld, politiek, toneel, digkuns, beeldhouwerk, boukuns en sport.

   • Filosofiese skole is geopen, teaters is gebou vir opvoerings, en in die beeldhoukuns het die klem verskuif van idealiserend na realisties.

7. Nuwe Gedagtes en Idees

   • Gelykheid van alle volke.

   • Demokrasie en politieke vryheid.

   • Kreatiwiteit en individualiteit.

   • Beklemtoning van die liggaam (kuns).

Postmodernisme

• Daar is 'n ooreenkoms tussen die Hellenistiese kultuur en die postmodernistiese kultuur.

• Postmodernisme het na die Tweede Wêreldoorlog ontstaan en gaan in teen die ordelikheid van Modernisme.

• Postmoderniste bevorder onsamehangendheid en wil hul eie wêreld skep waarin menseregte en individualiteit uitgeleef mag word.

Romeinse Bewind

• Gedurende die bewind van die Romeine het die proses om die wêreld te vergrieks voortgegaan.

• Jesus, wat in 4 v.C. gebore is, het ook Koinê geken en uit die Septuagint (LXX) aangehaal.

Die Donker Eeue (Les 3)

Inleiding

• Die tydperk vanaf die dood van Alexander die Grote tot aan die geboorte van Jesus Christus word die donker eeue genoem.

• Na Alexander se dood was daar geen opvolger nie, en sy generaals het die ryk verdeel. Twee ryke het aanspraak gemaak op Palestina.

Ptolemeërs

• Die Ptolemeërs (van Egipte) se heerskappy oor Palestina was nie ondraaglik nie. Jode het in Egipte gaan woon en Alexandrië tot 'n Joodse sentrum gemaak.

• Daar het hulle Grieks gepraat. In die biblioteek het die Jode die Hebreeuse Ou Testament in Grieks (Koinê) vertaal, bekend as die "Septuagint" (LXX), wat beteken 70, omdat 70 geleerdes aan die vertaling gewerk het.

Seleukiede en Antiochus IV Epiphanes

• Na 'n eeu van relatiewe rus het die situasie vir die Jode verander toe Antiochus IV van die Seleukiede (Sirië) oor Palestina geheers het.

• Antiochus het homself Epiphanes laat noem, omdat hy beweer het dat die oppergod Zeus (Jupiter) aan hom verskyn het.

• Antiochus Epiphanes het die tempel in Jerusalem van al sy skatte beroof en alles in sy vermoë gedoen om die Jode te vergrieks. Dit het tot tweespalt onder die Jode gelei.

• Hy het die brandofferaltaar in Jerusalem afgebreek en 'n altaar vir Zeus laat bou. Hy het varkvleis op die altaar geoffer en die Jode gedwing om dit te eet en vir die afgod te kniel.

• Jode wat getrou wou bly aan die wette van die Here, hul kinders besny het, wetsrolle besit het of die Sabbat geheilig het, is om die lewe gebring.

• Heelwat Jode het onder die druk van Antiochus geswyk, terwyl ander weerstand gebied het.

Makkabeër Opstand

• In 166 v.C. het 'n priester met die naam Mattathias 'n Siriese offisier doodgemaak en na die berge gevlug. Sy vyf seuns en ander getroue Jode het by hom aangesluit en 'n guerilla stryd teen die vyand begin.

• Nadat Mattathias gesterf het, het sy seuns die leiding oorgeneem. Judas, met die bynaam Makkabeus (hamer), was 'n uitstaande leier. Sy familie het later as die Makkabeërs bekend gestaan.

• Die Jode se stryd teen die Seleukiede is bekend as die Makkabeër opstand.

Godsdiensvryheid en Chanukkafees

• Die Makkabeërs het hul beywer om godsdiensvryheid vir die Jode terug te kry, en die stryd het later in 'n volslae opstand teen die Siriese oorheersing ontaard.

• Hulle het die tempel teruggewen, dit gereinig en die reiniging herdenk met die Chanukkafees (fees van die ligte) in Desembermaand.

Gevegte en Olifante

• Antiochus sterf aan 'n siekte, en sy seun word koning. Groot gevegte het voortgegaan tussen die Siriërs en die Jode.

• Die Siriërs het met olifante geveg wat vooraf met wyn gevoer is. Op die olifante was hout houers met vier soldate. Eleazar, 'n broer van Judas (Makkabeus), het teen 'n groot olifant geveg en is verpletter toe die olifant op hom geval het.

Hasmonese Bewind en Romeinse Oorname

Hasmonese Bewind

• Die Makkabeërs het hul staatkundige vryheid teruggewen en vir ongeveer 100 jaar die bewind in Palestina gehad. Die Makkabese volkleiers het hulself die huis van Hasmoneërs genoem.

• Alhoewel die Makkabeërs anti-Grieks was tydens die stryd teen die Seleukiede, het hulle nie tydens die Hasmonese bewind die proses van vergrieksing teëgestaan nie. Hulle het ook nie die wet van die Here getrou nagevolg nie, omdat Makkabese leiers in die amp van hoëpriester aangestel is.

Romeinse Oorname

• Tydens die Hasmonese bewind was die Seleukiede steeds 'n bedreiging. Een van die Hasmonese konings het die Romeinse hulp teen Sirië ingeroep.

• Die Romeine het 'n verbond met die Jode gesluit, maar na 'n aantal jare Palestina in besit geneem en deel van die Romeinse Ryk gemaak (37 v.C.).

Herodes die Grote

• Tot groot ontsteltenis van die Jode het die Romeine die Hasmonese bewind beëindig deur 'n Edomiet, Herodes, as heerser oor Palestina op die troon te plaas.

• Herodes het geweet hoe die Jode hom gehaat het en het sy koningskap probeer bekragtig deur met Marianne, 'n Hasmonese prinses, te trou. Hy het die tempel in Jerusalem vergroot en verfraai.

• Sy wantroue en haat teen die Makkabeërs was so groot dat hy sy vrou gedood en haar familie uitgeroei het om 'n einde aan die Hasmonese huis te maak.

• Herodes, wat die byvoeging 'die Grote' deur sy bouwerke verdien het, het steeds geregeer toe Jesus Christus in 4 v.C. in Betlehem gebore is.