ACFrOgDzu3P0FpY1NHc-qhPKQxxE3XdcLxzKtfDEgE7rvTOmuY4q7PowjtI-d-CfM6pmi-6y6NrPL7bhKxCEJApzXsn77f_vOhwRLfFEIcRA4cs98J2dXrWw9GRsAlNgGRFLhfIvglIuF_Z40VcvwjbOZ1F8UwCD4njeoMCM8W1Cnb2H0p1riz0QHYlFSRsFfN3I9LQ3KqTBmJ3btw16

รามเกียรติ์: ตอน นารายณ์ปราบนนทก

เรื่องย่อ

• ผู้แต่ง: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (ร.๑)

• จุดประสงค์ในการแต่ง:

  • ใช้เป็นบทละครใน

  • ป้องกันการสูญหาย

  • ปลุกใจราษฎรให้ห้าวหาญ

  • สร้างรามเกียรติ์ฉบับสมบูรณ์

  • แสดงธรรมะย่อมชนะอธรรม

  • ส่งเสริมความซื่อสัตย์ต่อบิดามารดาและกษัตริย์

  • แสดงความไม่เที่ยงของโลกa

ภาคสวรรค์

• หิรันตยักษ์: บำเพ็ญตบะขอพรจากพระอิศวร

  • เมื่อได้พร คิดว่าไม่มีใครสู้ได้ ม้วนแผ่นดินไปไว้ที่เมืองบาดาล

  • เทวดาไปทูลฟ้องพระอิศวร

• พระนารายณ์: ได้รับมอบหมายให้ปราบหิรันตยักษ์

  • นำแผ่นดินมาคลี่ไว้ที่เดิม

  • กลับเกษียรสมุทร ร่ายเวทมนตร์

• อโนมาตัน: เกิดจากดอกบัว

  • นำไปถวายพระอิศวร

  • พระอินทร์สร้างเมืองที่ป่าทวาราวดี

  • มอบตรีเพชรคทาและธำมรงค์ให้ปกครองเมือง

  • นางมณีเกสรเป็นพระมเหสี

  • มีโอรสชื่ออัชบาล และต่อมาท้าวอัชบาลกับนางเทพอัปสรมีโอรสชื่อทศรถ

• ท้าวสหบดี: พระพรหมสร้างกรุงลงกา

  • ให้ท้าวจตุรพักตร์ไปครอง

  • มอบฉัตรแก้ววิเศษ (ป้องกันข้าศึกโดยบังแสงอาทิตย์)

  • ประทานนางมลิกาเป็นมเหสี

  • มีโอรสชื่อท้าวลัสเตียน มีมเหสี ๕ องค์ องค์สุดท้ายคือพระนางรัชฎาเทวี (พระนางรัชดาเทวี) ซึ่งเป็นแม่ของทศกัณฐ์

กำเนิดทศกัณฐ์

• นนทก: ยักษ์ล้างเท้าเทวดาที่เชิงเขาไกรลาส

  • ถูกเทวดาตบหัว ถอนผมทุกวันจนหัวล้าน

  • เสียใจและแค้นใจ ไปเฝ้าพระอิศวรทูลขอนิ้วเพชร ชี้ใครต้องตาย

  • พระอิศวรให้พร

  • นนทกกลับไปล้างเท้าเทวดาตามเดิม

  • ถูกเทวดาลูบหัวอีก เอานิ้วเพชรชี้ เทวดาล้มตายจำนวนมาก

  • เทวดาไปทูลฟ้องพระอิศวร

• พระนารายณ์: แปลงกายเป็นนางอัปสร ร่ายรำยั่วยวน

  • นนทกหลงกล รำตาม เอานิ้วเพชรชี้ที่ขาตนเองล้มลง

  • พระนารายณ์กลับร่างเดิม เหยียบอกนนทก

  • นนทกว่า พระนารายณ์กลัวจึงต้องแปลงร่าง

  • พระนารายณ์สาปให้ นนทกไปเกิดใหม่มีสิบหัวสิบหน้าและยี่สิบมือ เหาะเหินเดินอากาศได้ มีคทาและธนูเป็นอาวุธ ส่วนพระองค์จะเกิดเป็นมนุษย์มี ๒ มือ ตามไปฆ่า

