Untitled

Spis treści

• Założenia behawioryzmu w sformułowaniach Johna B. Watsona
• Behawioryzm zachowań celowych: koncepcja Edwarda Tolmana
• Behawioryzm operacyjny Burrhusa Frederica Skinnera

Założenia behawioryzmu w sformułowaniach Johna B. Watsona

• John B. Watson (1878–1958)

  • Rozpoczął rozważania nad obiektywną psychologią około 1903 roku.
  • W 1908 roku zaprezentował swoje idee w wykładzie na Uniwersytecie Yale oraz na dorocznym zjeździe Southern Society for Philosophy and Psychology w Baltimore.
  • Argumentował, że pojęcia związane z psychiką są nieistotne dla naukowej psychologii.
  • W 1912 roku wygłosił wykłady na Uniwersytecie Columbia, a w 1914 roku opublikował książkę Behavior: An Introduction to Comparative Psychology, w której prezentował zalety zoopsychologii i badań na zwierzętach.
  • Jego podejście do psychologii behawioralnej przyciągnęło wielu młodszych psychologów, gdyż niosło ze sobą świeże podejście do tradycyjnej psychologii, usuwając subiektywną terminologię i przywracając obiektywizm.

• Praktyczna wartość behawioryzmu

  • Watson dążył do zastosowania swoich badań behawioralnych nie tylko w laboratoriach, ale także w codziennym życiu.
  • Pełnił rolę doradcy personalnego w firmie ubezpieczeniowej, prowadził kursy o psychologii reklamy dla studentów biznesu oraz programy szkoleniowe dla doktorantów w dziedzinie psychologii pracy.
  • W 1919 roku opublikował książkę Psychology from the Standpoint of a Behaviorist, gdzie dokładniej przedstawił podstawy psychologii behawioralnej.
  • Uważał metody zoopsychologii za skuteczne również w badaniach nad ludźmi.

• Zasady naukowej psychologii

  • Psychologia, według Watsona, miała stać się nauką o zachowaniu, zamiast introspekcyjnym badaniem świadomości.
  • Dążyła do obiektywnego badania zachowania.
  • W laboratoriach stosowano jedynie metody badawcze spełniające rygorystyczne wymagania obiektywizmu, które obejmowały:
  • Obserwacja (z użyciem narzędzi i bez)
  • Metody testowe
  • Metoda sprawozdań werbalnych
  • Metoda odruchu warunkowego
  • Watson definiował dane testowe jako próbki zachowania, a nie miary cech psychicznych.

• Elementy zachowania w psychologii behawioralnej

  • Główne zainteresowanie Watsona dotyczyło ruchów mięśni ciała i wydzielania gruczołów.
  • Psychologia behawioralna koncentrowała się tylko na aktach możliwych do obiektywnego opisania i ignorowała subiektywne terminy.

• Reakcje organizmu

  • Zachowanie można analizować w kategoriach jednostek „bodziec—reakcja” (S—R), jednak behawioryści dążą do zrozumienia organizmu jako całości.
  • Watson dzielił reakcje na proste (jawne) i złożone (akt), definiując akty jako działania z określonym celem.
  • Bodźce również mogą być proste lub złożone.

• Instynkty

  • Watson początkowo przypisywał dużą rolę instynktom, jednak od 1925 roku odrzucił pojęcie instynktu, postulując, że wszelkie zachowania są społecznie uwarunkowane.
  • Znana jest jego teza, że zachowania można formować w procesie wychowania i nauczania.

• Emocje

  • Watson opisał emocje jako czysto fizjologiczne reakcje na bodźce, wywołujące zmiany somatyczne.
  • Twierdził, że każda emocja wiąże się z określonymi wzorcami zmian fizjologicznych.
  • Emocje niemowląt zdefiniowane jako strach, złość i miłość.

• Myślenie

  • Watson zredukował myślenie do niejawnych zachowań motorycznych, postrzegając je jako ciche mówienie.
  • Umożliwiło mu to zrozumienie myśli w kontekście ruchów narządów mowy.

Behawioryzm zachowań celowych: koncepcja Edwarda Tolmana

• Behawioryzm celowościowy

  • Edward Tolman (1886–1959) podczas swoich badań wprowadził termin behawioryzm celowościowy, który łączy celowość i zachowanie.
  • Podobnie jak Watson, Tolman odrzucał introspekcję i twierdził, że celowość zachowania można opisać w obiektywnych terminach.

• Celowość w zachowaniu

  • Tolman argumentował, że zachowania mają cel i są skierowane na jego osiągnięcie.
  • Przykładem może być szczur w labiryncie, który uczy się coraz lepszych sposobów dotarcia do celu.

• Zmienne pośredniczące

  • Tolman wprowadził zmienne pośredniczące – nieobserwowalne czynniki łączące bodźce z obserwowanym zachowaniem (zmienna zależna).
  • Zmienne te warunkują reakcje w odpowiedzi na bodźce środowiskowe.

• Teoria uczenia się

  • W ramach behawioryzmu celowościowego Tolman przedstawił poznawczą teorię uczenia się, która opiera się na relacjach między sygnałami środowiskowymi a oczekiwaniami organizmu.
  • Organizm uczy się na podstawie wypracowanych relacji, co umożliwia mu tworzenie poznawczej mapy jego otoczenia.

Behawioryzm operacyjny Burrhusa Frederica Skinnera

• Zasady behawioryzmu Skinnera

  • Skinner postrzegał życie jako determinowane przez wcześniejsze wzmocnienia, skupiał się na badaniu reakcji.
  • Jego metodologia polegała na badaniu obserwowalnego zachowania, a nie wewnętrznych stanów psychicznych.

• Warunkowanie sprawcze (instrumentalne)

  • Zachowanie sprawcze wymaga od organizmu wpływu na środowisko, ma cel — np. zdobycie pożywienia.

• Eksperyment Skinnera

  • Przeprowadzono eksperymenty w skrzynce Skinnera z wykorzystaniem nagród, aby zbadać zjawiska warunkowania sprawczego.

• Rozkłady wzmocnień

  • Skinner badał różne schematy wzmocnień i ich wpływ na uczenie się.
  • Wyniki wykazały, że różne rozkłady wzmocnień wpływają na częstotliwość reakcji.

• Mówienie jako zachowanie

  • Skinner zdefiniował mówienie jako rodzaj zachowania, które może być wzmacniane lub karane przez reakcje słuchaczy.

• Modyfikacja zachowania

  • Skinner twierdził, że pozytywne wzmocnienie jest skuteczniejszym narzędziem do zmiany zachowania niż kara.

Podsumowanie

• Zapoznanie się z treścią lekcji i przystąpienie do testu cząstkowego po przyswojeniu całego materiału.
• Literatura uzupełniająca:
  • Schultz D.P., Schultz S.E., Historia współczesnej psychologii, Kraków, 2008.