MATERIAŁY DLA UCZNIÓW – PREZENTACJA Z LEKCJI

Zachęcam do robienia notatek obok slajdów – to pomoże Ci w nauce 😊
Źródło: PO W T O R K A Z B I O L O G I I . P L

ZWIĄZKI NIEORGANICZNE

BUDOWA CHEMICZNA ORGANIZMÓW

Wyróżniamy dwa rodzaje składników:

• NIEORGANICZNE
• ORGANICZNE

PIERWIASTKI

• Makroelementy
• Mikroelementy
• Ultraelementy

ZWIĄZKI NIEORGANICZNE

• Woda
• Sole mineralne

ZWIĄZKI ORGANICZNE

• Białka
• Węglowodany/cukry
• Lipidy
• Kwasy nukleinowe
• Inne np.: witaminy, barwniki, garbniki, alkaloidy.

PIERWIASTKI

PODZIAŁ PIERWIASTKÓW

1. Makroelementy
   • Udział w suchej masie organizmu wynosi co najmniej 0,01%.
   • Przykłady: węgiel (C), wodór (H), tlen (O), azot (N), siarka (S), fosfor (P), wapń (Ca), magnez (Mg), sód (Na), potas (K), chlor (Cl).
2. Mikroelementy
   • Udział w suchej masie organizmu jest mniejszy niż 0,01%.
   • Przykłady: żelazo (Fe), jod (I), miedź (Cu), cynk (Zn), mangan (Mn), fluor (F), krzem (Si).
3. Ultraelementy
   • Występują w organizmach w śladowych ilościach.
   • Przykłady: molibden (Mo), selen (Se), kobalt (Co), chrom (Cr), nikiel (Ni).

PIERWIASTKI BIOGENNE

MAKROELEMENTY

Niektóre funkcje biologiczne

1. Wapń (Ca)
   • Składnik szkieletów.
   • Obniża stopień uwodnienia koloidów komórkowych.
   • Czynnik krzepnięcia krwi.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: łamliwość kości, zaburzenia w procesie krzepnięcia krwi.
• U roślin: nieprawidłowy wzrost, martwica organów roślinnych, zakłócenie gospodarki wodnej.

1. Magnez (Mg)
   • Składnik chlorofilu.
   • Utrzymuje właściwą strukturę rybosomów.
   • Zwiększa pobudliwość nerwowo-mięśniową.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: osłabienie, zahamowanie fotosyntezy.

1. Sód (Na)
   • Bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych.
   • Podwyższa stopień uwodnienia koloidów komórkowych.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: utrata pobudliwości komórek.

1. Potas (K)
   • Bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych.
   • Podwyższa stopień uwodnienia koloidów komórkowych.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: osłabienie pracy mięśni.
• U roślin: chloroza liści, zahamowanie wzrostu korzenia i pędu.

MIKROELEMENTY

Niektóre funkcje biologiczne

1. Żelazo (Fe)
   • Składnik białek złożonych (hemoglobiny, mioglobiny).
   • Katalizator syntezy chlorofilu.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: anemia, osłabienie, zakłócenia przebiegu oddychania i fotosyntezy.
• U roślin: żółknięcie liści.

1. Jod (I)
   • Składnik hormonów tarczycy.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: obrzęki skóry, wole.
• U roślin: nie stwierdzono.

1. Fluor (F)
   • Wchodzi w skład kości i szkliwa zębów.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: podatność zębów na próchnicę.
• U roślin: nie stwierdzono.

1. Miedź (Cu)
   • Składnik wielu enzymów i barwników (hemocyjaniny).
   • Uczestniczy w syntezie hemoglobiny i chlorofilu.

Przykładowe objawy niedoboru

• U zwierząt i ludzi: anemia, odbarwienie włosów i paznokci, zwijanie się i więdnięcie liści, bielenie liści zbóż.

WIĄZANIA I ODDZIAŁYWANIA

Typy wiązań

1. Wiązania kowalencyjne

   • Niespolaryzowane
   • Spolaryzowane
     • Dipol

2. Wiązania kowalencyjne

   • Pojedyncze
   • Podwójne

3. Rodzaje jonów

   • Atomy:
     • Atom sodu (Na)
     • Atom chloru (Cl)
   • Kationy:
     • Jon sodu (Na+)
   • Aniony:
     • Jon chloru (Cl-)

WIĄZANIA JONOWE

Cechy wiązań jonowych

• Oddziaływania elektrostatyczne
  • Mocne czy słabe?

SOLE MINERALNE

• Występują w postaci rozpuszczalnych jonów lub nierozpuszczalnych kryształków.

Gdzie je znajdziemy?

Źródło: „Biologia na czasie” podręcznik do liceum wydawnictwo Nowa Era

FUNKCJE SOLE MINERALNE

• Stanowią szkielety wewnętrzne i zewnętrzne.
• Regulują stan uwodnienia komórek.
• Aktywują enzymy, warunkują prawidłowy przebieg procesów fizjologicznych.

WODA

Właściwości

• Substancja bezbarwna i przezroczysta – światło przenika do 400 m, co umożliwia fotosyntezę w zbiornikach wodnych.
• Cząsteczka wody jest polarna (dipol).
• Pomiędzy atomami wodoru i tlenu występują wiązania kowalencyjne spolaryzowane.
• Jest środowiskiem większości reakcji chemicznych zachodzących w komórce.
• Rozpuszcza się w niej większość związków (cukry, część witamin), co umożliwia ich transport.

UNIWERSALNY ROZPUSZCZALNIK

WYSOKIE NAPIĘCIE POWIERZCHNIOWE

• Kohezja: Siły spójności – wzajemnego przyciągania się cząsteczek wody.
• Adhezja: Siły lepkości – powierzchniowego przylegania cząsteczek wody do innych cząsteczek.

PODCIĄGANIE SŁUPA WODY W DREWNIE ROŚLIN

• Efekt kapilarny: Siły adhezji zapewniają przyleganie cząsteczek wody do ścian naczyń.
• Siły kohezji zapobiegają rozerwaniu słupa wody w naczyniu.

GĘSTOŚĆ WODY A TEMPERATURA

• Gęstość mniejsza w stanie stałym niż w stanie ciekłym.
• Wraz ze spadkiem temperatury gęstość wody maleje, a objętość rośnie – jest to wynikiem zwiększania się odległości między cząsteczkami wody.
• Lód jest lżejszy od wody, więc pływa po powierzchni i stanowi warstwę izolacyjną, chroniąc wodę przed dalszą utratą ciepła.

Gęstość wody (kg/m3) a temperatura (°C)

DUŻE CIEPŁO WŁAŚCIWE

• Potrafi dostarczyć dużą ilość energii (+1 °C - 1 °C) oraz odebrać dużą ilość energii, co chroni organizm przed nagłymi zmianami temperatury otoczenia.

WYSOKIE CIEPŁO PAROWANIA

• Dużo energii jest potrzebne, aby zerwać wiązania wodorowe.

Zastosowania

• Termoregulacja
• Ochładzanie organizmu
• Pocenie się u zwierząt
• Transpiracja u roślin

CIECZ: WODA
GÓRA: PARA WODNA