  • เอาพระแสงตรีตัดคอนนทกกระเด็นไป

• ทศกัณฐ์: นนทกไปเกิดเป็นโอรสของท้าวลัสเตียนและพระนางรัชฎาเทวี

  • แปลว่า ผู้มีสิบหู มีน้องชาย 5 คน คือ พิเภก กุมภกรรณ ทูษณ์ ขร ตรีเศียร และมีน้องสาวชื่อว่า นางสำมนักขา

  • ต่อมาทศกัณฐ์ได้ไปศึกษาพระเวทกับฤๅษีโคบุตร

กำเนิดพระราม นางสีดา และสงครามกับทศกัณฐ์

• ท้าวทศรถ: กษัตริย์ครองกรุงอโยธยา มีพระมเหสี ๓ องค์ คือ นางเกาสุริยา นางไกยเกษี และนางสมุทรเทวี

  • ไปรบกับยักษ์ชื่อปทูตทันต์ นางไกยเกษีตามเสด็จไปด้วย

  • ยักษ์แผลงศรถูกเพลารถหัก นางไกยเกษีกระโดดลงเอาแขนสอดแทน

  • ท้าวทศรถฆ่ายักษ์ได้ ทรงทราบความจงรักภักดีของนางไกยเกษี จึงประทานพรให้

• พิธีกวนข้าวทิพย์:

  • ท้าวทศรถครองราชย์นานหลายปีแล้ว แต่ยังไม่มีโอรส จึงทำพิธีกวนข้าวทิพย์

  • กลิ่นข้าวทิพย์หอมไปถึงกรุงลงกา

  • ทศกัณฐ์ใช้นางยักษ์กากนาสูรมาขโมย (แปลงร่างเป็นอีกา โฉบเอาไปได้ครึ่งก้อน)

  • ทศกัณฐ์ให้ นางมณโฑผู้เป็นมเหสีกิน นางจึงตั้งครรภ์และประสูติพระธิดา

  • พระธิดาร้องว่า “ผลาญราพณ์” ขึ้นสามครั้ง

  • พิเภกและโหรทำนายว่าเป็นกาลีบ้านกาลีเมือง

  • ทศกัณฐ์สั่งให้เอาพระธิดาใส่ผอบลอยน้ำไป

• นางสีดา:

  • พระชนกฤๅษี (เดิมเป็นราชาแห่งเมืองมิถิลา) พบเข้าก็เก็บไปฝังดินฝากแม่พระธรณีไว้

  • เวลาล่วงไปถึง ๑๖ ปี จึงขุดนางขึ้นมา ตั้งชื่อว่าสีดา แล้วกลับไปครองเมืองมิถิลาเช่นเดิม

  • จัดพิธียกศร(มหาธนูโมลี) เพื่อหาคู่ครองให้ นางสีดา

  • พระรามยกศรได้ จึงได้อภิเษกกับนางสีดาและพานางกลับไปอยู่ที่กรุงอโยธยา

• กำเนิดพระรามและพระอนุชา:

  • ข้าวทิพย์ที่เหลือสามก้อนครึ่ง ท้าวทศรถแบ่งให้มเหสีทั้งสาม

  • นางเกาสุริยาประสูติพระราม นางไกยเกษีประสูติพระพรต นางสมุทรเทวีประสูติพระลักษมณ์กับพระสัตรุด

  • ต่อมาท้าวทศรถคิดจะยกราชสมบัติให้พระราม

  • นางไกยเกษีทูลขอเมืองอโยธยาให้พระพรต และขอให้พระรามออกเดินป่า ๑๔ ปี

  • ท้าวทศรถเคยประทานพรให้นางไว้ จึงจำต้องรักษาวาจาสัตย์ พระรามก็ยินยอมออกจากเมืองโดยดี ซึ่งพระลักษมณ์กับนางสีดาขอตามเสด็จไปด้วย

  • ท้าวทศรถเสียพระทัยมาก จนกระทั่งสิ้นพระชนม์

• นางสำมนักขา:

  • พระราม พระลักษมณ์ และนางสีดาไปตั้งอาศรมอยู่ในป่า

  • นางสำมนักขาน้องสาวของทศกัณฐ์ออกไปเที่ยวป่า พบพระรามรูปร่างงดงามก็หลงรัก เข้าไปเกี้ยวพาราสีพระราม และทำร้ายนางสีดา

  • พระลักษมณ์โกรธมาก จับนางมาตัดหู จมูก มือ และเท้า แล้วปล่อยตัวไป

  • นางกลับไปฟ้องพี่ชายทั้งสาม คือ ทูษณ์ ขร ตรีเศียร ให้ไปรบกับพระราม แต่ก็ถูกพระรามฆ่าตาย

  • นางจึงไปเล่าถึงความงดงามของนางสีดาให้ทศกัณฐ์ฟัง

• การลักพาตัวนางสีดา:

  • ทศกัณฐ์อยากได้นางมาเป็นชายา จึงออกอุบายให้มารีศแปลงตัวเป็นกวางทองมาล่อ นางสีดา

  • นางสีดาเห็นกวางทองก็อยากได้ ขอให้ พระรามไปจับมาให้

  • พอมารีศถูกศรของพระราม ก็แกล้งทำเสียง พระรามร้องให้ช่วย

  • นางสีดาจึงขอพระลักษมณ์ตามไป

  • ทศกัณฐ์ได้โอกาส จึงเข้ามาลักพานางสีดาไป กรุงลงกา

• การติดตามนางสีดา:

  • พระราม พระลักษมณ์เสด็จออกติดตามนางด้วยความห่วงใย จนได้พบกับหนุมานและสุครีพ

  • สุครีพขอให้พระรามฆ่าพาลีผู้เป็นพี่ชายของตนเสียก่อน ตนจึงจะช่วยทำสงครามกับทศกัณฐ์

  • สุครีพแค้นใจที่ครั้งหนึ่งพระอินทร์ฝากผอบใส่นางดารามากับพาลีเพื่อเป็นรางวัลแก่สุครีพ ที่ยกเขาพระสุเมรุให้ตั้งตรงได้ แต่ถูกพาลีริบไปเป็นของตน

  • ครั้งสุดท้ายพาลีไปสู้รบกับควาย ชื่อทรพีในถ้า แล้วสั่งสุครีพให้คอยดูอยู่ที่ปากถ้า ถ้าเลือดที่ไหลออกมาข้นเป็นเลือดควาย ถ้าเลือดใสเป็นเลือดของตน ให้สุครีพปิดปากถ้าเสีย

  • สุครีพเฝ้าดูอยู่ เห็นเลือดที่ไหลออกมาใส เพราะมีฝนตก น้ำฝนชะเลือดให้ใส จึงคิดว่าพาลีตาย สุครีพจึงเอาหินปิดปากถ้าไว้

  • พาลีเข้าใจว่าสุครีพคิดฆ่าตน จึงขับไล่สุครีพออกจากเมือง

  • พระรามได้แผลงศรไปฆ่าพาลีตาย สุครีพจึงเกณฑ์ไพร่พลลิงมาช่วย พระรามรบ

• สงคราม:

  • คืนหนึ่งทศกัณฐ์ฝันร้าย พิเภกทำนายว่าทศกัณฐ์ถึงคราวมีเคราะห์ ให้ส่งนางสีดาคืนไปเสีย

  • ทศกัณฐ์โกรธมากขับไล่พิเภกออกจากเมือง

  • พิเภกจึงเข้าไปสวามิภักดิ์กับพระราม ช่วยให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ในการทำสงครามแก่พระรามเสมอ

  • พระรามทำสงครามกับทศกัณฐ์อยู่นานหลายปี จนญาติพี่น้องของทศกัณฐ์ตายในสงครามกันหมด ทศกัณฐ์ต้องออกรบเอง

  • พระรามแผลงศรถูกหลายครั้งแต่ทศกัณฐ์ก็ไม่ตาย เพราะถอดดวงใจฝากพระฤๅษีโคบุตรไว้

  • หนุมานกับองคตจึงทูลรับอาสาพระรามไปหลอกเอากล่องดวงใจมาจนได้

  • ทศกัณฐ์ออกรบอีก พอพระรามแผลงศรไปปักอก ทศกัณฐ์ หนุมานจึงขยี้กล่องดวงใจจนแหลกลาญ ทำให้ทศกัณฐ์สิ้นชีวิต

• หลังสงคราม:

  • พิเภกก็พานางสีดามาคืนให้พระราม

  • พิสูจน์ความบริสุทธ์ิ นางสีดาจึงขอทำพิธีลุยไฟ ซึ่งนางสามารถเดินลุยไฟได้อย่างปลอดภัย

  • พระรามตั้งให้พิเภกครองกรุงลงกาแล้ว พระรามก็เสด็จกลับอโยธยาพร้อมด้วยนางสีดา และพระลักษมณ์

  • ปีศาจยักษ์ตนหนึ่งชื่อนางอัคคี ได้แปลงร่างเป็นสาวใช้ของนางสีดา ขอร้องให้นางสีดาวาดรูปทศกัณฐ์ให้ดู พอดีพระรามเสด็จมา นางสีดาตกใจพยายามลบเท่าไรก็ไม่ออก จึงรีบซ่อนไว้ใต้ที่บรรทม ทำให้ พระรามบรรทมไม่หลับ ต้องสั่งให้พระลักษมณ์ค้นดูก็ได้รูปของทศกัณฐ์

  • พระรามกริ้วมาก หาว่านางสีดามีใจรักทศกัณฐ์ จึงสั่งให้พระลักษมณ์นำนางไปประหารและให้ควักเอาหัวใจมาให้ แต่พระลักษมณ์ได้ปล่อยนางไป และเอาหัวใจกวางมาถวายพระรามแทน

  • นางสีดาไปอาศัยอยู่กับฤๅษีตนหนึ่งชื่อวัชมฤค จนประสูติโอรสองค์หนึ่งชื่อ พระมงกุฎ

  • นางสีดาไปอาบน้ำที่ลำธาร เห็นลิงเอาลูกเกาะหน้าเกาะหลังพาไปไหนมาไหนด้วย นางจึงกลับไปอุ้มโอรสที่ฝากพระฤๅษีเลี้ยงไว้มาด้วย

  • เมื่อพระฤๅษีลืมตาขึ้นจากการบำเพ็ญตบะไม่เห็นพระมงกุฎ คิดว่าพระกุมารหายไป จึงชุบกุมารขึ้นอีกองค์หนึ่งชื่อว่า พระลบ นางสีดาจึงมีโอรสสององค์

  • พระฤๅษีได้สั่งสอนศิลปวิทยาให้กุมารทั้งสองจนเก่งกล้า จึงประลองศรศิลป์กันจนดังสนั่นกึกก้องไปจนถึงเมืองอโยธยา

  • พระรามอยากทราบว่าเป็นเสียงใครทำฤทธิ์ จึงปล่อยม้าอุปการผูกสารที่คอว่า ถ้าใครพบม้านี้ให้บูชาพระราม ถ้าขัดขืนถือว่าเป็นกบฏ

  • ม้าผ่านเข้าไปในป่า พระมงกุฎกับพระลบเห็นเข้าก็จับมาขี่เล่น

  • พระพรตกับพระสัตรุดแผลงศรไปจับตัวพระมงกุฎได้ พระรามสั่งให้นำ ตัวไปประจานสามวันแล้วให้ประหารเสีย แต่พระลบมาช่วยไปได้

  • พระรามเสด็จออกรบด้วยตนเอง แต่ไม่สามารถเอาชนะกันได้ จนกระทั่งรู้ว่าเป็นพ่อลูกกัน

  • พระรามไปอ้อนวอนนางสีดาให้กลับอโยธยาแต่นางสีดาไม่ยอม

  • พระรามจึงทำอุบายว่าสิ้นพระชนม์ นางสีดาตกใจรีบกลับมาเยี่ยมพระศพ และร้องไห้จนสลบ

  • พอฟื้นขึ้นมาเห็นพระราม นางสีดารู้ว่าถูกหลอกจึงอธิษฐานแทรกแผ่นดินหนีไปอยู่เมืองบาดาล

  • พิเภกทูลแนะนำให้พระรามออกเดินป่าอีกครั้ง เพื่อสะเดาะเคราะห์ พระรามจึงเสด็จไปพร้อมกับ พระลักษมณ์ และหนุมาน ได้ฆ่ายักษ์ตายอีกหลายตน

  • ครั้งสุดท้ายพระรามสู้กับท้าวอุณาราช พระรามถอนต้นกกมาพาดสายยิงไปตรึงท้าวอุณาราชไว้กับแผ่นหิน แล้วจึงเสด็จกลับเข้ากรุงอโยธยา

  • ท้ายที่สุด พระอิศวรไปตามนางสีดาและพระราม ให้ขึ้นมาเฝ้าพระองค์ที่เขาไกรลาส แล้วพระอิศวรจึงช่วยไกล่เกลี่ยให้นางสีดายอมคืนดี แล้วประทานอภิเษกให้ใหม่

  • ตอนจบ พวกคนธรรพ์มารบกวนฤๅษีแล้วตีเมืองไกยเกษ ท้าวไกยเกษต้องหนีไปซ่อนตัวในป่า พระรามจึงให้โอรสทั้งสองไปปราบได้ราบคาบ บ้านเมืองจึงมีความผาสุกสืบมา

แนะนำตัวละคร

พระอิศวร

• เทพผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ มีกายสีขาว แต่พระศอเป็นสีดำ เพราะเคยดื่มยาพิษ

• มีพระเนตร ๓ ดวง ดวงที่ ๓ อยู่กลางพระนลาฏ ซึ่งตามปกติจะหลับอยู่ เนื่องจากพระเนตรดวงที่ ๓ นี้มีอานุภาพร้ายแรงมาก หากลืมขึ้นเมื่อใดจะเผาผลาญทุกอย่างให้มอดไหม้ได้

• พระมเหสี คือ พระอุมา มีพระราชโอรส ๒ พระองค์ คือ พระขันทกุมารและพระพิฆเณศ

• มีนาคเป็นสังวาล มีพระจันทร์เป็นปิ่น อาวุธประจำพระองค์ คือตรีศูล (หลาวสามง่าม) พาหนะ คือ โคอุศุภราช

• ชื่อเรียกอื่น ๆ: พระศุลี พระศิวะ พระภูเตศวร พระตรีเนตร พระสยมภู พระมหาเทพ พระวิศานาถ พระมเหศวร ฯลฯ

พระนารายณ์

• เทพผู้เป็นใหญ่ฝ่ายปราบปราม มีกายสีดอกตะแบก มี ๔ กร ซึ่งแต่ละกรถืออาวุธต่าง ๆ กัน คือ คทา ตรีจักร สังข์

• ประทับอยู่กลางเกษียรสมุทรบนหลังพญานาคชื่อ อนันตนาคราช พระมเหสีคือพระลักษมี ทรงใช้ครุฑเป็นพาหนะ

• ชื่อเรียกอื่น ๆ: พระทรงครุฑ พระสี่กร พระทรงสังข์ พระวิษณุ พระธราธร พระสังขกร ฯลฯ

หนุมาน

• พระอิศวรสั่งให้พระพายเอาเทพอาวุธและกำลังของพระองค์ไปซัดเข้าปากนางสวาหะ ให้มีลูกเป็นลิง โดยให้กระบองเพชรเป็นสันหลังตลอดหาง ตรีเพชรเป็นตัว มือและเท้า ให้จักรแก้วเป็นหัว เมื่อจะต่อสู้กับศัตรูก็ให้ชักเอาตรีเพชรที่อกออกมาได้ หนุมานจึงเป็นลิงเผือก (กายสีขาว)

• มีลักษณะพิเศษ คือ มีเขี้ยวแก้วอยู่กลางเพดานฟัน มีกุณฑลขนเพชร สามารถแผลงฤทธิ์ให้มีสี่หน้าแปดมือ และหาวเป็นดาวเป็นเดือนได้ ใช้ตรีเพชร (สามง่าม) เป็นอาวุธประจำตัว (จะใช้เมื่อรบกับยักษ์วัสสาสำคัญ ๆ)

• นางสวาหะตั้งครรภ์ ๓๐ เดือนก็ให้กำเนิดโอรส

• เวลาคลอดก็กระโจนออกมาจากปากแม่ เผือกผ่องไปทั้งกาย ตัวใหญ่เท่ากับอายุ ๑๖ ปีแล้ว เหาะขึ้นไปบนฟ้า มีรัศมีโชติช่วง มีกุณฑลขนเพชร เขี้ยวแก้ว หาวเป็นดาวเป็นเดือน มีแปดมือ สี่หน้า

• หนุมานเป็นลิงที่มีความเก่งกล้ามาก สามารถแปลงกายหายตัวได้ ทั้งยังอยู่ยงคงกระพัน แม้ถูกอาวุธของศัตรูจนตาย เมื่อมีลมพัดมาก็จะฟื้นขึ้นได้อีก

• นางสวาหะสั่งหนุมานว่า ถ้ามีใครทักกุลฑลขนเพชร นั่นคือพระนารายณ์อวตารลงมาเพื่อฆ่ายักษ์ จงสวามิภักดิ์กับท่านผู้นั้น

• หนุมานรับพรจากพระพายและฟังคำสั่งแม่แล้วก็ลาพระพายและแม่ไป

  • ด้วยความซุกซนของหนุมานที่ไปหักกิ่งไม้ในสวนของพระอุมาเทวี(เมียพระอิศวร) จึงถูกสาปให้กำลังลดลงครึ่งหนึ่ง เมื่อใดพระนารายณ์อวตารเป็นพระรามแล้ว เอามือลูบหลังจนถึงหางเจ้าก็จะพ้นคำสาปมีกำลังดังเดิม

  • ภายหลังหนุมานได้ถวายตัวเป็นทหารเอกของพระราม ช่วยทำการรบจนสิ้นสงคราม

นางมณโฑ

• มเหสีของทศกัณฐ์ มีชาติกำเนิดเดิมเป็นกบ อาศัยอยู่ในกล้อาศรมของพระฤๅษี ๔ ตน พระฤๅษีมักจะให้ทานน้ำนมนางกบอยู่เสมอ

• วันหนึ่งนางกบเห็นนางนาคมาคายพิษใส่อ่างน้ำนมเพื่อฆ่าพระฤๅษีทั้ง ๔ นางจึงสละชีวิตกระโดดลงไปกินน้ำนมในอ่างจนตาย พระฤๅษีจึงชุบชีวิตนางให้ฟื้นขึ้นเพื่อถามเรื่องราว เมื่อทราบความจริงแล้ว จึงชุบนางกบให้เป็นมนุษย์ มีความสวยงามมาก ตั้งชื่อให้ว่า “มณโฑ” (แปลว่ากบ) แล้วนำนางไปถวายพระอุมาบนสวรรค์

• ต่อมาพระอิศวรประทานนางมณโฑให้ทศกัณฐ์เป็นรางวัลตอบแทนที่ยกเขาไกรลาสให้ตั้งตรงเหมือนเดิมได้ แต่ถูกพาลีชิงนางไประหว่างทาง

  • นางต้องเป็นภรรยาของพาลีจนตั้งครรภ์ พระฤๅษีองคตัจึงสั่งพาลีให้คืนนางให้ทศกัณฐ์โดยผ่าท้องนำทารกไปฝากไว้ในท้องแพะ ต่อมาจึงเกิดมาเป็นองคต

สุพรรณมัจฉา

• ลูกของทศกัณฐ์กับนางปลา รูปร่างท่อนบนเป็นมนุษย์ ส่วนท่อนล่างเป็นปลา

  • เมื่อพระรามสั่งหนุมานให้พาบริวารลิงขนหินมาถมสมุทร เพื่อทำถนนข้ามไปกรุงลงกา ทศกัณฐ์ก็สั่งให้นางสุพรรณมัจฉาและพวกปลาทั้งหลาย ช่วยกันขนหินไปทิ้ง

  • หนุมานสงสัย ดำน้ำลงไปดูจึงพบนางสุพรรณมัจฉา ทั้งสองมีความรักต่อกัน นางจึงยอมเป็นภรรยาของหนุมาน ต่อมานางสุพรรณมัจฉาตั้งครรภ์และคลอดบุตรชายชื่อมัจฉานุ

มัจฉานุ

• บุตรของหนุมานกับนางสุพรรณมัจฉา จึงมีร่างกายเป็นลิงเผือกเช่นเดียวกับหนุมาน แต่มีหางเป็นปลา

  • เมื่อนางสุพรรณมัจฉาคลอดมัจฉานุออกมาแล้ว ก็กลัวทศกัณฐ์จะรู้ จึงนำมัจฉานุไปทิ้งที่ชายหาด

  • ไมยราพซึ่งเป็นญาติกับทศกัณฐ์มาพบเข้า มีความสงสาร ได้นำไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม

  • ต่อมาไมยราพลักพาตัวพระรามมาไว้ที่เมืองบาดาล หนุมานติดตามมาช่วย ได้พบกับมัจฉานุ จึงต่อสู้กัน แต่ไม่สามารถเอาชนะกันได้ จนกระทั่งได้รู้ว่าเป็นพ่อลูกกัน

สุครีพ

• ลิงมีกายสีแดง มีศักดิ์เป็นน้าของหนุมาน

  • เป็นลูกของพระอาทิตย์กับนางกาลอัจฉา เมื่อฤๅษีรู้ความจริงจากนางสวาหะว่าสุครีพไม่ใช่ลูกของตนแต่เป็นลูกชู้จึงสาปให้กลายเป็นลิง พร้อมกับพี่ชายซึ่งเป็นลูกของพระอินทร์ แล้วไล่ให้เข้าป่าไป

  • ต่อมาสุครีพได้เป็นทหารเอกของพระราม ได้รับความไว้วางพระทัยจากพระราม ให้เป็นผู้จัดการกองทัพออกสู้รบกับกองทัพ ของกรุงลงกาอยู่เสมอ

กุมภกรรณ

• ยักษ์กายสีเขียว มีหอกโมกขศักดิ์เป็นอาวุธ

  • ได้ชื่อว่ากุมภกรรณ (หูหม้อ) เพราะมีร่างกายใหญ่โตจนเอาหม้อใส่ไว้ในหูได้

• เป็นน้องร่วมมารดาของทศกัณฐ์ โดยเป็นพี่ของพิเภก

  • ครั้งหนึ่งกุมภกรรณออกรบกับพระลักษมณ์ ได้พุ่งหอกโมกขศักดิ์ไปถูกพระลักษมณ์จนสลบ แต่พิเภกและหนุมานได้แก้ไขให้ฟื้นได้

  • ต่อมากุมภกรรณได้ทำพิธีทดน้ำ โดยเนรมิตกายให้ใหญ่โตขวางทางน้ำไว้ เพื่อให้กองทัพของพระรามอดน้ำตาย แต่ถูกหนุมานทำลายพิธี

  • ครั้งสุดท้าย กุมภกรรณออกรบกับพระราม ถูกศรของพระรามจนเสียชีวิต

ไมยราพ

• ยักษ์ มีกายสีม่วงอ่อน เป็นญาติของทศกัณฐ์ ปกครองเมืองบาดาล

  • มีอาวุธ คือ กล้องยาสะกด ใช้สำหรับเป่าเพื่อสะกดให้กองทัพของข้าศึกหลับไหล

  • ถอดกล่องดวงใจใส่ตัวแมลงภู่ซ่อนไว้บนยอดเขาตรีกูฏ จึงไม่มีใครฆ่าให้ตายได้

  • วันหนึ่งไมยราพไปพบมัจฉานุ ซึ่งนางสุพรรณมัจฉามาคลอดทิ้งไว้ที่หาดทรายจึงเก็บไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม

  • ต่อมาไมยราพไปช่วยทศกัณฐ์ทำสงคราม โดยเป่ากล้องยาสะกดกองทัพของพระราม แล้วจับพระรามไปขังไว้ที่เมืองบาดาล หนุมานตามลงไปช่วยพระรามและฆ่าไมยราพตายโดยจับแมลงภู่มาขยี้

พิเภก

• เทพบุตรเวสสุญาณ จุติลงมาเพื่อช่วยพระราม

• เป็นน้องของทศกัณฐ์ สามารถ ทำนายเหตุการณ์ล่วงหน้าได้อย่างแม่นยำ

  • เมื่อทศกัณฐ์ได้ลักพานางสีดามา พิเภกได้แนะนำให้ส่งนางสีดาคืนไป ทำให้ทศกัณฐ์โกรธมากจนขับไล่พิเภกออกไปจากเมือง

  • พิเภกจึงไปสวามิภักดิ์กับพระราม

เกร็ดจากเรื่องรามเกียรติ์

สุครีพตั้งเขาพระสุเมรุให้ตรง

• เทวดาจับระบำ มีรามสูร เมขลา เข้ามาไล่กัน (เพื่อเชื่อมิทาน)

  • รามสูรขว้างขวานใส่นางเมขลา มีเทวดาชื่ออรชุนเข้ามาขัดขวาง จึงถูกรามสูรจับขาของอรชุนฟาดกับเหลี่ยมเขาพระสุเมรุจนอรชุนตายและทำให้ เขาพระสุเมรุเอนทรุด

  • สุครีพอุบายทำให้ เขาพระสุเมรุตั้งตรงได้ พระอิศวรจึงมอบนางดาราใส่ผอบแก้วให้สุครีพ โดยฝากพาลีไปให้ พาลีสาบานว่าถ้าตนไม่ให้นางแก่สุครีพก็ขอให้ต้องศรพระนารายณ์ตาย แต่แล้วพาลีก็ผิดคำสาบาน เกี้ยวนางดาราเป็นเมียตนเสียเอง

ทรพาและทรพี

• นนทกาล ข้ารับใช้พระอิศวรไปเกี้ยวนางฟ้าชื่อมาลี จึงถูกพระอิศวรสาปให้เป็นควายป่า เมื่อใดที่ถูกลูกสังหารจึงพ้นคำสาป

• ควายทรพามีลูกชื่อทรพี ครั้นโตแล้วก็ท้าทรพารบ พาลีรบกับทรพีในถ้า เลือดไหลออกจากปากถ้า สุครีพ น้องของพาลี เข้าใจว่าพี่ถูกฆ่าตายจึงปิดปากถ้า พาลีออกจากถ้า ได้ ก็โกรธ ขับสุครีพให้ออกจากเมือง สุครีพจึงไปอยู่ป่ากล้วยกับหนุมานที่บำเพ็ญพรตอยู่

ทศกัณฐ์ถูกางช้างปักอก

• ทศกัณฐ์ให้ฤๅษีโคบุตรช่วยถอดดวงใจเก็บรักษาไว้ที่กุฏิกลางป่า ใครฆ่าก็ไม่ตาย

• ทศกัณฐ์กำเริบ อยากได้บุษบกแก้วของกุเปรันผู้พี่ชาย จึงได้รบกัน กุเปรันสู้ไม่ได้จึงไปหาพระอิศวร พระอิศวรจึงถอดงาช้างขว้างไปปักอกทศกัณฐ์ และสาปให้ติดอยู่ตลอดไป ต่อเมื่อถูกศรพระนารายณ์ตายแล้วจึงหลุด

• ทศกัณฐ์ไปหาพระวิษณุกรรมให้ช่วยเลื่อยงาส่วนที่ยื่นออกให้ แล้วเนรมิต เครื่องประดับปิดงาที่จมอยู่ในอก

นางกุจจีผูกใจเจ็บพระราม

• พระรามเรียนศิลปศาสตร์ฝึกหัดยิงศร ยิงศรล้อนางกุจจี พี่เลี้ยงหลังค่อมของนางไกยเกษี ทำให้ นางกุจจีผูกใจเจ็บ

• นางกุจจีทูลยุยงให้นางไกยเกษีขอราชสมบัติให้พระพรต และขอให้เนรเทศพระรามออกเดินป่า ๑๔ ปี

• ท้าวทศรถจำต้องปฏิบัติตามคำสัญญาที่เคยให้ไว้กับนางไกยเกษี พระรามจึงต้องออกเดินป่า โดยมีพระลักษมณ์และนางสีดาติดตามไปด้วย

• พระพรตและพระสัตรุด รู้ข่าวว่าพระบิดาจะอภิเษกพระรามเป็นยุพราช เดินทางมาอโยธยาเพื่อจะช่วยงาน แต่เมื่อได้ทราบความจริงว่าพระรามถูกเนรเทศ และพระบิดาสิ้นพระชนม์ ก็โกรธพระมารดามาก

• พระพรตจัดการพระศพท้าวทศรถแล้ว ก็ออกตามพระรามกลับมาครองราชย์ แต่พระรามไม่ยอม อ้างว่าต้องรักษาคำสัตย์ที่ให้ไว้กับพระบิดา จึงได้ประทานรองพระบาทหญ้ามาตั้งไว้แทนพระองค์ และพระพรตรักษาเมืองคอยพระรามจนกว่าจะเสด็จกลับ

เบญกายแปลง

• พิเภกทำนายว่า จะเสียเมือง เสียชีวิตและเสียวงศ์วานถ้าไม่ส่งนางสีดาคืน

• ทศกัณฐ์กริ้วจึงขับพิเภกออกจากลงกา พิเภกจึงได้ออกมาอยู่กับพระรามและทำพิธีถือ